Qasja në shërbimet e shëndetit mendor nuk përcaktohet vetëm nga nevoja për trajtim. Për shumë familje, mundësia për ta përballuar financiarisht ndihmën profesionale mund të jetë po aq vendimtare.
Shëndeti mendor i fëmijëve po merr gjithnjë e më shumë vëmendje në Kosovë, por një pyetje thelbësore mbetet: A kanë të gjithë fëmijët mundësi të barabarta për të marrë ndihmë psikologjike, pavarësisht gjendjes ekonomike të familjes?
Raporti i UNICEF-it dhe Institutit të Psikologjisë, “Hartëzimi i shërbimeve të shëndetit mendor dhe mbështetjes psikosociale për fëmijët dhe të rinjtë në Kosovë” (2026), ofron një bazë të rëndësishme për të shqyrtuar shpërndarjen, kapacitetet dhe pengesat në qasjen ndaj këtyre shërbimeve. Megjithatë, për të kuptuar ndikimin e varfërisë në trajtimin psikologjik, duhet të analizohen edhe shpenzimet që përballojnë familjet dhe mundësitë reale për të marrë kujdes të vazhdueshëm.
Kostoja e trajtimit nuk është vetëm çmimi i seancës
Kur një fëmijë ka nevojë për mbështetje psikologjike, familja mund të përballet me disa shpenzime njëkohësisht: konsultat private, transportin, mungesat në punë dhe vizitat e përsëritura.
Nëse shërbimi i nevojshëm nuk ofrohet në komunën ku jeton fëmija, prindërit mund të detyrohen të udhëtojnë drejt një qyteti tjetër. Për familjet me të ardhura të kufizuara, edhe kur konsultimi është falas, shpenzimet e transportit dhe koha e humbur mund të bëhen pengesa serioze.
Këto vështirësi rëndohen kur fëmija ka nevojë për trajtim afatgjatë. Ndihma psikologjike shpesh kërkon disa takime, vlerësim të vazhdueshëm dhe bashkëpunim me familjen ose shkollën.
Shërbimet publike dhe private: A ekziston një hendek në mundësi?
Në Kosovë, mbështetja psikologjike mund të kërkohet përmes institucioneve publike shëndetësore, shërbimeve shkollore, organizatave të shoqërisë civile dhe ofruesve privatë. Megjithatë, disponueshmëria dhe lloji i shërbimit ndryshojnë sipas vendbanimit dhe institucionit.
Kur një shërbim publik nuk është i disponueshëm në kohën e nevojshme, familjet që kanë mundësi financiare mund t’u drejtohen profesionistëve privatë. Familjet e tjera mund të presin më gjatë, të kërkojnë alternativa ose, në disa raste, ta shtyjnë marrjen e ndihmës.
Kjo krijon rrezikun që qasja në trajtim të ndikohet jo vetëm nga nevoja klinike e fëmijës, por edhe nga mundësitë ekonomike të prindërve. Për të vërtetuar përmasat e këtij hendeku në Kosovë, nevojiten të dhëna të krahasueshme për çmimet e shërbimeve private, kohën e pritjes në institucionet publike dhe shpenzimet që familjet paguajnë nga xhepi.
Çfarë tregojnë hulumtimet ndërkombëtare?
Organizata Botërore e Shëndetësisë thekson se varfëria, pasiguria ekonomike dhe kushtet e pafavorshme sociale mund të ndikojnë në shëndetin mendor, ndërsa mungesa e burimeve mund ta vështirësojë marrjen e kujdesit. Raporti botëror i OBSH-së për shëndetin mendor (2022) nënvizon nevojën për shërbime të qasshme, të integruara në komunitet dhe të orientuara drejt nevojave të individit.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme për fëmijët, sepse ndërhyrja e hershme mund të ndihmojë në parandalimin e përkeqësimit të vështirësive emocionale dhe funksionale.
Çfarë mund të bëjnë prindërit?
Nëse fëmija shfaq ndryshime të vazhdueshme në humor, gjumë, sjellje ose funksionim në shkollë, prindërit nuk duhet ta shtyjnë kërkimin e këshillës profesionale vetëm sepse mendojnë se trajtimi është i papërballueshëm.
Hapi i parë mund të jetë konsultimi me mjekun familjar ose shërbimin psikologjik të shkollës, aty ku është i disponueshëm. Prindërit mund të kërkojnë informacion për shërbimet publike, mundësitë e referimit dhe organizatat që ofrojnë mbështetje falas ose me kosto të reduktuar.
Është e rëndësishme të pyetet edhe për vazhdimësinë e trajtimit: sa takime mund të nevojiten, kush e ndjek rastin dhe cilat alternativa ekzistojnë nëse shërbimi nuk është i disponueshëm.
Çfarë duhet të ndryshojë në Kosovë?
Përmirësimi i qasjes kërkon më shumë sesa shtimin e profesionistëve. Nevojitet shpërndarje më e barabartë e shërbimeve ndërmjet komunave, forcim i kujdesit shëndetësor parësor, mbështetje psikologjike në shkolla dhe mekanizma të qartë referimi.
Po aq e rëndësishme është të maten pengesat financiare: sa paguajnë familjet, sa larg udhëtojnë për trajtim dhe sa fëmijë nuk arrijnë ta vazhdojnë mbështetjen për arsye ekonomike.
E drejta e fëmijës për kujdes shëndetësor nuk duhet të varet nga të ardhurat e familjes apo nga komuna ku jeton. Një sistem gjithëpërfshirës duhet të sigurojë që nevoja për ndihmë, e jo mundësia për të paguar, të jetë kriteri kryesor për marrjen e shërbimit.
Burime referuese:
UNICEF Kosovë dhe Instituti i Psikologjisë (2026), Hartëzimi i shërbimeve të shëndetit mendor dhe mbështetjes psikosociale për fëmijët dhe të rinjtë në Kosovë.
World Health Organization (2022), World Mental Health Report: Transforming Mental Health for All.
World Health Organization, Mental Health of Adolescents.
Prinderimi.com
