A po e kuptojmë saktë rrezikun e alergjive ushqimore?
Alergjitë ushqimore janë në rritje në mbarë botën dhe po prekin gjithnjë e më shumë fëmijë. Megjithatë, shumë prindër vazhdojnë të bazohen në mite dhe keqkuptime që mund të jenë fatale. Ekspertët paralajmërojnë se njohja e simptomave dhe trajtimi i duhur mund të bëjnë diferencën mes jetës dhe vdekjes.
Sipas Organizatës Evropiane për Alergjinë dhe Imunologjinë Klinike (EAACI, 2024), një në 10 fëmijë në Evropë ka një formë alergjie ushqimore, dhe numri është në rritje. Në Kosovë, rastet janë gjithashtu në shtim, veçanërisht te fëmijët nën moshën 5 vjeç, por mungojnë statistikat zyrtare dhe edukimi publik.
Miti 1: “Alergjitë ushqimore nuk janë aq serioze”
E vërteta: Alergjitë ushqimore mund të jenë kërcënuese për jetën.
Një reaksion i rëndë, i quajtur anafilaksi, mund të ndodhë brenda minutave. Trupi reagon me ulje të presionit të gjakut, ngushtim të rrugëve të frymëmarrjes dhe shok sistemik. Sipas dr. Amanda Li Pratt nga Universiteti Duke, “vetëm një gabim i vogël në dietë mund të çojë në situatë emergjente nëse nuk trajtohet me epinefrinë” (burimi).
Miti 2: “Benadryl është i mjaftueshëm për trajtim”
E vërteta: Antihistaminikët nuk ndalojnë anafilaksinë.
“Epinefrina është linja e parë e trajtimit,” thekson dr. Christopher Kodispoti nga Universiteti i Teksasit. Vetëm injektori EpiPen ose forma të tjera të epinefrinës veprojnë shpejt për të hapur rrugët e frymëmarrjes dhe për të stabilizuar presionin e gjakut. Benadryl mund të ndihmojë vetëm për simptomat e lehta si kruarja ose rrjedhja e hundës.
Miti 3: “Një sasi e vogël ushqimi alergjik nuk bën dëm”
E vërteta: Edhe një grimcë e vogël mund të shkaktojë reagim të rrezikshëm.
Trupi i fëmijës alergjik e njeh substancën edhe në gjurmë të vogla. Doktor Kodispoti paralajmëron se “ekspozimi i qëllimshëm ndaj alergjenit pa mbikëqyrje mjekësore është jashtëzakonisht i rrezikshëm”. Vetëm imunoterapia orale, e kryer në qendra të specializuara, mund të ndihmojë për trajnim gradual të sistemit imunitar.
Miti 4: “Alergjia dhe intoleranca ushqimore janë e njëjta gjë”
E vërteta: Alergjia është reagim i sistemit imunitar, ndërsa intoleranca është reagim i sistemit tretës.
Alergjia ushqimore përfshin antitrupa (IgE) që nxisin reagime të menjëhershme dhe të rrezikshme, ndërsa intoleranca shkakton simptoma më të lehta si fryrje apo dhimbje barku. Siç thekson dr. Pratt, “në alergji trupi lufton ushqimin si armik; në intolerancë, trupi vetëm e përpunon vështirë”.
Miti 5: “Testet për alergji janë gjithmonë të sakta”
E vërteta: As testet e lëkurës dhe as ato të gjakut nuk janë 100% të sakta.
Standardi më i besueshëm është testi oral ushqimor, që bëhet në kushte të kontrolluara klinike. Fëmijës i jepen doza shumë të vogla të ushqimit të dyshuar derisa të shfaqet reagimi. Vetëm ky test mund të përcaktojë me saktësi nëse ekziston alergjia.
Miti 6: “Alergjitë ndodhin vetëm në fëmijëri”
E vërteta: Alergjitë mund të zhvillohen në çdo moshë.
Edhe të rriturit mund të zhvillojnë alergji të reja, veçanërisht ndaj frutave të thata, butakëve dhe peshkut. Raste të reja po vërehen gjithnjë e më shumë edhe tek adoleshentët. Një raport i American Academy of Allergy, Asthma & Immunology (2025) tregon se 25% e rasteve diagnostikohen pas moshës 18 vjeç (burimi).
Alergjia ndaj frutave arrore te fëmijët: njohja, rreziku dhe kujdesi i përditshëm
Miti 7: “Fëmija do ta ketë përgjithmonë alergjinë”
E vërteta: Disa alergji zhduken me kalimin e kohës.
Rreth 80% e fëmijëve me alergji ndaj qumështit ose vezës e tejkalojnë atë deri në adoleshencë. Por alergjitë ndaj kikirikut dhe frutave të thata janë më të qëndrueshme – vetëm 1 në 5 fëmijë i kapërcen. Sa më herët të diagnostikohet alergjia dhe të menaxhohet me kujdes, aq më e madhe është mundësia e rikuperimit.
Miti 8: “Nëse një përbërës nuk përmendet në menu, ushqimi është i sigurt”
E vërteta: Menutë nuk tregojnë gjithmonë gjithë përbërësit.
Kontaminimi i kryqëzuar në kuzhina është shumë i zakonshëm. Ekspertët këshillojnë që prindërit të pyesin gjithmonë për mënyrën e përgatitjes dhe të shmangin restorantet që nuk garantojnë kushte të sigurta për alergjikët.
Çfarë duhet të bëjnë prindërit?
Në rast alergjie të diagnostikuar, prindërit duhet të mbajnë gjithmonë me vete injektorin e epinefrinës, të mësojnë si përdoret dhe të informojnë mësuesit, kujdestarët dhe të afërmit për mënyrën e reagimit në urgjencë.
Përveç kësaj, është e domosdoshme të mbahen ditarë ushqimorë për të identifikuar shkaktarët dhe të ndjeket rregullisht kontrolli tek alergologu.
Në Kosovë, mungesa e qendrave të specializuara për alergjitë pediatrike dhe njohuritë e kufizuara të mjekëve të familjes për këtë fushë janë ndër arsyet pse rastet shpesh zbulohen vonë. Fushatat e ndërgjegjësimit në shkolla dhe çerdhe do të ishin një hap i rëndësishëm për parandalim.
