Shumë prindër e kanë dëgjuar këshillën: “Mos përdorni të folurën e bebeve” me foshnjat dhe fëmijët e vegjël. Në vend të kësaj, prindërit shpesh këshillohen të flasin qartë dhe të përdorin një gjuhë të ngjashme me atë të të rriturve, nga frika se të folurit e thjeshtuar mund t’i ngatërrojë fëmijët ose të vonojë zhvillimin e gjuhës.
Por hulumtimet e fundit sugjerojnë diçka tjetër.
Zëri melodik që shumë të rritur përdorin instinktivisht kur u flasin foshnjave, i njohur zakonisht si “baby talk”, por më saktë i quajtur “parentese” ose të folur e drejtuar ndaj foshnjës, mund t’i ndihmojë fëmijët të mësojnë gjuhën. Në vend që t’i ngatërrojë foshnjat, mënyra e ekzagjeruar e të folurit, si për shembull: “Shiiiiiko macen!”, mund t’ua tërheqë vëmendjen, t’i ndihmojë të dallojnë modelet e të folurit dhe të forcojë lidhjen emocionale me prindin.
Edhe gabimet zbavitëse që bëjnë fëmijët gjatë kësaj periudhe, si “goed” në vend të “went” apo “mouses” në vend të “mice” në anglisht, nuk janë domosdoshmërisht shenja se fëmija po e mëson gjuhën gabim. Përkundrazi, ato tregojnë se fëmija po përpiqet aktivisht të kuptojë rregullat e gjuhës.
Çfarë është në të vërtetë “parentese”?
Kur dëgjojmë shprehjen “të folur e bebeve”, mund të mendojmë për tinguj apo fjalë pa kuptim si “gu-gu ga-ga” ose fjalë të sajuara. Por kjo nuk është ajo që gjuhëtarët dhe psikologët e zhvillimit nënkuptojnë me “parentese”.
“Parentese” përdor fjalë të vërteta dhe fjali gramatikisht të sakta, por me intonacion më të theksuar, zë pak më të lartë, zanore të zgjatura dhe ritëm më të ngadaltë. Për shembull, një prind mund t’i thotë natyrshëm fëmijës: “Përshëndetje, beeeebi! A je i uuuritur?”
Ka pak dëshmi se përdorimi i rastësishëm i fjalëve zbavitëse ose të sajuara e dëmton zhvillimin gjuhësor të fëmijës. Megjithatë, studimet sugjerojnë se “parentese” në veçanti i ndihmon foshnjat t’i kushtojnë vëmendje të folurit, të njohin modelet gjuhësore dhe të angazhohen në ndërveprim shoqëror.
Të rriturit në kultura të ndryshme kanë tendencë të flasin në këtë mënyrë me foshnjat në mënyrë instinktive. Madje, edhe njerëzit që thonë se nuk përdorin kurrë “baby talk” shpesh ndryshojnë mënyrën e të folurit sapo gjenden pranë një foshnjeje.
Hulumtimet kanë treguar se foshnjat preferojnë të dëgjojnë “parentese” sesa të folurën e zakonshme të të rriturve. Tingujt e ekzagjeruar dhe ritmi më i ngadaltë ua bëjnë gjuhën më të lehtë për t’u përpunuar. Foshnjat mund të dallojnë më mirë tingujt individualë, kufijtë mes fjalëve dhe modelet e përsëritura.
Pra, “parentese” mund t’i ndihmojë foshnjat të përqendrohen te gjuha.
Të folurit ndihmon edhe lidhjen emocionale
Mësimi i gjuhës nuk ndodh i shkëputur nga marrëdhënia me prindin. Foshnjat mësojnë përmes ndërveprimeve të ngrohta dhe të përgjegjshme gjatë ushqyerjes, lojës, larjes dhe rutinave të përditshme. Kjo mënyrë komunikimi mund të forcojë edhe lidhjen emocionale mes fëmijës dhe kujdestarit.
Foshnjat nuk janë thjesht “kopjuese”
Fëmijët nuk e mësojnë gjuhën vetëm duke kopjuar fjalë për fjalë atë që thonë të rriturit. Ata eksperimentojnë, testojnë rregullat dhe ndërtojnë kuptimin e tyre për mënyrën se si funksionon gjuha. Për këtë arsye, fëmijët e vegjël bëjnë gabime që në fakt janë mjaft logjike. Për shembull, nëse një fëmijë mëson se shumë folje në anglisht e formojnë kohën e shkuar duke shtuar “-ed”, mund të thotë “goed” në vend të “went” ose “eated” në vend të “ate”.
Këto nuk janë gabime të rastësishme. Fëmija ka kuptuar një rregull dhe po përpiqet ta zbatojë atë në mënyrë të qëndrueshme. Problemi është se gjuha angleze ka shumë përjashtime nga rregullat. E njëjta gjë ndodh edhe me shumësin. Fëmija mund të thotë “foots” në vend të “feet” ose “mouses” në vend të “mice”. Pra, gabimi mund të jetë dëshmi se fëmija po mendon dhe po ndërton rregullat e gjuhës.
Pse fëmija i quan të gjitha kafshët “qen”?
Fëmijët bëjnë gabime të parashikueshme edhe me kuptimin e fjalëve. Një fëmijë mund të mësojë fjalën “qen” dhe më pas ta përdorë atë për çdo kafshë me katër këmbë. Gjuhëtarët e quajnë këtë mbizgjerim të kuptimit të fjalës. Edhe përemrat mund të jenë të vështirë. Fëmijët e vegjël mund të ngatërrojnë “unë” dhe “ti”, sepse kuptimi i tyre ndryshon në varësi të personit që flet. Kjo është arsyeja pse fëmijët ndonjëherë thonë gjëra që tingëllojnë zbavitëse ose të çuditshme. Pas tyre, megjithatë, fshihet një proces mësimi shumë kompleks.
Edhe shqiptimi zhvillohet gradualisht.
“Pasketti” dhe “wabbit”. Fëmijët e vegjël shpesh i thjeshtojnë tingujt ose grupet e vështira të bashkëtingëlloreve. Në anglisht, për shembull, “spaghetti” mund të shqiptohet “pasketti”, “rabbit” mund të bëhet “wabbit”, ndërsa “yellow” mund të shqiptohet “lellow”.
Specialistët e të folurit i quajnë këto procese fonologjike. Ato janë pjesë normale e zhvillimit, sepse disa tinguj kërkojnë kontroll më të madh të gjuhës dhe gojës. Shumica e fëmijëve gradualisht i tejkalojnë këto vështirësi ndërsa të folurit e tyre zhvillohet. Megjithatë, vështirësitë që vazhdojnë për një kohë të gjatë mund të kërkojnë vlerësim nga një specialist i të folurit dhe gjuhës.
Gabimet janë pjesë e të mësuarit
Prindërit shpesh ndihen nën presion për të bërë gjithçka siç duhet, përfshirë edhe mënyrën se si i ndihmojnë fëmijët të mësojnë të flasin. Por fëmijët nuk e mësojnë gjuhën duke shmangur gabimet. Ata e mësojnë atë përmes ndërveprimit, eksperimentimit, dëgjimit dhe përsëritjes.
Prandaj, prindërit nuk kanë pse të ndihen në siklet kur përdorin një zë më melodik dhe të ekzagjeruar me foshnjën. Për sa kohë që përdorni fjalë të vërteta, fjali të sakta dhe komunikoni me ngrohtësi, kjo mënyrë e të folurit mund të ndihmojë në përqendrimin e foshnjës te gjuha dhe të krijojë bazat për zhvillimin e saj gjuhësor.
Në fund të fundit, fëmijët nuk mësojnë vetëm nga fjalët që dëgjojnë, por edhe nga mënyra se si prindi u flet, i dëgjon dhe ndërvepron me ta.
Artikull nga: TheConversation.com
Përkthim: Prinderimi.com
