A është një hartim i mirë ai që përmban shumë fjalë të bukura, apo ai që shpreh qartë mendimin e nxënësit? Në klasat III–V, mësimdhënia e shkrimit duhet të shkojë përtej plotësimit të faqeve të fletores. Nxënësit kanë nevojë të mësojnë si të zgjedhin ide, të ndërtojnë argumente dhe t’i përshtatin tekstet për lexues të ndryshëm.
Një studim kombëtar australian, i publikuar në revistën Reading and Writing, analizoi praktikat e 310 mësuesve të arsimit fillor. Rezultatet treguan se mësimdhënia shpesh i jepte më shumë rëndësi drejtshkrimit sesa proceseve të planifikimit dhe rishikimit të tekstit.
Kjo gjetje ngre një pyetje të rëndësishme edhe për shkollat në Kosovë: A po u mësojmë nxënësve të shkruajnë, apo vetëm po vlerësojmë produktin përfundimtar? Studimi australian nuk dëshmon se e njëjta situatë ekziston në Kosovë, por ofron një pikënisje për reflektim profesional.
1. Jepini hartimit një qëllim të vërtetë
National Council of Teachers of English (NCTE) thekson se nxënësit duhet të shkruajnë për qëllime dhe audienca të ndryshme. Në vend të temës së përgjithshme “Shkolla ime”, mësuesi mund të kërkojë: “Shkruani një letër drejtorit ku propozoni një ndryshim që do ta përmirësonte shkollën tuaj.”Nxënësi duhet të identifikojë një problem, të propozojë zgjidhjen dhe të shpjegojë përfitimet.
Kështu, hartimi shndërrohet në ushtrim të mendimit kritik dhe komunikimit.
2. Përdorni tekstet e autorëve si modele, jo si materiale për kopjim
Përzgjidhni një fragment të shkurtër nga një tregim për fëmijë në gjuhën shqipe.
Diskutoni me nxënësit:
- Si e krijon autori atmosferën?
- Cilat hollësi e bëjnë përshkrimin interesant?
- Si e kuptojmë ndjenjën e personazhit?
Pastaj kërkoni që nxënësit të përshkruajnë një vend të njohur: oborrin e shkollës, një park, bibliotekën ose lagjen e tyre. Qëllimi është të mësojnë teknikat e shkrimit, jo të riprodhojnë fjalitë e autorit.
3. Zhvilloni hartime që kërkojnë mendim dhe argumentim
Sipas Australian Education Research Organisation (AERO), mësimdhënia e shkrimit duhet të përfshijë njohjen e llojeve të teksteve dhe udhëzime të qarta për ndërtimin e tyre.
Për nxënësit e klasave IV–V, mund të përdoret tema: “A duhet të ketë çdo shkollë një orë javore leximi të lirë?” Nxënësi shpreh qëndrimin, jep dy arsye dhe mbështet secilën me shembuj. Kjo praktikë e ndihmon të kuptojë dallimin ndërmjet mendimit personal dhe argumentit që e mbështet atë.
4. Kthejeni klasën në një komunitet shkrimtarësh
Një rekomandim i rëndësishëm i NCTE-së është që nxënësit të kenë mundësi të ndajnë krijimet dhe të marrin reagime nga lexuesit. Mësuesit mund të organizojnë një kënd me titullin “Shkrimtarët e vegjël të klasës sonë”, ku publikohen tregime, poezi dhe letra. Një herë në muaj, nxënësit mund të lexojnë krijimet e tyre dhe të diskutojnë çfarë u ka pëlqyer te punimet e shokëve.
Publikimi duhet të bëhet duke respektuar privatësinë dhe pëlqimin e nevojshëm.
5. Vlerësoni cilësinë e mendimit, jo vetëm drejtshkrimin.
Një hartim mund të ketë pak gabime, por të mos përmbajë ide të zhvilluara. Për këtë arsye, mësuesit mund të përdorin një rubrikë me katër kritere: qartësia e mendimit, zhvillimi i ideve, përshtatja me qëllimin e shkrimit dhe saktësia gjuhësore. Për shembull, reagimi “Ke dhënë një mendim interesant; tani shto një shembull që e mbështet” e orienton nxënësin drejt përmirësimit.
6. Lidhni shkrimin me përvojat e nxënësve në Kosovë.
Temat bëhen më kuptimplota kur lidhen me jetën e përditshme. Nxënësit mund të shkruajnë për ruajtjen e mjedisit në lagjen e tyre, rëndësinë e bibliotekave shkollore, trashëgiminë kulturore të qytetit ose një problem që dëshirojnë ta zgjidhin në komunitet. Në klasat ku fëmijët përdorin kryesisht gegërishten në komunikimin e përditshëm, mësuesi mund t’i ndihmojë të dallojnë regjistrin bisedor nga gjuha standarde e shkrimit, pa e paraqitur të folmen familjare si mangësi.
Çfarë mund të bëjnë prindërit?
Prindërit mund t’i ftojnë fëmijët të shkruajnë një rekomandim libri, një letër falënderimi ose një propozim për një aktivitet familjar. Në vend që të kërkojnë një hartim të përsosur, mund të pyesin: “Çfarë dëshiron të kuptojë lexuesi nga teksti yt?” Hartimi nuk duhet të jetë vetëm një detyrë për t’u vlerësuar me notë. Ai duhet të jetë një mundësi që fëmija të zhvillojë mendimin, të shprehë identitetin dhe të zbulojë fuqinë e fjalës së shkruar.
Kur nxënësit kanë tema kuptimplota, lexues të vërtetë dhe hapësirë për të marrë vendime krijuese, shkrimi fiton një rol më të rëndësishëm në procesin e të nxënit.
Prinderimi.com
