Një fëmijë mund të tregojë me shumë entuziazëm një ngjarje, por kur i kërkohet ta shkruajë, përfundon me vetëm dy ose tri fjali. Një tjetër mund t’i njohë të gjitha shkronjat, por të ketë vështirësi të ndërtojë një paragraf. Këto situata janë të njohura për shumë mësues dhe prindër. Por çfarë qëndron pas tyre?
Të shkruarit nuk është thjesht vendosja e fjalëve në letër. Ai kërkon bashkërendimin e kujtesës, gjuhës, vëmendjes, drejtshkrimit, organizimit të mendimeve dhe aftësive motorike.
Sipas hulumtimit Evidence-Based Recommendations for Teaching Writing (Graham, Collins dhe Ciullo, 2024), i mbështetur në gjetjet e afro 1,000 studimeve, nxënësit përfitojnë nga mësimdhënia e drejtpërdrejtë e shkrimit, strategjitë e planifikimit, praktika e udhëzuar dhe një mjedis motivues.
Pse disa nxënës kanë vështirësi?
1. Njohja e shkronjave nuk nënkupton zotërimin e shkrimit. Një nxënës mund të shkruajë fjalë të veçanta, por ende të mos dijë si t’i lidhë mendimet në fjali dhe paragrafë.
2. Fjalori i kufizuar e vështirëson shprehjen. Kur fëmija nuk ka fjalë të mjaftueshme për të përshkruar një përjetim, teksti bëhet i shkurtër ose përsëritës.
3. Vështirësitë teknike marrin shumë vëmendje. Nëse formimi i shkronjave dhe drejtshkrimi kërkojnë përpjekje të madhe, fëmijës i mbeten më pak burime mendore për zhvillimin e ideve.
4. Mungon njohja e procesit të shkrimit. Shpesh nxënësve u kërkohet të shkruajnë një hartim, pa u mësuar si të planifikojnë, zhvillojnë dhe rishikojnë tekstin.
5. Frika nga gabimet pengon përpjekjen. Kur vlerësohet vetëm saktësia, disa fëmijë hezitojnë të eksperimentojnë me fjalë dhe ide.
Çfarë rekomandojnë hulumtimet për mësuesit?
1. Mësojeni shkrimin përmes modelimit.
Udhëzuesi amerikan Teaching Elementary School Students to Be Effective Writers rekomandon që mësuesi ta demonstrojë procesin e shkrimit. Për shembull, para se nxënësit të shkruajnë për një ekskursion, mësuesi ndërton para tyre një paragraf, duke shpjeguar pse zgjedh një fjali hyrëse dhe si i rendit ngjarjet.
2. Përdorni strategjinë “Planifiko – Shkruaj – Rishiko”.
Mësojini nxënësit të përgjigjen në tri pyetje para shkrimit:
- Çfarë dua të tregoj?
- Cilat janë tri idetë kryesore?
- Si do ta përfundoj tekstin?
Pastaj kërkoni të shkruajnë draftin dhe ta përmirësojnë. Studimet tregojnë se mësimdhënia e qartë e strategjive të planifikimit dhe rishikimit përmirëson cilësinë e shkrimit.
3. Praktikoni zgjerimin dhe bashkimin e fjalive.
Filloni me fjalinë: “Vajza lexon.” Kërkoni që nxënësi të shtojë hollësi: “Vajza lexon një libër interesant në bibliotekën e shkollës.” Më pas, nxënësi mund të bashkojë dy fjali të shkurtra në një fjali më të pasur. Kjo ndihmon në zhvillimin e strukturës gjuhësore.
4. Përdorni metodën “Fol para se të shkruash”.
Education Endowment Foundation thekson rëndësinë e aktiviteteve të qëllimshme të të folurit dhe dëgjimit për zhvillimin gjuhësor. Para një hartimi, organizoni diskutime në dyshe. Nxënësit tregojnë fillimisht ngjarjen me gojë, pastaj e shkruajnë.
5. Mësojini nxënësit të shkruajnë për qëllime të ndryshme.
Mos u kufizoni vetëm te hartimet. Përdorni letra, udhëzime, përshkrime, tregime, përmbledhje dhe tekste argumentuese. Për shembull, në klasën e katërt, nxënësit mund të shkruajnë një letër drejtuar drejtorit me propozime për përmirësimin e bibliotekës shkollore.
6. Jepni reagime specifike, jo vetëm korrigjime.
Në vend të komentit “Shkruaj më mirë”, përdorni: “E ke përshkruar bukur vendin. Tani shto një fjali që tregon si je ndier.” Mos kërkoni korrigjimin e të gjitha gabimeve njëkohësisht. Përzgjidhni një ose dy objektiva sipas nevojës së nxënësit.
7. Krijoni një dosje të përparimit.
Ruani një punim në fillim dhe një në fund të muajit. Krahasoni qartësinë e ideve, ndërtimin e fjalive, organizimin dhe drejtshkrimin. Kjo ndihmon që përparimi të shihet përtej notës.
Si mund të ndihmojnë prindërit?
Krijoni mundësi të përditshme për shkrim. Një rutinë e shkurtër prej 10 minutash mund të përfshijë një kartolinë, listë blerjesh, përshkrim fotografie ose faqe ditari. Kjo është një mënyrë praktike organizimi, jo një kohëzgjatje e provuar si ideale për çdo fëmijë.
Lexoni dhe diskutoni së bashku. Pas një tregimi, pyeteni fëmijën: “Çfarë do të ndryshoje në fundin e kësaj historie?” Më pas nxiteni ta shkruajë përgjigjen. Përdorni figura dhe pyetje orientuese. Jepini fëmijës tri figura që paraqesin një ngjarje. Kërkojini t’i renditë dhe të shkruajë nga një fjali për secilën.
Mos ia shkruani detyrat. Ndihmojeni të gjejë idetë, por lëreni ta ndërtojë vetë tekstin. Pavarësia zhvillohet gradualisht. Vlerësoni përmirësimin. Në vend që të numëroni vetëm gabimet, tregojini fëmijës se çfarë ka bërë më mirë krahasuar me përpjekjen e mëparshme.
Si t’i përshtatim aktivitetet sipas klasave?
Për klasat I–II, përqendrohuni te formimi i shkronjave, drejtshkrimi fillestar, fjalitë e plota dhe përshkrimet e shkurtra.
Për klasat III–IV, zhvilloni paragrafët, lidhjen e ideve, tregimet dhe rishikimin e teksteve.
Në klasën V, shtoni përmbledhjet, tekstet shpjeguese dhe argumentimin me arsye e shembuj.
Këto janë orientime pedagogjike që duhen përshtatur me zhvillimin individual dhe kurrikulën përkatëse në Kosovë.
Kur duhet të shqetësohemi?
Nëse një fëmijë vazhdimisht ka vështirësi të formojë shkronja, shkruan shumë më ngadalë se bashkëmoshatarët, nuk arrin t’i organizojë mendimet ose shmang çdo aktivitet me shkrim, nevojitet vëmendje shtesë. Mësuesi dhe prindi duhet të analizojnë së bashku vështirësitë dhe mbështetjen e ofruar. Kur është e nevojshme, mund të konsultohen me psikologun shkollor, pedagogun ose profesionistë të tjerë për vlerësim të mëtejshëm.
Vështirësia në të shkruar nuk duhet interpretuar automatikisht si mungesë përpjekjeje apo aftësie.
Përmirësimi i shkrimit kërkon më shumë sesa detyra të shpeshta dhe korrigjime drejtshkrimore. Ai kërkon mësimdhënie të strukturuar, shembuj konkretë, praktikë të vazhdueshme dhe mundësi për të shprehur mendime personale.
Pyetja që duhet t’i bëjmë vetes nuk është vetëm “Pse fëmija nuk shkruan mirë?”, por edhe “A ia kemi mësuar vërtet mënyrën se si ndërtohet një tekst?” Kur mësuesit dhe prindërit punojnë së bashku, shkrimi mund të shndërrohet nga një detyrë që shkakton pasiguri në një mjet për të menduar, krijuar dhe komunikuar.
Prinderimi.com
