28 shtatori shënon Ditën Ndërkombëtare për Qasje Universale në Informacion, një ditë që nënvizon rëndësinë e mundësisë për të kërkuar, marrë dhe përdorur informacion të besueshëm. Në epokën digjitale, kjo çështje është veçanërisht e rëndësishme për fëmijët: ata nuk kanë nevojë vetëm për më shumë informacion, por për aftësinë për ta kuptuar, vlerësuar dhe përdorur atë në mënyrë të sigurt.
Fëmijët e sotëm rriten në një mjedis ku informacioni është vetëm një kërkim larg. Por bollëku i informacionit nuk garanton që ai është i saktë. Rezultatet e PISA 2022 tregojnë se, mesatarisht në vendet e OECD-së, 64% e nxënësve thanë se mund të gjejnë lehtësisht informacionin që kërkojnë online, ndërsa vetëm 51% thanë se mund ta vlerësojnë lehtësisht cilësinë e tij.
Kjo tregon një dallim të rëndësishëm: të dish të kërkosh nuk është e njëjtë me të dish të dallosh të vërtetën.
Çfarë duhet të mësojnë fëmijët?
Në botën moderne, edukimi për informacionin duhet të shkojë përtej teksteve shkollore. Fëmijët duhet të zhvillojnë njohuri dhe aftësi në disa fusha kryesore:
1. Edukimi digjital dhe mediatik
Të dinë si të kontrollojnë burimin, autorin dhe datën e një informacioni, të krahasojnë burime dhe të dallojnë faktin nga opinioni, reklama nga informacioni dhe përmbajtjen reale nga ajo e manipuluar ose e krijuar me AI. OECD thekson se këto aftësi bëhen edhe më të rëndësishme me përhapjen e përmbajtjes së krijuar nga inteligjenca artificiale.
2. Shëndeti dhe mirëqenia
Fëmijët duhet të kenë informacion të përshtatshëm për moshën rreth ushqyerjes, aktivitetit fizik, gjumit, emocioneve, shëndetit mendor, sigurisë dhe pubertetit.
3. Siguria online dhe privatësia
Ata duhet të kuptojnë çfarë informacioni personal mund të ndajnë, si funksionojnë mashtrimet online, ngacmimi kibernetik dhe rreziqet e platformave digjitale. UNICEF thekson se edukimi për sigurinë online duhet të jetë pjesë e përgatitjes së fëmijëve për jetën digjitale.
4. Paratë dhe jeta praktike
Konceptet bazë të kursimit, buxhetimit, konsumit, borxhit dhe mashtrimeve financiare janë pjesë e informacionit që fëmijët do t’u nevojitet në jetën e përditshme.
5. Shkenca, teknologjia dhe AI
Fëmijët duhet të kuptojnë jo vetëm si të përdorin teknologjinë, por edhe kufizimet e saj: një përgjigje nga AI nuk është automatikisht e saktë dhe informacioni duhet verifikuar.
6. Të drejtat, përgjegjësitë dhe qytetaria
Njohuritë bazë për të drejtat e fëmijëve, rregullat, institucionet, përgjegjësitë dhe mënyrën se si funksionon shoqëria i ndihmojnë ata të bëhen qytetarë më të informuar.
Po prindërit?
Qasja në informacion nuk duhet të jetë vetëm çështje e fëmijëve. Prindi është gjithashtu pjesë e edukimit informativ të fëmijës.
Prindërit duhet të informohen për zhvillimin e fëmijëve, sigurinë online, privatësinë, rrjetet sociale, AI-në, dezinformimin, shëndetin mendor, edukimin financiar dhe burimet e besueshme të informacionit.
UNESCO thekson se familjet kanë nevojë për aftësi të edukimit mediatik dhe informativ për të vlerësuar besueshmërinë e informacionit, për të identifikuar përmbajtjen e krijuar nga AI dhe për të zhvilluar dialog të hapur me fëmijët.
Në fund, një fëmijë i informuar nuk është ai që di përgjigjen për çdo pyetje. Është ai që di ku ta kërkojë informacionin, si ta verifikojë dhe kur duhet të pyesë një të rritur ose profesionist. Dhe për ta mësuar këtë, edhe prindi duhet të vazhdojë të mësojë.
Prinderimi.com
