A janë fëmijët tanë të sigurt në shkolla?
Në shumë shkolla të Kosovës, siguria mbetet një temë e harruar. Pavarësisht investimeve në infrastrukturë, objektet arsimore po funksionojnë pa plane emergjence, pa personel të trajnuar dhe shpesh pa as kushtet më elementare të mbrojtjes nga zjarri apo fatkeqësitë natyrore. Ky shqetësim u ngrit në emisionin “Kallxo Përnime”, ku ekspertë ligjorë e socialë theksuan se fëmijët janë çdo ditë të ekspozuar ndaj rreziqeve serioze.
Panelistët – Saranda Keqekolla, Vehbi Mujku, Kreshnik Gashi dhe Labinot Leposhtica – ranë dakord në një pikë: siguria në shkolla është lënë pas dore nga qeverisjet lokale, të cilat, ndonëse mbajnë përgjegjësinë ligjore, nuk po ndërmarrin asnjë veprim të qëndrueshëm për ta trajtuar si prioritet.
Mungon çdo standard bazik sigurie
Sipas Kreshnik Gashit, kryeredaktor i KALLXO.com, “shkollat në Kosovë janë me plot gojën të pasigurta”. Ai thekson se ndërkohë që një biznes nuk mund të hapet pa certifikatë sigurie, një shkollë me 2,000 nxënës mund të funksionojë pa plan emergjence apo person përgjegjës për mbrojtje nga zjarri. Ky kontrast, sipas tij, është “absurd dhe i rrezikshëm për jetën e fëmijëve”.
Në shumë shkolla mungojnë shenjat për dalje emergjente, udhëzimet për evakuim dhe ushtrimet praktike të reagimit në raste të rrezikut. Ish-drejtori i Qendrës për Punë Sociale, Vehbi Mujku, shpjegon se “nuk ekziston as protokoll reagimi për emergjenca si tërmetet apo zjarret”. Përpjekjet për të krijuar doracakë reagimi, sipas tij, janë penguar nga mungesa e përkrahjes komunale dhe nga neglizhenca e Ministrisë së Arsimit.
Dhuna dhe pasiguria fizike brenda shkollave
Problemi nuk kufizohet vetëm në mungesën e përgatitjes teknike. Shkollat po përballen gjithnjë e më shumë me dhunë fizike, bullizëm dhe raste alarmante të armëve të ftohta. Mujku tregoi se “në disa shkolla janë kapur deri në 20 thika”, duke e quajtur situatën shqetësuese për sigurinë e nxënësve.
Kjo pasiguri shtohet nga mungesa e policisë së komunitetit, e cila, për shkak të angazhimeve në veri të vendit, ka reduktuar praninë në institucionet arsimore. Por ekspertët theksojnë se siguria në shkolla nuk është problem policor, por organizativ.
Kush mban përgjegjësi për sigurinë e fëmijëve?
Në organogramin e shkollave publike, nuk ekziston asnjë pozitë për “zyrtar sigurie”. Punëtori teknik, i cili shpesh përfshihet në detyra jashtë përshkrimit të tij, nuk ka trajnim apo kompetencë për të reaguar në raste emergjente.
Sipas Gashit, komunat duhet të caktojnë persona të trajnuar për ndihmën e parë, evakuimin dhe menaxhimin e rrezikut, duke e bërë këtë pjesë të detyrueshme në çdo institucion arsimor.
Në fakt, në shumicën e shkollave nuk ekziston asnjë person i certifikuar për dhënien e ndihmës së parë. “Nëse një nxënës lëndohet ose humbet ndjenjat, nuk ka kush të reagojë profesionalisht,” paralajmëron Gashi. Ai propozon që Inspektorati i Punës të kontrollojë shkollat njësoj si bizneset, duke i mbyllur ato që nuk përmbushin standardet minimale të sigurisë.
Siguria në shkolla: cigaret elektronike apo ‘wape’ të shpërndara kudo
Komunat dhe mungesa e përgjegjësisë
Labinot Leposhtica, nga BIRN, shton se kompetencat për sigurinë janë në duart e komunave, ndërsa qeveria qendrore ka vetëm rol udhëzues. “Komunat janë bërë si shtete brenda shtetit. Edhe nëse nuk zbatojnë ligjin, nuk ekziston mekanizëm ndëshkues,” tha ai.
Ai thekson se strategjitë për parandalimin e dhunës dhe ekstremizmit ekzistojnë, por mungon zbatimi praktik dhe bashkëpunimi ndërinstitucional. Në shumë raste, planet mbesin në letër, pa ndonjë pasojë ligjore për moszbatim.
Fëmijët, viktimat e sistemit të dobët
Në një vend ku prindërit çdo mëngjes dërgojnë fëmijët në shkollë me frikë, siguria është kthyer në çështje urgjente kombëtare. Përveç rrezikut fizik, mungesa e ndjenjës së sigurisë ndikon drejtpërdrejt në përqendrimin, vetëbesimin dhe motivimin e nxënësve.
Një ambient i pasigurt krijon stres të përhershëm, që ndikon në performancën akademike dhe zhvillimin emocional të fëmijës.
Në vend që të presin fatkeqësi për të vepruar, institucionet duhet të ndërtojnë një kulturë sigurie të qëndrueshme në shkolla:
-
Trajnime të rregullta për mësimdhënësit dhe nxënësit
-
Ushtrime mujore për evakuim
-
Persona të certifikuar për ndihmë të parë
-
Plane emergjente të detyrueshme të afishuara në çdo objekt
-
Inspektime të rregullta nga organet kompetente
