Si ekspert në zhvillimin emocional dhe mirëqenien, shpesh vërej se një nga shtyllat më thelbësore për një jetë të lumtur dhe të suksesshme është vetëvlerësimi. Të ndihesh mirë me veten është një forcë e brendshme që na ndihmon të përballemi me sfidat, të ndërtojmë marrëdhënie të shëndetshme dhe të realizojmë potencialin tonë.
Ky artikull është krijuar për të udhëzuar prindërit dhe fëmijët në ndërtimin e kësaj cilësie të çmuar, duke theksuar rëndësinë e saj dhe duke ofruar strategji praktike për ta forcuar atë.
Thelbi i vetëvlerësimit: një forcë e qetë e brendshme
Të ndihesh mirë me veten nuk do të thotë të mburresh apo të lavdërohesh vazhdimisht, apo të mendosh se je më i mirë se të tjerët. Përkundrazi, vetëbesimi dhe vetëvlerësimi janë forca të brendshme të qeta. Ato nënkuptojnë të dish thellësisht se je një person i mirë, dikush që është i pëlqyeshëm, i denjë dhe i aftë.
Kur ke vetëbesim dhe vetëvlerësim, ti:
- e pëlqen veten
- sheh gjërat e mira tek vetja
- ndjehesh krenar për veten dhe për atë që mund të bësh
- ndjehesh i lumtur me atë që je si person
- beson në veten tënde
- di që i përket diku
Në ditët kur gjërat shkojnë mirë, si kur merr një notë të lartë pas studimit të vështirë, kur një prind apo mësues të lavdëron, ose kur argëtohesh me miqtë dhe ndihesh i përfshirë e i dashur, vetëvlerësimi dhe vetëbesimi yt ndihen të fortë. Por, këto forca të brendshme janë edhe më të rëndësishme në ditët kur gjërat nuk shkojnë aq mirë, duke shërbyer si një mbështetje bazë.
Kur vetëvlerësimi është i ulët: shenjat dhe ndikimet
Kur fëmijët nuk ndihen aq mirë me veten, mund të thuhet se kanë vetëvlerësim të ulët ose u mungon vetëbesimi. Kjo mund të manifestohet në disa mënyra: ata mund të mendojnë se nuk janë aq të mirë sa të tjerët, nuk i vënë re gjërat e mira tek vetja, përqendrohen më shumë tek ajo që nuk munden sesa tek ajo që munden, ndihen të pasigurt ose kanë frikë të provojnë gjëra të reja, dorëzohen lehtësisht, ose ndihen keq me veten nëse të tjerët i trajtojnë keq.
Si të zhvilloni vetëvlerësimin e fëmijës suaj dhe ta ndihmoni të rritet i sigurt në veten e tij?
Është e rëndësishme të kuptojmë se vetëvlerësimi dhe vetëbesimi mund të duan kohë për t’u forcuar, por ato janë pika të forta që çdo fëmijë i ka nevojë dhe i meriton. Çdo fëmijë posedon cilësi të shumta të mira, i përket dikujt, është i aftë, i dashur, i pëlqyeshëm dhe plot ide për të ofruar. Çdo fëmijë është i denjë për mirësi, drejtësi, dinjitet dhe respekt.
Një studim i vitit 2023 i publikuar në Child Development Perspectives thekson se zhvillimi i vetëvlerësimit të shëndetshëm në fëmijëri është një faktor mbrojtës kundër problemeve të shëndetit mendor në adoleshencë.
Strategji për të rritur vetëvlerësimin dhe vetëbesimin
Prindërit dhe mësuesit luajnë një rol jetik duke ndihmuar fëmijët të mësojnë dhe të provojnë gjëra të reja. Ata mund t’i lavdërojnë kur përpiqen, kur bëjnë më të mirën e tyre dhe kur bëjnë gjëra në mënyrë të pavarur. Kjo i ndihmon fëmijët të shohin aftësitë e tyre. Miqtë gjithashtu kontribuojnë duke i përfshirë, duke i trajtuar me respekt, mirësi, miqësi dhe drejtësi, gjë që i ndihmon fëmijët të ndjehen se i përkasin.
Por edhe vetë fëmijët mund të bëjnë shumë për të rritur vetëvlerësimin e tyre:
- Bëni një listë me gjërat që mund të bëni. Mendoni për aftësitë tuaja, qoftë vizatimi, sporti, zgjidhja e enigmave, apo tregimi i shakave. Mos harroni edhe gjërat e vogla si rregullimi i shtratit, përgatitja për shkollë pa u kujtuar ose ndihma në shtëpi.
Pasi të keni listën, shikoni të gjitha gjërat që jeni të aftë të bëni dhe ndjehuni krenarë. Praktikoni t’i bëni këto gjëra; çdo gjë që bëni është një shans për t’u ndjerë mirë me veten dhe për t’u përmirësuar.
- Bëni një listë të cilësive tuaja të mira. Përtej aftësive, mendoni për cilësitë e karakterit tuaj. A jeni i sjellshëm, i drejtë, i ndershëm, miqësor, i dobishëm, qesharak, dëgjues i mirë, i dashur ndaj kafshëve, energjik, i qetë, krijues, i guximshëm, atletik?
Përpiquni të tregoni një (ose më shumë) nga këto cilësi çdo ditë. Vëreni si cilësitë tuaja të mira mund të bëjnë një ndryshim tek të tjerët dhe si ju bëjnë të ndiheni mirë edhe ju.
- Kthejeni “Nuk mundem” në “Mundem!”: Kur gjërat duken të vështira, shpesh jemi të prirur të themi “Nuk jam i mirë në këtë” ose “Nuk mund ta bëj”. Në vend të kësaj, mendoni “Mund ta provoj”, “Mund ta përballoj këtë” ose “Do të jap më të mirën time”.
Kërkoni ndihmë nëse keni nevojë. Të menduarit në një mënyrë më pozitive ju ndihmon të ndiheni mirë me veten dhe ju bën më të prirur të provoni. Prisni të bëni mirë dhe ndoshta do të habiteni me atë që mund të arrini. Një studim i Universitetit të Kembrixhit i vitit 2020 vë në dukje rëndësinë e mentalitetit të rritjes (growth mindset) në zhvillimin e vetëbesimit tek fëmijët.
- Përpiquni me gjithë mundin tuaj. Nuk keni pse të jeni më i miri apo të fitoni çdo herë. Kur jepni gjithçka që mundeni për diçka, vetëvlerësimi juaj do të rritet, pavarësisht rezultatit.
- Kaloni kohë me njerëz që ju duan. Bëni gjëra që ju pëlqejnë me prindërit, familjen ose miqtë. Vëreni momentet kur ndiheni të pranuar, të përfshirë dhe të dashur. Kjo ju ndihmon të dini se i përkisni dikujt dhe forcon ndjenjën e vlerës.
- Bëni gjëra të mira për të tjerët. Ndihmoni prindërit me punët e shtëpisë, jini të sjellshëm me vëllezërit e motrat, dëgjoni një mik, ndihmoni një fqinj ose mësues. Buzëqeshni dikujt ose përfshini dikë në lojë. Mendoni për një gjë të mirë që bëtë dje. Si ndiheni kur mendoni për të?
Kur bëni gjëra të mira, ndiheni mirë me veten. Kjo ju ndihmon të kuptoni se ajo që bëni ka rëndësi dhe kuptim. Lërini forcat tuaja të brendshme të shkëlqejnë!
Ndërtimi i vetëvlerësimit është një udhëtim, jo një destinacion. Me mbështetjen e duhur dhe me angazhimin personal, çdo fëmijë mund të arrijë të ndihet mirë me veten dhe të shpalosë potencialin e tij të plotë.
