Rezultatet e PISA 2025 sjellin një sinjal të rëndësishëm për matematikën në Kosovë. Nxënësit 15-vjeçarë shënuan mesatarisht 350 pikë në matematikë, krahasuar me 355 pikë në PISA 2022. OECD e përshkruan rezultatin e vitit 2025 si më të ulët se ai i vitit 2022. Krahasuar me vitin 2018, performanca është gjithashtu më e ulët.
Rënia prej pesë pikësh nuk duhet interpretuar si një ndryshim i madh i vetëm në aftësitë e një fëmije. Ajo bëhet më domethënëse kur shihet bashkë me një tjetër të dhënë: vetëm 15% e nxënësve në Kosovë arritën të paktën Nivelin 2 të aftësisë në matematikë, krahasuar me 65% në mesataren e OECD-së. Ndërkohë, pothuajse asnjë nxënës në Kosovë nuk arriti nivelet më të larta, 5 ose 6.
PISA nuk mat vetëm nëse fëmija di të llogarisë
Matematika e PISA-s nuk është thjesht një test me formula, shumëzime apo ekuacione. OECD e përkufizon aftësinë matematikore si kapacitetin për të arsyetuar matematikisht dhe për të formuluar, përdorur dhe interpretuar matematikën për të zgjidhur probleme në situata reale.
Kjo do të thotë se një nxënës duhet të jetë në gjendje të kuptojë një situatë, të dallojë se ku nevojitet matematika, të zgjedhë një strategji, të kryejë veprimet e nevojshme dhe më pas të kontrollojë nëse përgjigjja ka kuptim.
Në Nivelin 2, për shembull, nxënësi duhet të jetë në gjendje të njohë se si një situatë e thjeshtë mund të paraqitet matematikisht, si krahasimi i distancës së dy rrugëve ose konvertimi i çmimeve në një valutë tjetër. Në nivelet 5 dhe 6 kërkohet shumë më tepër: modelim i situatave komplekse dhe përzgjedhje, krahasim e vlerësim i strategjive të ndryshme të zgjidhjes.
Çfarë lidhjeje ka kjo me funksionet ekzekutive?
PISA nuk është test i funksioneve ekzekutive dhe nuk mund të përdoret për të diagnostikuar vështirësi të tilla. Megjithatë, shumë prej proceseve që kërkon zgjidhja matematikore lidhen ngushtë me aftësi njohëse që përdoren edhe në funksionimin ekzekutiv.
Zgjidhja e një problemi me disa hapa kërkon planifikim, mbajtjen e informacionit aktiv gjatë punës, ndërrimin mes strategjive, kontrollimin e gabimeve dhe frenimin e përgjigjes së parë kur ajo nuk funksionon. Vetë korniza e PISA-s përfshin procese si përzgjedhja dhe zbatimi i strategjive, arsyetimi, përdorimi i përfaqësimeve të ndryshme dhe vlerësimi nëse një rezultat është i arsyeshëm.
Prandaj, një performancë e dobët në matematikë mund të sinjalizojë vështirësi në përdorimin e këtyre proceseve gjatë detyrave komplekse, por nuk do të thotë automatikisht se fëmija ka probleme me funksionet ekzekutive.
Çfarë do të thotë kjo për të nxënit?
Matematika është gjithashtu një bazë për shumë fusha të tjera. Aftësia për të kuptuar sasi, marrëdhënie, të dhëna, grafikë dhe probabilitete ndihmon në shkencë, ekonomi, teknologji dhe vendimmarrje të përditshme.
Në këtë kuptim, rezultati i Kosovës nuk është vetëm problem i lëndës së matematikës. Ai lidhet me aftësinë e të rinjve për të përdorur informacionin në situata reale dhe për të marrë vendime të bazuara në të dhëna. OECD e lidh matematikën e PISA-s pikërisht me aftësinë për të bërë gjykime dhe vendime të informuara.
Çfarë duhet të ndryshojë në klasë?
Rezultatet sugjerojnë nevojën për më shumë fokus te kuptimi dhe arsyetimi, jo vetëm te riprodhimi i procedurave.
Mësuesit mund të përdorin më shumë probleme të lidhura me jetën reale, t’u kërkojnë nxënësve të shpjegojnë mënyrën e arsyetimit, të krahasojnë strategji të ndryshme dhe të kontrollojnë nëse përgjigjja e tyre është e arsyeshme. Kjo përputhet edhe me rekomandimin e OECD-së që sistemet arsimore të favorizojnë thellësinë mbi gjerësinë, duke u siguruar që një numër më i vogël konceptesh themelore të kuptohen dhe zotërohen mirë.
Çfarë mund të bëjnë prindërit?
Në shtëpi, matematika nuk duhet të reduktohet në pyetjen nëse fëmija i ka bërë detyrat. Prindërit mund ta ndihmojnë duke e përfshirë matematikën në situata të zakonshme: planifikimin e një buxheti, krahasimin e çmimeve, matjen e përbërësve gjatë gatimit, leximin e grafikëve ose planifikimin e kohës.
Po aq e rëndësishme është të shmanget etiketimi si “i mirë” ose “i keq në matematikë”. Një qëndrim i tillë mund ta kthejë një vështirësi të përkohshme në një identitet akademik. PISA 2025 tregon gjithashtu se në Kosovë vetëm 57% e nxënësve raportojnë një mentalitet rritjeje, pra besimin se aftësitë mund të zhvillohen përmes punës, përpjekjes dhe feedback-ut.
Çfarë duhet të bëjë sistemi arsimor?
Përmirësimi nuk mund të mbështetet vetëm te përpjekja individuale e nxënësit apo mësuesit. Nevojiten diagnostikim më i hershëm i boshllëqeve në matematikë, mbështetje e vazhdueshme për mësuesit, materiale cilësore, kohë për praktikë dhe ndërhyrje të personalizuara për nxënësit që mbeten pas.
Në Kosovë, 60% e nxënësve mësonin në shkolla ku drejtorët raportuan se mungesa e materialeve arsimore, si tekstet, pajisjet IT, bibliotekat ose materialet laboratorike, pengonte deri në një masë procesin mësimor.
PISA 2025 nuk tregon se fëmijët e Kosovës “nuk dinë matematikë”. Ajo tregon një problem më të gjerë: një pjesë shumë e madhe e nxënësve nuk po arrin ende nivelin bazë të aftësisë për ta përdorur matematikën për të kuptuar dhe zgjidhur probleme. Kjo është pikërisht fusha ku ndërhyrjet në klasë, mbështetja familjare dhe reformat sistemike mund të bëjnë ndryshim.
Prinderimi.com
