Çdo fëmijë ndërton një histori të brendshme për veten. Kjo histori nuk shkruhet me laps në një fletore, por formohet përmes fjalëve që dëgjon, përvojave që jeton dhe mënyrës se si të rriturit rreth tij reagojnë ndaj tij.
Me kalimin e viteve, fëmija fillon t’i përgjigjet disa pyetjeve të rëndësishme: Kush jam unë? A jam i vlefshëm? A jam i aftë? A jam i dashur? Përgjigjet që ai ndërton për këto pyetje bëhen pjesë e identitetit të tij dhe ndikojnë mënyrën se si ai e sheh veten dhe botën.
Në psikologji, ky proces lidhet me konceptin e narrativës personale – historinë që një person krijon për jetën e tij. Sipas studiuesve të psikologjisë narrative, njerëzit nuk përjetojnë vetëm ngjarje; ata u japin kuptim atyre ngjarjeve dhe i përfshijnë në historinë e tyre personale.
Për shembull, dy fëmijë mund të përjetojnë të njëjtën situatë: një notë të dobët në shkollë. Njëri mund të ndërtojë narrativën: “Nuk jam i zoti, nuk mundem.” Ndërsa tjetri mund të mësojë: “Nuk ia dola këtë herë, por mund të përpiqem përsëri.” Dallimi qëndron në kuptimin që i japin përvojës.
Roli i prindërve në këtë histori
Prindërit janë ndër personat më të rëndësishëm në formimin e narrativës së fëmijës. Fjalët e tyre përsëriten shpesh në mendjen e fëmijës edhe shumë vite më vonë.
Një fëmijë që dëgjon vazhdimisht:
- “Ti gjithmonë gabon.”
- “Nuk je i aftë për këtë.”
- “Shiko sa më mirë bëjnë të tjerët.”
mund të fillojë ta shohë veten përmes kësaj lenteje.
Por një fëmijë që dëgjon:
- “Gabimet janë pjesë e të mësuarit.”
- “E vlerësoj përpjekjen tënde.”
- “Ti mund të përmirësohesh.”
mëson të ndërtojë një histori me shpresë, përpjekje dhe përgjegjësi.
Kjo nuk do të thotë që prindërit duhet t’i lavdërojnë fëmijët pa kufi ose t’u shmangin çdo vështirësi. Përkundrazi, fëmijët kanë nevojë për dashuri, udhëzim dhe kufij të shëndetshëm. Disiplina e shoqëruar me respekt i ndihmon ata të kuptojnë se një sjellje mund të korrigjohet pa e cenuar vlerën e tyre si individë.
Si ta ndihmojmë fëmijën të ndërtojë një histori të shëndetshme për veten?
- Ndani sjelljen nga identiteti. Në vend të “je i keq”, thoni “kjo sjellje nuk ishte e duhur”.
- Pyeteni fëmijën për përvojën e tij. “Çfarë mësove nga kjo?” ose “Si u ndjeve?”
- Vlerësoni përpjekjen dhe karakterin, jo vetëm rezultatet.
- Tregoni histori familjare që përcjellin vlera si durimi, mirënjohja, përgjegjësia dhe besimi.
- Jini shembull. Fëmijët mësojnë shumë nga mënyra se si prindërit flasin për veten dhe për vështirësitë e tyre.
Në traditën familjare, fëmijët nuk trashëgojnë vetëm emrin apo historinë e familjes; ata trashëgojnë edhe mënyrën se si familja e kupton jetën. Një prind që i kujton fëmijës vlerën, përgjegjësinë dhe mundësinë për t’u përmirësuar, po ndihmon në ndërtimin e një historie të brendshme të fortë.
Në fund, pyetja më e rëndësishme nuk është vetëm: “Çfarë po i them fëmijës tim?”, por edhe: “Çfarë historie po e ndihmoj fëmijën tim të ndërtojë për veten?”
Prinderimi.com
