Pesë kompetenca që i ndihmojnë prindërit të mbështesin zhvillimin akademik, emocional dhe pavarësinë e fëmijëve, pa e marrë përsipër rolin e mësuesit. Mbështetja e fëmijëve në mësim nuk fillon dhe nuk përfundon me kontrollimin e detyrave të shtëpisë. Ajo kërkon aftësi komunikimi, organizimi, bashkëpunimi dhe njohuri për mënyrën se si fëmijët mësojnë.
Sipas Education Endowment Foundation (EEF), ndërhyrjet e strukturuara që përfshijnë prindërit lidhen mesatarisht me katër muaj përparim shtesë në të nxënë gjatë një viti shkollor. Megjithatë, rezultatet varen nga cilësia e përfshirjes dhe nga strategjitë që përdoren.
Cilat janë aftësitë që prindërit mund t’i zhvillojnë dhe si mund t’i zbatojnë ato në jetën e përditshme?
1. Aftësia për të dëgjuar dhe kuptuar vështirësitë e fëmijës
Komunikimi efektiv është një nga format më të rëndësishme të mbështetjes prindërore. Raporti PISA 2022 i OECD-së evidenton lidhje pozitive ndërmjet ndërveprimeve mbështetëse familjare dhe disa treguesve të motivimit dhe të nxënit.
Në vend që bisedat të përqendrohen vetëm te notat, prindërit duhet të përpiqen të kuptojnë përvojën e fëmijës gjatë mësimit.
Çfarë mund të bëjnë konkretisht prindërit?
- Rezervoni 10 minuta në ditë për një bisedë rreth shkollës, pa telefon dhe pa ndërprerje.
- Pyesni: “Cila ishte pjesa më e vështirë e mësimit sot?” ose “Çfarë të ndihmoi ta kuptoje një ushtrim?”
- Mos e ndërprisni fëmijën për t’ia korrigjuar menjëherë përgjigjen.
- Dalloni mungesën e njohurive nga lodhja, frika e gabimit ose vështirësia për t’u përqendruar.
- Mbani shënime nëse fëmija përmend vazhdimisht të njëjtën vështirësi.
Shembull praktik: Nëse fëmija thotë “Nuk e kuptoj matematikën”, kërkojini të tregojë një ushtrim konkret. Mund të zbuloni se vështirësia lidhet vetëm me shumëzimin, jo me gjithë lëndën.
2. Aftësia për të nxitur të menduarit e pavarur
Një nga gabimet e zakonshme është që prindërit, duke dashur të ndihmojnë, përfundojnë duke zgjidhur detyrat në vend të fëmijëve. Qendra për Zhvillimin e Fëmijës në Universitetin Harvard thekson rëndësinë e mbështetjes graduale, ku ndihma e të rriturit përshtatet me aftësitë që fëmija po zhvillon.
Si mund të zbatohet kjo në shtëpi?
- Kërkojini fëmijës të shpjegojë çfarë ka kuptuar përpara se t’i ofroni ndihmë.
- Ndajeni një detyrë të vështirë në hapa më të vegjël.
- Përdorni pyetje udhëzuese: “Çfarë mund të provosh ndryshe?” ose “A ke zgjidhur më parë një ushtrim të ngjashëm?”
- Lejoni që fëmija t’i identifikojë dhe korrigjojë vetë gabimet.
- Lavdëroni strategjinë, përpjekjen dhe përmirësimin konkret, jo vetëm rezultatin përfundimtar.
Shembull praktik: Kur fëmija nuk arrin të shkruajë një hartim, mos ia formuloni fjalitë. Ndihmojeni të ndërtojë një plan me tri pyetje: Çfarë dua të tregoj? Cilat janë idetë kryesore? Si do ta përfundoj tekstin?
Kjo metodë e mëson fëmijën të organizojë mendimet, jo të riprodhojë përgjigjet e të rriturve.
3. Aftësia për organizim, planifikim dhe vetërregullim
Përqendrimi, menaxhimi i kohës dhe kontrolli i emocioneve nuk janë aftësi që zhvillohen automatikisht. Ato kërkojnë praktikë, modele pozitive dhe mbështetje të përshtatur me moshën. Hulumtimet e Harvardit mbi funksionet ekzekutive theksojnë rëndësinë e këtyre aftësive për organizimin e sjelljes dhe përmbushjen e detyrave.
Çfarë mund të bëjnë prindërit?
- Krijoni një orar të qëndrueshëm për mësimin, pushimin dhe gjumin.
- Përdorni një kalendar javor ku fëmija shënon detyrat dhe afatet.
- Për fëmijët më të vegjël, përdorni figura ose lista të shkurtra për të treguar rendin e aktiviteteve.
- Ndajini detyrat e gjata në periudha më të shkurtra pune, me pushime sipas nevojës.
- Mësojeni fëmijën të kontrollojë çantën dhe materialet shkollore një mbrëmje më parë.
- Në fund të javës, diskutoni çfarë ka funksionuar dhe çfarë duhet ndryshuar.
Shembull praktik: Në vend të udhëzimit “Përfundoji të gjitha detyrat”, ndihmojeni fëmijën të përcaktojë tri hapa: të lexojë udhëzimin, të përfundojë ushtrimet dhe të kontrollojë përgjigjet. Synimi është që gradualisht fëmija ta menaxhojë vetë këtë proces.
4. Aftësia për bashkëpunim efektiv me mësuesit
Bashkëpunimi prind–mësues nuk duhet të kufizohet te takimet periodike ose te komunikimi kur shfaqet një problem. Në shkollat e Kosovës, një marrëdhënie më e strukturuar ndërmjet familjes dhe shkollës mund të ndihmojë në identifikimin dhe adresimin më të hershëm të vështirësive.
Çfarë duhet të bëjnë prindërit?
- Kërkoni informacion për aftësitë konkrete që fëmija duhet të përmirësojë, jo vetëm për notën.
- Pyesni mësuesin cilat metoda po japin rezultat në klasë.
- Informojeni shkollën për ndryshime të rëndësishme që mund të ndikojnë në të nxënë.
- Dakordohuni për një ose dy objektiva të arritshëm gjatë një periudhe të caktuar.
- Përcaktoni mënyrën dhe kohën kur do të rishikoni përparimin.
- Shmangni diskutimin e vështirësive individuale të fëmijës në grupet e përbashkëta të prindërve.
Shembull praktik: Nëse nxënësi ka vështirësi në lexim, prindi dhe mësuesi mund të përcaktojnë një objektiv katërjavor, si përmirësimi i leximit të një lloji të caktuar teksti. Mësuesi sugjeron materialet, ndërsa prindi mbështet praktikën në shtëpi pa e kthyer atë në presion.
5. Aftësia për të identifikuar kur nevojitet mbështetje profesionale
Jo çdo rezultat i dobët shkollor tregon mungesë përkushtimi. Vështirësitë e vazhdueshme mund të lidhen me shumë faktorë, përfshirë boshllëqet në njohuri, pengesat gjuhësore, gjendjen emocionale ose nevoja specifike të të nxënit. Prindërit nuk duhet të nxitojnë drejt etiketimit apo vetëdiagnostikimit, por as t’i neglizhojnë shqetësimet që vazhdojnë.
Si të veprojnë?
- Vëzhgoni në cilat detyra paraqiten vështirësitë dhe sa shpesh përsëriten.
- Krahasoni përparimin e fëmijës me aftësitë që pritet të zhvillojë, duke marrë parasysh ritmin individual.
- Bisedoni me mësuesin për të kuptuar nëse vështirësitë shfaqen edhe në klasë.
- Kërkoni këshillim nga psikologu shkollor, pedagogu, logopedi ose profesionistë të tjerë, kur është e nevojshme.
- Shmangni krahasimet me vëllezërit, motrat ose bashkëmoshatarët.
- Përqendrohuni te përparimi individual dhe mbështetja e përshtatur.
Shembull praktik: Nëse një fëmijë vazhdimisht ngatërron shkronjat, shmang leximin dhe ka vështirësi të kuptojë tekstet, prindi duhet të dokumentojë vëzhgimet, të konsultohet me mësuesin dhe, sipas nevojës, të kërkojë vlerësim profesional. Këto shenja nuk mjaftojnë vetvetiu për të vendosur një diagnozë.
Nga mbikëqyrja te zhvillimi i pavarësisë
Mbështetja prindërore nuk duhet të shndërrohet në kontroll të vazhdueshëm të çdo aktiviteti shkollor. Qëllimi është që fëmija të zhvillojë aftësinë për të planifikuar, për të kërkuar ndihmë, për të përballuar gabimet dhe për të vlerësuar përparimin e vet.
Prindërit mund ta fillojnë këtë proces me një ndryshim të vogël: në vend që çdo mbrëmje të pyesin vetëm nëse detyrat janë përfunduar, mund të pyesin se çfarë ka mësuar fëmija, si e ka mësuar dhe çfarë do të provojë ndryshe herën tjetër. Një prind që e mëson fëmijën si të mësojë, i jep atij një aftësi që shkon shumë përtej rezultateve të një viti shkollor.
Burimet shkencore dhe institucionale:
-Education Endowment Foundation (EEF) – Parental Engagement
https://educationendowmentfoundation.org.uk/education-evidence/teaching-learning-toolkit/parental-engagement
-OECD – PISA 2022 Results, Volume V: Learning Strategies and Attitudes for Life
https://www.oecd.org/en/publications/pisa-2022-results-volume-v_c2e44201-en.html
-Harvard University, Center on the Developing Child – Three Principles to Improve Outcomes for Children and Families
-https://developingchild.harvard.edu/resources/report/three-principles-to-improve-outcomes-for-children-and-families/
-Harvard University, Center on the Developing Child – A Guide to Adult Capabilities
https://developingchild.harvard.edu/resource-guides/guide-adult-capabilities/
Prinderimi.com
