Ashtu si me aftësitë dhe arritjet e tjera, mosha në të cilën fëmijët mësojnë gjuhën dhe fillojnë të flasin mund të ndryshojë. Njohuritë e pakta rreth zhvillimit të të folurit dhe gjuhës mund t’i ndihmojnë prindërit të kuptojnë nëse ka arsye për shqetësim.
Si ndryshojnë të folurit dhe gjuha?
- Të folurit është shprehja verbale e gjuhës dhe përfshin artikulimin (mënyrën se si formojmë tinguj dhe fjalë).
- Gjuha është dhënie dhe marrje informacioni. Është të kuptuarit dhe të qenit i kuptuar nëpërmjet komunikimit — verbal, joverbal dhe të shkruar.
Çfarë janë vonesat në të folur ose në gjuhë?
Problemet e të folurit dhe të gjuhës ndryshojnë, por shpesh mbivendosen. Për shembull:
- Një fëmijë me vonesë gjuhësore mund t’i thotë fjalët mirë, por të jetë në gjendje të lidhë vetëm dy fjalë së bashku.
- Një fëmijë me vonesë në të folur mund të përdorë fjalë dhe fraza për të shprehur ide, por mund të jetë e vështirë për t’u kuptuar.
Cilat janë shenjat e një vonese në të folur ose gjuhë?
Një foshnjë që nuk i përgjigjet tingujve ose nuk vokalizon duhet të kontrollohet menjëherë nga një mjek. Por shpesh, është e vështirë për prindërit të dinë nëse fëmijës së tyre po i duhet pak më shumë kohë për të arritur një moment të rëndësishëm në të folur ose në gjuhë, ose nëse ka ndonjë problem.
Ja disa gjëra për të cilat duhet të keni kujdes. Telefononi mjekun nëse fëmija juaj:
- deri në 12 muaj : nuk përdor gjeste, të tilla si të tregojë me gisht ose të përshëndesë për “mirupafshim”
- deri në 18 muaj : preferon gjestet mbi vokalizimet për të komunikuar
- deri në 18 muaj: ka vështirësi në imitimin e tingujve
- ka vështirësi në kuptimin e kërkesave të thjeshta verbale
- deri në moshën 2 vjeç : mund të imitojë vetëm të folurit ose veprimet dhe nuk prodhon fjalë ose fraza spontanisht.
- Nga 2 vjeç: thotë vetëm disa tinguj ose fjalë në mënyrë të përsëritur dhe nuk mund të përdorë gjuhën gojore për të komunikuar më shumë sesa nevojat e tyre të menjëhershme.
- nga 2 vjeç: nuk mund të ndjekë udhëzime të thjeshta
- deri në moshën 2 vjeç: ka një ton të pazakontë zëri (siç është tingulli i çjerrë ose hundor)
Gjithashtu, telefononi mjekun nëse të folurit e fëmijës suaj është më i vështirë për t’u kuptuar sesa pritet për moshën e tij/saj:
- Prindërit dhe kujdestarët e rregullt duhet të kuptojnë rreth 50% të të folurit të një fëmije në moshën 2 vjeç dhe 75% të tij në moshën 3 vjeç.
- Deri në moshën 4 vjeç , një fëmijë duhet të kuptohet kryesisht, madje edhe nga njerëz që nuk e njohin atë.
Çfarë shkakton vonesa në të folur ose në gjuhë?
Një vonesë në të folur mund të jetë për shkak të:
- një dëmtim oral, si probleme me gjuhën ose qiellzën (çatinë e gojës)
- një frenulum i shkurtër (palosja poshtë gjuhës), e cila mund të kufizojë lëvizjen e gjuhës
Shumë fëmijë me vonesa në të folur kanë probleme orale-motorike. Këto ndodhin kur ka një problem në zonat e trurit përgjegjëse për të folurin. Kjo e bën të vështirë koordinimin e buzëve, gjuhës dhe nofullës për të nxjerrë tinguj të të folurit. Këta fëmijë mund të kenë edhe probleme të tjera orale-motorike, të tilla si problemet me të ushqyerit.
Problemet me dëgjimin mund të ndikojnë edhe në të folur. Prandaj, një audiolog duhet të testojë dëgjimin e një fëmije sa herë që ka ndonjë shqetësim në të folur. Fëmijët që kanë probleme me dëgjimin mund të kenë vështirësi në të thënë, kuptuar, imituar dhe përdorur gjuhën.
Infeksionet e veshit, veçanërisht infeksionet kronike, mund të ndikojnë në dëgjim. Por për sa kohë që ka dëgjim normal në njërin vesh, të folurit dhe gjuha do të zhvillohen normalisht.
Si diagnostikohen vonesat në të folur ose në gjuhë?
Nëse fëmija juaj mund të ketë ndonjë problem, është e rëndësishme të vizitoni menjëherë një patolog të të folurit dhe gjuhës (SLP) . Mund të gjeni vetë një patolog të të folurit dhe gjuhës, ose t’i kërkoni ofruesit të kujdesit shëndetësor t’ju referojë tek një i tillë.
Logopedi (ose terapisti i të folurit) do të kontrollojë aftësitë e të folurit dhe gjuhës së fëmijës suaj. Patologu do të bëjë teste standarde dhe do të kërkojë për momente të rëndësishme në zhvillimin e të folurit dhe gjuhës.
Logopedisti gjithashtu do të kontrollojë:
- atë që fëmija juaj kupton (e quajtur gjuhë receptive)
- çfarë mund të thotë fëmija juaj (e quajtur gjuhë ekspresive)
- zhvillimi i zërit dhe qartësia e të folurit
- statusi oral-motor i fëmijës suaj (si goja, gjuha, qiellza, etj., punojnë së bashku për të folur, si dhe për të ngrënë dhe gëlltitur)
Bazuar në rezultatet e testit, logopedi mund të rekomandojë terapi të të folurit për fëmijën tuaj.
Si ndihmon terapia e të folurit?
Logopedi do të punojë me fëmijën tuaj për të përmirësuar aftësitë e të folurit dhe gjuhës, dhe do t’ju tregojë se çfarë të bëni në shtëpi për ta ndihmuar atë.
Si mund të ndihmojnë prindërit?
Prindërit janë një pjesë e rëndësishme e ndihmës për fëmijët që kanë probleme me të folurit ose gjuhën.
Ja disa mënyra për të nxitur zhvillimin e të folurit në shtëpi:
- Përqendrohuni te komunikimi. Flisni me foshnjën tuaj, këndoni dhe inkurajoni imitimin e tingujve dhe gjesteve.
- Lexojini fëmijës suaj. Filloni të lexoni kur fëmija juaj është foshnjë. Kërkoni libra të butë ose prej kartoni të përshtatshëm për moshën, ose libra me figura që i inkurajojnë fëmijët të shikojnë ndërsa ju u jepni emra figurave.
- Përdorni situata të përditshme. Për të ndërtuar mbi të folurit dhe gjuhën e fëmijës suaj, flisni me të gjithë gjatë ditës. Emërtoni ushqimet në dyqanin ushqimor, shpjegoni se çfarë po bëni ndërsa gatuani një vakt ose pastroni një dhomë dhe tregoni objektet përreth shtëpisë. Mbani gjërat të thjeshta, por shmangni “të folurit si fëmijë”.
Njohja dhe trajtimi i vonesave në të folur dhe gjuhë që në fazat e hershme është qasja më e mirë. Telefononi mjekun tuaj nëse keni ndonjë shqetësim në lidhje me zhvillimin e të folurit ose gjuhës së fëmijës suaj.
