Këto mënyra të të menduarit përbëjnë sëmundje psikologjike.
Mënyrat e të menduarit të padobishëm janë modelet e mendimit që kanë potencial të shkaktojnë emocione dhe sjellje negative. Njerëzit që vuajnë nga çrregullimi i ankthit social (ÇAS eng. SAD) shpesh kanë këto modele të mendimit negativ.
Një nga qëllimet e terapi njohëse të sjelljes (CBT) është identifikimi kur ju i keni këto lloje të modeleve të të menduarit dhe ndryshimi i mënyrës se si mendoni. Si pjesë e CBT, juve ju duhet t’i shqyrtoni ndjenjat që ju vijnë kur i keni këto modele të të menduarit.
Më poshtë është një listë e dhjetë mënyrave të të menduarit që mund të kontribuojnë në ankthin social.
1 – Mendimi i gjërave Bardhë dhe Zi
Të menduarit e gjërave bardh dhe zi do të thotë të shohësh gjithçka në ekstreme; në veten tuaj nuk ka vend për terrenin e mesëm dhe ju shihni gjithçka si të gjithën ose si asgjë. Cilado qoftë çështja, për juve nuk ka hije gri kur jeni duke menduar në këtë mënyrë. Njerëzit mund të kenë të drejtë ose mund të jenë të gabuar dhe situata është e mirë apo mund të jetë e keqe.
2 – Filtrimi mendor
Filtrimi mendor nënkupton vetëm shikimin e pjesëve negative të situatave, ose vetëm duke parë atë që është e gabuar me veten. Për shembull, mund të largoheni nga një parti vetëm duke kujtuar se keni harruar emrin e dikujt ose keni derdhur pijen tuaj.
3 – Tej-përgjithësimi
Tej-përgjithësimi do të thotë të besosh se rezultatet e një situate parashikojnë rezultatet e të gjitha situatave të ardhshme. Nëse mendimet tuaja shpesh përfshijnë fjalët “të gjithë”, “kurrë”, “gjithmonë” dhe “çdo”, mund të jeni tepër përgjithësues. Mendime të tilla si “Unë do të jem gjithmonë një dështim në situata shoqërore”, ose “Gjërat nuk shkojnë mirë për mua” janë shembuj se si ju mund të keni rënë në grackën e “tej-përgjithësimit”.
4 – Hedhja në përfundime
Kthimi në përfundime mund të përfshijë të dyja situatat, situatat ku besoni se ju fare mirë e dini se çfarë mendojnë të tjerët (leximi i mendjes) dhe parashikimi i së ardhmes (mendimi parashikues). Ju mund të mendoni gjëra të tilla si “Ai duhet të mendojë se jam i mërzitshëm në të folurit tim” ose “Unë do të vë në siklet veten në këtë event.”
5 – Arsyetimi Emocional
Arsyetimi emocional është të besuarit se nëse ndjeni diçka të mirë duhet të jetë e vërtetë. Ju mund të besoni se për shkak se ndiheni të shqetësuar në një situatë, ekziston diçka që duhet t’i frikësoheni. Arsyetimi emocional është irracional; ndjenjat mund të kenë shumë shkaqe dhe jo gjithmonë pasqyrojnë realitetin.
6 – Personalizimi
Personalizimi përfshin fajësimin e vetes për ngjarje të jashtme jashtë kontrollit tuaj. Pavarësisht nëse jeni pjesërisht me faj ose nuk jeni fare me faj, ju besoni se ngjarjet e jashtme janë tërësisht faji juaj. Për shembull, një muzikant me ÇAS – SAD mund të fajësojë një performancë të dobët të grupit muzikor si gabim të tij.
7 – Katastrofikimi
Katastrofikimi do të thotë të kthesh probleme të vogla në ato të mëdha ose t’i hedhësh gjërat jashtë proporcionit real të tyre. Për shembull, mund të mendoni se dhënia e një prezantimi të dobët në punë do të thotë që kolegët tuaj s’do t’ju pëlqejnë dhe se mund ta humbni punën.
8 – Të mbështeturit vetëm në të tjerët ose ndjenja e vetë-detyrimit
Mendimi se ju duhet patjetër t’i bëni gjërat… është i lidhur edhe me të menduarit bardh e zi. Sa i përket çrregullimit të ankthit social, këto përfshijnë mendime të tilla si “Unë duhet gjithmonë të bëj çdo gjë të drejtë, ta bëj vet dhe ta bëj mirë” ose “Unë duhet të pajtohem gjithmonë me atë që thonë njerëzit”.
9 – Etiketimi
Etiketimi është një formë e “tej-përgjithësimit”. Ne etiketohemi kur bëjmë deklarata globale për njerëzit ose situatat bazuar në rrethana specifike. Etiketimi është i padobishëm kur shpërfillet prova për të kundërshtuar deklaratën globale. Për shembull, mund të etiketoni veten si “i mërzitshëm” përkundër dëshmive për të kundërtën.
10 – Zmadhimi dhe Minimizimi
Njerëzit me çrregullim ankthi shoqëror në përgjithësi kanë një zakon për të zmadhuar gjërat e mira për njerëzit e tjerë dhe për të minimizuar gjërat e mira për veten e tyre. Është një stil mendimi që shkon përtej të qenit i përulur e modest; njerëzit me këtë model të mendimit nuk i njohin cilësitë e tyre të mira dhe i pastrojnë cilësitë e këqija të të tjerëve.
