Nëse keni një fëmijë që nuk dëshiron të lexojë ose thjesht nuk e ka gjetur ende kënaqësinë e librave, nuk jeni vetëm. Në fakt, një studim i realizuar me 9.9 milionë nxënës nga Renaissance Learning zbuloi se më shumë se gjysma e nxënësve lexojnë më pak se 15 minuta në ditë. Kur fëmijët nuk angazhohen rregullisht me libra, studiuesit paralajmërojnë se mund të përballen me vështirësi në zhvillimin e aftësive të leximit dhe të kuptuarit të tekstit.
Leximi për kënaqësi nuk lidhet vetëm me aftësitë gjuhësore. Ai ndikon edhe në fusha të tjera të zhvillimit akademik, shpjegon Niyoka McCoy, EdD, drejtuese e mësimit në Stride, Inc.
Leximi për kënaqësi gjatë fëmijërisë së hershme ka ndikim të rëndësishëm në zhvillimin e aftësive njohëse gjatë adoleshencës, duke përfshirë përmirësimin e rezultateve akademike, kujtesës, zhvillimit të të folurit, kuptimit të tekstit dhe të nxënit verbal.
Për t’i ndihmuar fëmijët të krijojnë një zakon të përditshëm leximi, ndonjëherë nevojitet pak kreativitet. Leximi nuk duhet të ndihet gjithmonë si detyrë shtëpie; ai mund të shndërrohet në lojë, aventurë dhe kohë cilësore familjare.
Më poshtë janë disa mënyra praktike për t’i bërë fëmijët të afrohen më shumë me librat, pa i detyruar të ulen për të lexuar një kapitull të gjatë.
Lidhini librat me aktivitete praktike
Bëjini historitë të gjalla duke i lidhur me përvoja reale, sugjeron McCoy.
Për shembull, nëse fëmija po lexon ndonjë libër me tregime kafshësh, mund ta çoni në një fermë ose në një park ku mund të shohë kafshë nga afër. Këto lidhje mes historive dhe jetës reale i ndihmojnë fëmijët t’i mbajnë mend më mirë tregimet dhe ta shohin leximin si një aventurë.
Ju mund ta ndryshoni mënyrën se si fëmija e sheh leximin dhe ta riktheni dëshirën e tij për libra,- thotë McCoy. Leximi i rregullt nuk ndikon vetëm në rezultate shkollore; ai i ndihmon fëmijët të zhvillojnë empatinë, kreativitetin, aftësitë gjuhësore dhe besimin në veten e tyre.
Krijoni “njoftime sekrete” familjare
Kristen Miller, edukatore me mbi 20 vite përvojë dhe drejtoreshë e arsimit në Celebree School, sugjeron një ide argëtuese: vendosni njoftime familjare në zarfe të mbyllura me shënimin “Konfidenciale”.
Mund të shkruani brenda:
- planet për fundjavën,
- një aktivitet familjar,
- një surprizë të vogël,
- një mesazh inkurajues.
Fëmija duhet ta lexojë mesazhin për të zbuluar informacionin. Kjo krijon kuriozitet dhe e bën leximin më emocionues. Jo çdo fëmijë lidhet me librat në të njëjtën mënyrë,-thotë Miller. “Disa ndihen të mbingarkuar nga shumë fjalë në një faqe, disa ende nuk kanë gjetur një temë që i intereson, ndërsa shumë të tjerë e shohin leximin vetëm si detyrë shkolle.
Strategjitë krijuese e ndryshojnë mënyrën se si fëmijët e përjetojnë leximin — nga një detyrim në një lojë, një zbulim ose një sfidë argëtuese.
Lexojeni së bashku si aktivitet familjar
Një nga mënyrat më të thjeshta për ta bërë leximin pjesë të jetës së fëmijës është ta ktheni atë në një aktivitet të përbashkët familjar. McCoy sugjeron që prindërit të zgjedhin një libër dhe të lexojnë së bashku, edhe nëse bëhet fjalë vetëm për disa minuta çdo ditë.
Kur prindërit lexojnë me zë, ata modelojnë mënyrën e duhur të leximit, pasurojnë fjalorin e fëmijës dhe krijojnë një kohë të veçantë lidhjeje me të. Leximi së bashku nuk duhet të ndodhë vetëm para gjumit. Mund të bëhet gjatë fundjavave, në pushime, gjatë udhëtimeve me makinë, apo edhe gjatë pritjes në vende të ndryshme.
Nëse familja është duke udhëtuar ose duke shkuar në aktivitete sportive, prindërit mund të përdorin edhe libra audio nga biblioteka lokale. Dëgjimi i tregimeve ndihmon në zhvillimin e të kuptuarit të gjuhës dhe i ekspozon fëmijët ndaj fjalëve dhe shprehjeve të reja, edhe kur ata ende nuk janë gati të lexojnë libra më të avancuar vetë.
Krijoni një “pasaportë leximi”
Një mënyrë tjetër argëtuese është krijimi i një pasaporte leximi.
McCoy sugjeron që fëmijët të “udhëtojnë” përmes librave. Sa herë që përfundojnë një libër, ata mund të vendosin një vulë ose një shënim në pasaportën e tyre të leximit, duke treguar vendin ku zhvillohet historia.
Për shembull:
1.një libër për detin mund të jetë një “udhëtim në plazh”;
2.një histori fantastike mund të jetë një “udhëtim në hapësirë”;
3.një libër nga një autor i huaj mund t’i çojë në një shtet tjetër.
Prindërit mund t’i inkurajojnë fëmijët të zgjedhin vetë librat që duan të lexojnë. Nuk është e nevojshme që çdo libër të jetë roman tradicional.
Një fëmijë mund të fitojë shumë nga:
- romanet grafikë,
- librat me receta,
- biografitë e sportistëve,
- librat shkencorë për fëmijë.
Kur fëmijët kanë mundësinë të zgjedhin vetë, ata ndihen më të përfshirë dhe kanë më shumë dëshirë për të lexuar.
Lidhni leximin me interesat e fëmijës
Jo çdo fëmijë do të dashurohet me tregimet klasike, dhe kjo është normale. Jennie Pu, drejtoreshë biblioteke në Hoboken Public Library, thekson se çdo formë leximi ka vlerë.
Një fëmijë që është i apasionuar pas futbollit mund të lexojë:
- lajme sportive,
- intervista me lojtarë,
- statistika të ekipeve,
- artikuj rreth garave.
Kjo është ende lexim. Edhe Shara Arora, mësuese e edukimit Montessori, tregon se djali i saj ishte shumë i interesuar për sportin. Ajo e përdorte këtë interes për ta afruar me leximin. Kur ai pyeste për një ekip ose lojtar, ajo e inkurajonte të lexonte emrat dhe informacionet rreth tyre. Gjithashtu, kërkonte libra fillestarë për fëmijë që lidhen me sportin, në mënyrë që ai të kishte më shumë dëshirë t’i hapte.
Përdorni fjalët në jetën e përditshme
Një mënyrë shumë efektive për ta ndihmuar fëmijën të mësohet me leximin është ta rrethoni me fjalë.
Në disa ambiente Montessori, mësuesit vendosin etiketa në objekte të përditshme si:
- karrige,
- tavolinë,
- raft,
- lavaman,
- dollap.
Prindërit mund të bëjnë të njëjtën gjë në shtëpi. Kjo i ekspozon fëmijët ndaj fjalëve pa presion dhe i ndihmon të krijojnë lidhje natyrale mes objekteve dhe emërtimeve të tyre. Një ide tjetër është krijimi i listave të blerjeve me figura dhe fjalë. Fëmijët mund të ndihmojnë në supermarket duke lexuar listën dhe duke shënuar produktet që janë vendosur në karrocë. Kështu, leximi bëhet pjesë e jetës së përditshme, jo vetëm një aktivitet shkollor.
Mos i nënvlerësoni librat pa fjalë
Librat me figura pa tekst mund të jenë një mjet shumë i fuqishëm për fëmijët që sapo kanë filluar të lexojnë.
Lindsay Koch, EdD, profesoreshë e asociuar e edukimit në Lebanon Valley College, shpjegon se këta libra i ndihmojnë fëmijët të zhvillojnë aftësitë e tregimit, fjalorin dhe imagjinatën.
Kur fëmijët shikojnë figurat dhe përpiqen të tregojnë çfarë po ndodh në histori, ata mësojnë të:
- vëzhgojnë detaje,
- bëjnë parashikime,
- krijojnë lidhje mes ngjarjeve,
- shprehin mendimet e tyre.
Kjo mënyrë leximi ndihmon veçanërisht fëmijët që ndihen të pasigurt për shkak të nivelit të tyre të leximit. Duke hequr presionin e shumë fjalëve në një faqe, ata fitojnë më shumë besim dhe ndihen si autorë të historisë së tyre.
Kombinoni gatimin dhe ushqimin me leximin
Kuzhina mund të jetë një vend i shkëlqyer për të zhvilluar aftësitë e leximit. Kristen Miller sugjeron që prindërit t’u japin fëmijëve një rol aktiv, për shembull të jenë “përgjegjësit e porosisë” kur familja ha jashtë ose porosit ushqim.
Fëmija mund:
- të lexojë menynë,
- të zgjedhë një pjatë,
- të lexojë përbërësit,
- të ndihmojë në vendosjen e porosisë.
Kur fëmijët kanë një përgjegjësi reale, leximi bëhet më kuptimplotë.Edhe librat me receta janë një mënyrë e shkëlqyer për të kombinuar leximin me aftësi të tjera.
Leximi i recetave është i domosdoshëm për të kuptuar:
- hapat e përgatitjes,
- përbërësit,
- matjet.
Në të njëjtën kohë, gatimi krijon mundësi për të mësuar matematikë, për shembull duke llogaritur sasi ose duke ndarë përbërësit. Prindërit mund ta bëjnë këtë edhe si lojë: të krijojnë receta “mister” ku disa përbërës fshihen dhe fëmija duhet t’i zbulojë duke lexuar etiketat në kuzhinë.
Krijoni harta thesari dhe lojëra kërkimi
Fëmijët duan aventura, dhe leximi mund të bëhet pjesë e tyre. Një ide argëtuese është krijimi i një harte thesari në shtëpi. Prindi mund të fshehë një lodër, një libër ose një surprizë të vogël dhe të krijojë udhëzime që fëmija duhet t’i lexojë për ta gjetur.
Për shembull:
- “Shiko poshtë tavolinës së madhe.”
- “Hapi i radhës është pranë librit tënd të preferuar.”
Në vend që udhëzimet të jenë vetëm me figura ilustruese, përdorni edhe fjalë. Kjo i jep fëmijës një arsye praktike për të lexuar. Megjithatë, është e rëndësishme që fjalët të jenë të përshtatshme për moshën e tij. Tekstet më të lehta i ndihmojnë fëmijët të përjetojnë sukses dhe të ndërtojnë vetëbesim si lexues.
Bëjeni fëmijën “drejtuesin e lojës”
Lojërat familjare mund të kthehen në një aktivitet leximi. Kristen Miller sugjeron që fëmija të marrë rolin e “lexuesit kryesor” në një natë lojërash.
Para se të fillojë loja, ai mund:
- të lexojë rregullat,
- t’ua shpjegojë ato të tjerëve,
- të drejtojë pjesën e parë të lojës.
Kur fëmijët ndihen të rëndësishëm dhe kanë një rol përpara familjes, motivimi i tyre rritet. Edhe lojëra të thjeshta si lojërat me letra, lojërat në tavolinë ose aktivitetet sportive mund të përfshijnë leximin dhe përdorimin e fjalëve. Mund të krijoni edhe lojëra me fjalë gjatë aktiviteteve fizike, për shembull duke kërkuar që fëmija të lexojë ose të formojë fjalë para se të vazhdojë lojën.
Shkruani shënime dhe krijoni komunikime sekrete
Leximi dhe shkrimi zhvillohen së bashku. Një ide e bukur është krijimi i një “kuti postare familjare”, ku anëtarët e familjes lënë shënime për njëri-tjetrin.
Prindërit mund t’u shkruajnë fëmijëve mesazhe të vogla si:
Të dua.
Jam krenar për ty.
Uroj të kesh një ditë të bukur.
Fëmijët mund të përgjigjen me shënimet e tyre.
Leximi duhet të jetë një aventurë, jo një detyrim
Leximi është një nga aftësitë më të fuqishme që një fëmijë mund të fitojë. Ai ndërton gjuhën, mendimin kritik, imagjinatën dhe empatinë, sepse u lejon fëmijëve të shohin botën nga këndvështrime të ndryshme.
Fëmijët që krijojnë zakone të këndshme leximi që në moshë të hershme shpesh zhvillojnë:
- rezultate më të mira akademike,
- fjalor më të pasur,
- aftësi më të mira sociale dhe emocionale.
Por mbi të gjitha, ata fillojnë ta shohin të mësuarin jo si një detyrë që duhet përfunduar, por si një aventurë për t’u zbuluar.
Për prindërit, mesazhi më i rëndësishëm është: mos e matni suksesin e leximit vetëm me numrin e faqeve që fëmija përfundon. Mateni me kureshtjen që ai zhvillon, pyetjet që bën dhe kënaqësinë që gjen kur zbulon një histori të re.
Artikull:Sherri Gordon
Përkthim: Prinderimi.com
