Përdorimi i telefonave, tabletëve dhe televizorit është bërë pjesë e përditshmërisë së shumë fëmijëve. Por çfarë ndodh me trurin e një fëmije 3–5 vjeç kur koha para ekranit zë vendin e lojës, komunikimit dhe ndërveprimit me prindërit? Një studim amerikan ka identifikuar lidhje të rëndësishme ndërmjet ekspozimit ndaj ekraneve dhe zhvillimit të strukturave të trurit që mbështesin gjuhën dhe aftësitë e hershme të leximit.
Çfarë tregoi studimi?
Studiuesit në Cincinnati Children’s Hospital Medical Center, në Shtetet e Bashkuara, analizuan zhvillimin e trurit të 47 fëmijëve të moshës 3–5 vjeç, duke përdorur rezonancën magnetike (MRI). Studimi, i publikuar në vitin 2019 në revistën shkencore JAMA Pediatrics, shqyrtoi lidhjen ndërmjet përdorimit të ekraneve dhe organizimit të lëndës së bardhë të trurit.
Lënda e bardhë përbëhet nga fibra nervore që mundësojnë komunikimin ndërmjet rajoneve të ndryshme të trurit. Ajo luan rol të rëndësishëm në përpunimin e informacionit, zhvillimin gjuhësor dhe aftësitë njohëse. Rezultatet treguan se përdorimi më i lartë i ekraneve lidhej me tregues më të ulët të organizimit të disa rrugëve të lëndës së bardhë, veçanërisht atyre që mbështesin gjuhën dhe shkathtësitë e hershme të leximit.
Megjithatë, studiuesit theksuan se rezultatet tregojnë një lidhje statistikore dhe nuk dëshmojnë se ekranet shkaktojnë drejtpërdrejt ndryshime në tru.
Pse janë kaq të rëndësishme vitet parashkollore?
Gjatë pesë viteve të para, truri zhvillohet me ritëm të jashtëzakonshëm. Përvojat e përditshme ndikojnë në forcimin dhe organizimin e lidhjeve nervore. Bisedat me prindërit, leximi i përrallave, loja simbolike, aktivitetet fizike dhe eksplorimi i mjedisit krijojnë mundësi të vazhdueshme për të mësuar.
Një mekanizëm veçanërisht i rëndësishëm është ndërveprimi i ndërsjellë, i njohur si serve-and-return: fëmija shpreh një interes, ndërsa i rrituri përgjigjet përmes fjalëve, gjesteve ose kontaktit me sy. Këto shkëmbime mbështesin zhvillimin emocional, gjuhësor dhe social. Kur përdorimi pasiv i ekraneve zë një pjesë të madhe të ditës, fëmijët mund të kenë më pak mundësi për përvoja të tilla.
A janë të gjitha ekranet njësoj të dëmshme?
Jo. Përmbajtja, kohëzgjatja, mosha e fëmijës dhe prania e prindit ndikojnë në mënyrën si përjetohet teknologjia. Një program edukativ, i ndjekur së bashku me prindin dhe i shoqëruar me biseda, ndryshon nga shikimi i pakontrolluar i videove për orë të tëra.
Prandaj, ekspertët rekomandojnë që prindërit të vlerësojnë jo vetëm minutat para ekranit, por edhe cilësinë e përmbajtjes dhe aktivitetet që teknologjia zëvendëson.
Çfarë mund të bëjnë prindërit?
Për fëmijët 2–5 vjeç, Akademia Amerikane e Pediatrisë rekomandon përgjithësisht kufizimin e përdorimit të ekraneve në rreth një orë në ditë me përmbajtje cilësore, duke nxitur shikimin e përbashkët me të rriturit. Prindërit mund të krijojnë rutina pa telefona gjatë vakteve, të lexojnë çdo ditë me fëmijët dhe të ofrojnë mundësi për lojë aktive.
Mesazhi kryesor nuk është eliminimi i çdo ekrani, por mbrojtja e kohës që fëmijët kanë nevojë për komunikim, lëvizje, eksplorim dhe marrëdhënie njerëzore. Teknologjia mund të jetë mjet ndihmës, por nuk mund ta zëvendësojë plotësisht përvojën e të mësuarit përmes ndërveprimit të drejtpërdrejtë.
Burimi shkencor: Hutton, J. S. et al. (2019). Associations Between Screen-Based Media Use and Brain White Matter Integrity in Preschool-Aged Children. JAMA Pediatrics.
Prinderimi.com
