Për shumë prindër, shikimi i lajmeve mund të jetë një përvojë stresuese, veçanërisht kur fëmija ndodhet në të njëjtën dhomë dhe në ekran shfaqen ngjarje shqetësuese. Megjithatë, me rritjen e fëmijëve, rritet edhe kureshtja e tyre për botën që i rrethon. Herët a vonë, mund të vijë momenti kur fëmija juaj t’ju kërkojë të shikojë lajmet së bashku me ju.
Në përgjithësi, është e rëndësishme që prindërit të dinë se çfarë shikojnë fëmijët e tyre në televizion. Megjithatë, lajmet janë një kategori e veçantë, sepse temat ndryshojnë çdo ditë. Një edicion mund të përfshijë një parashikim moti ose një histori frymëzuese, ndërsa tjetri mund të trajtojë luftëra, fatkeqësi natyrore, krime apo ngjarje të tjera të rënda.
Nëse fëmija juaj dëshiron të shikojë lajmet, kjo mund të shndërrohet në një mundësi të vlefshme për të mësuar, për të zhvilluar aftësitë e të kuptuarit dhe për të nxitur mendimin kritik. Megjithatë, para se të ndizni televizorin, ka disa gjëra që ia vlen t’i dini.
A ekziston një moshë e përshtatshme për të filluar?
Ashtu si nuk ekziston një moshë e vetme që tregon kur një fëmijë është gati për përvoja të caktuara të jetës, edhe në rastin e lajmeve nuk ka një përgjigje universale.
Sipas Tamara Soles, psikologe e fëmijëve dhe drejtoreshë e organizatës ”The Secure Child” në Montreal të Kanadasë, gatishmëria emocionale e fëmijës është shumë më e rëndësishme sesa mosha. Gatishmëria emocionale e një fëmije është shumë më e rëndësishme sesa mosha për të vendosur nëse ai mund t’i shikojë lajmet, apo nëse duhet t’i shikojë fare.
Edhe pse disa kronika televizive mund të jenë të padëmshme, të tjerat mund të jenë të frikshme ose emocionalisht të rënda. Madje, një histori e qetë mund të pasohet menjëherë nga një lajm tronditës sapo të përfundojë reklama. Për këtë arsye, prindërit duhet të marrin parasysh ndjeshmërinë emocionale të fëmijës së tyre dhe të jenë të gatshëm të ndryshojnë kanalin ose ta fikin televizorin nëse përmbajtja bëhet e papërshtatshme.
Shumë fëmijë mund të ndihen të mbingarkuar nga tragjeditë, luftërat, fatkeqësitë apo pamjet shqetësuese që transmetohen në lajme. Ndërsa fëmijët më të rritur dhe adoleshentët mund të jenë më të përgatitur emocionalisht për të ndjekur programe informative të krijuara posaçërisht për grupmoshën e tyre.
A ka përfitime që fëmijët të shikojnë lajmet?
Ashtu si fëmijët fitojnë më shumë vetëbesim kur kuptojnë tema gjithnjë e më të ndërlikuara në shkollë, edhe ndjekja e lajmeve mund t’i ndihmojë ata të zhvillojnë një kuptim më të gjerë për botën dhe të ndërtojnë identitetin e tyre.
Sipas psikologes Tamara Soles, përfshirja në biseda rreth ngjarjeve aktuale mund të zhvillojë empatinë dhe dhembshurinë e fëmijëve. Kur fëmijët mësojnë për kompleksitetin e botës, ata krijojnë mundësi për të zhvilluar biseda kuptimplota rreth ngjarjeve aktuale. Kur të rriturit e vlerësojnë mendimin e tyre, kjo forcon vetëbesimin dhe mendimin kritik.
Me fjalë të tjera, lajmet mund të jenë një mjet edukativ. Ato u japin fëmijëve mundësinë të bëjnë pyetje, të kuptojnë se çfarë po ndodh në botë dhe të mësojnë të dëgjojnë këndvështrime të ndryshme. Megjithatë, kjo nuk vlen për çdo lloj lajmi.
Kur lajmet mund të bëhen shqetësuese për fëmijët
Lajmet që trajtojnë luftëra, dhunë, vdekje, fatkeqësi natyrore apo ngjarje të tjera traumatike mund të shkaktojnë ankth, frikë ose ndjenjë pafuqie, veçanërisht te fëmijët më të ndjeshëm. Fëmijët e vegjël shpesh nuk janë ende në gjendje të bëjnë dallimin mes një ngjarjeje të izoluar dhe rrezikut real në jetën e tyre. Si pasojë, ata mund të mendojnë se ajo që panë në televizion mund t’u ndodhë edhe atyre ose familjes së tyre.
Për këtë arsye, prindërit duhet të jenë të kujdesshëm jo vetëm për atë që fëmijët shikojnë, por edhe për mënyrën se si e interpretojnë atë.
Këshilla për prindërit kur fëmijët duan të shikojnë lajmet
Nëse fëmija juaj dëshiron të shikojë lajmet me ju, ka disa hapa të thjeshtë që mund ta ndihmojnë ta kuptojë më mirë atë që sheh dhe të përballojë emocionet që mund të lindin. Sipas terapistes dhe ekspertes së ankthit Robyn Isman, është e rëndësishme që fëmijët të mos i ndjekin lajmet vetëm.
Nëse fëmijët po shikojnë lajmet, sigurohuni që ta bëjnë këtë së bashku me një prind ose një të rritur të besuar. Edhe nëse nuk i ndjekin drejtpërdrejt, ata mund të dëgjojnë për ngjarjet në shkollë ose nga shokët. Prandaj, pyesini si ndihen dhe lërini të bëjnë pyetje. Një bisedë e hapur u jep fëmijëve mundësinë të shprehin frikën, pasiguritë ose keqkuptimet që mund të kenë krijuar.
Përzgjidhni përmbajtjen me kujdes
Tamara Soles rekomandon që, kur është e mundur, prindërit t’i shohin paraprakisht kronikat ose emisionet informative për të vlerësuar nëse janë të përshtatshme për moshën e fëmijës.
Ajo sugjeron gjithashtu:
- të kufizohet koha që fëmija kalon duke ndjekur lajmet;
- të përzgjidhen programe informative të krijuara posaçërisht për fëmijë ose adoleshentë;
- të njihen rubrikat e kanalit lokal që zakonisht trajtojnë tema pozitive ose edukative.
Jo çdo lajm duhet të jetë dramatik. Historitë që tregojnë për njerëz që ndihmojnë komunitetin, për solidaritetin, shpëtimin e jetëve apo iniciativa pozitive mund të jenë shumë të vlefshme për fëmijët. “Historitë frymëzuese që nxjerrin në pah njerëzit që ndihmojnë të tjerët ose ndërmarrin veprime pozitive mund t’i motivojnë edhe fëmijët të kontribuojnë në komunitetin e tyre.”
Si të flisni me fëmijët e moshës shkollore për lajmet
Fëmijët më të vegjël shpesh nuk janë ende në gjendje të dallojnë nëse një lajm paraqitet në mënyrë të balancuar apo sensacionaliste. Ata gjithashtu mund ta kenë të vështirë të kuptojnë pse një ngjarje e rëndë i ka ndodhur dikujt tjetër. Për këtë arsye, Soles rekomandon që prindërit fillimisht të zbulojnë se çfarë di tashmë fëmija.
Mund ta nisni bisedën me pyetje të thjeshta si:
Kohët e fundit është folur shumë për atë që po ndodh në ________.
Çfarë ke dëgjuar ose parë ti?
A ke ndonjë pyetje për atë që po ndodh?
Këto pyetje i ndihmojnë prindërit të kuptojnë:
- sa informacion ka marrë fëmija;
- nëse ka keqkuptime;
- nëse është ndikuar nga informacione të pasakta ose paragjykime.
Kur fëmija bën pyetje, përpiquni t’u përgjigjeni me gjuhë të thjeshtë dhe të kuptueshme.
Soles këshillon që shpjegimet të përqendrohen te pyetjet themelore:
- Kush?
- Çfarë?
- Kur?
- Ku?
- Pse?
Në të njëjtën kohë, është e rëndësishme të flisni edhe për mënyrat se si njerëzit po punojnë për ta zgjidhur problemin dhe çfarë po bëhet për të garantuar sigurinë. Theksoni rolin e njerëzve që ndihmojnë të tjerët, bashkëpunimin dhe fuqinë e dhembshurisë.
Pas shikimit të një kronike, pyeteni fëmijën:
-Si u ndjeve kur e pe këtë lajm?
-Çfarë mendon se mund të bëjnë njerëzit për ta përmirësuar situatën?
Këto biseda i ndihmojnë fëmijët të mos përqendrohen vetëm te frika, por edhe te zgjidhjet, shpresa dhe përgjegjësia qytetare.
Si të flisni me adoleshentët për lajmet
Ka shumë mundësi që adoleshenti juaj të jetë tashmë i ekspozuar ndaj lajmeve përmes rrjeteve sociale, platformave online ose bisedave me miqtë. Për këtë arsye, roli i prindërve nuk është vetëm t’i informojnë, por edhe t’i ndihmojnë të analizojnë në mënyrë kritike informacionin që marrin.
Sipas Tamara Soles, prindërit duhet të nxisin biseda të hapura që zhvillojnë aftësitë e edukimit mediatik. Me fëmijët paraadoleshentë dhe adoleshentët, prindërit mund të zhvillojnë diskutime të hapura dhe kritike që forcojnë edukimin mediatik. Ata janë më të aftë të analizojnë kontekstin dhe shkaqet e një ngjarjeje, prandaj ftojini të ndajnë mendimet e tyre, duke i kushtuar njëkohësisht vëmendje edhe gjendjes së tyre emocionale.
Pyeteni adoleshentin:
- Si mendon se kjo ngjarje ndikon te njerëzit?
- Çfarë zgjidhjesh mund të ekzistojnë?
- A mendon se lajmi është paraqitur në mënyrë të balancuar?
- Çfarë informacioni mund të mungojë në këtë raportim?
Pyetje të tilla i ndihmojnë të zhvillojnë mendimin kritik dhe të kuptojnë se jo çdo informacion paraqitet gjithmonë nga të gjitha këndvështrimet.
Ku mund të gjeni lajme të përshtatshme për fëmijët?
Sot ekzistojnë shumë burime informative të përshtatura për grupmosha të ndryshme, duke përfshirë podkaste, revista, faqe interneti dhe programe televizive edukative. Tamara Soles rekomandon gjithashtu që prindërit t’i çojnë fëmijët në bibliotekë dhe t’i nxisin të lexojnë libra që ofrojnë kontekst historik për ngjarjet aktuale.
Ajo thekson se fëmijët mësojnë shumë nga shembulli i prindërve.Fëmijët mësojnë nga ajo që shohin. Nëse shohin prindërit duke marrë libra në bibliotekë, duke dëgjuar podkaste ose duke lexuar burime të ndryshme informacioni, kanë më shumë gjasa të bëjnë të njëjtën gjë. Një mënyrë tjetër për të nxitur mendimin kritik është diskutimi i ngjarjeve aktuale gjatë vakteve familjare, duke i ftuar fëmijët të shprehin mendimet dhe pyetjet e tyre.
Çfarë të bëni nëse lajmet e shqetësojnë fëmijën?
Është krejtësisht normale që një fëmijë të ndihet i frikësuar, i trishtuar ose i hutuar pas shikimit të një lajmi të rëndë. Në fund të fundit, edhe shumë të rritur përjetojnë emocione të forta kur ndjekin zhvillimet e fundit. Sipas Dr. Soles, hapi i parë është të pranoni emocionet e fëmijës.
Ajo sugjeron të thoni diçka si: E shoh që ky lajm të mërziti shumë dhe kjo është plotësisht e kuptueshme. Është një situatë e vështirë për t’u përballuar. Pranimi i emocioneve e ndihmon fëmijën të ndihet i dëgjuar dhe i sigurt për të folur hapur.Më pas, përpiquni ta orientoni bisedën drejt zgjidhjeve dhe shpresës. Flisni për njerëzit që po ndihmojnë, organizatat që po ofrojnë mbështetje ose mënyrat e vogla se si secili mund të kontribuojë pozitivisht në komunitet.
Nëse vëreni se lajmet po e mbingarkojnë emocionalisht fëmijën, mos hezitoni ta fikni televizorin ose të bëni një pushim nga ndjekja e lajmeve. Një pushim nga lajmet mund t’i japë fëmijës kohën e nevojshme për të përpunuar emocionet dhe për të rifituar qetësinë.
Gjithashtu, inkurajojeni të mendojë për veprime të vogla pozitive që mund të ndërmarrë, si:
- të ndihmojë dikë në komunitet;
- të tregojë mirësi ndaj të tjerëve;
- të marrë pjesë në aktivitete vullnetare;
- ose t’u shkruajë institucioneve apo drejtuesve për një çështje që e shqetëson.
Veprime të tilla i ndihmojnë fëmijët të ndihen se kanë ndikim dhe u mësojnë se, edhe pse nuk mund t’i zgjidhin të gjitha problemet e botës, secili mund të japë kontributin e vet. Lajmet mund të jenë një burim i vlefshëm informacioni dhe mësimi për fëmijët, por vetëm kur ndiqen në mënyrë të kujdesshme dhe të shoqëruara me biseda të hapura me prindërit.
Duke zgjedhur përmbajtje të përshtatshme për moshën, duke dëgjuar pyetjet dhe emocionet e fëmijëve dhe duke i ndihmuar të zhvillojnë mendimin kritik, prindërit mund ta kthejnë ndjekjen e lajmeve në një mundësi për të edukuar qytetarë të informuar, empatikë dhe të përgjegjshëm.
Artikull nga: Era Cellon
Përkthim: Prinderimi.com
