Raporti i Progresit 2026 evidenton se, pavarësisht përparimeve në politikat arsimore, fëmijët me aftësi të kufizuara në Kosovë vazhdojnë të përballen me pengesa në arsim, shërbime mbështetëse dhe përfshirje sociale.
E drejta për arsim cilësor, mbështetje profesionale dhe pjesëmarrje të barabartë në shoqëri duhet të garantohet për çdo fëmijë. Megjithatë, për shumë fëmijë me aftësi të kufizuara në Kosovë, realizimi i këtyre të drejtave mbetet sfidë.
Raporti i Progresit për Kosovën 2026, i publikuar më 4 nëntor nga Komisioni Evropian, thekson nevojën për forcimin e arsimit gjithëpërfshirës, përmirësimin e shërbimeve dhe zbatimin më efektiv të legjislacionit ekzistues.
Sa fëmijë me aftësi të kufizuara ndjekin shkollën?
Sipas statistikave arsimore për vitin 2024/2025, të përfshira në raport, rreth 3,872 fëmijë me aftësi të kufizuara ndjekin institucionet e zakonshme parashkollore dhe shkollore në Kosovë. Megjithatë, kjo shifër nuk tregon sa fëmijë mbeten jashtë sistemit arsimor, as nëse nxënësit e regjistruar marrin mbështetjen e nevojshme.
Komisioni Evropian vëren se korniza ligjore e Kosovës promovon përfshirjen e fëmijëve me aftësi të kufizuara në shkollat e zakonshme, duke parashikuar mbështetje të individualizuar, asistentë, përshtatje pedagogjike dhe infrastrukturë të qasshme.
Sfida kryesore mbetet zbatimi i këtyre dispozitave në praktikë.
Çfarë kërkon Komisioni Evropian?
Raporti kërkon përpjekje më të mëdha për sigurimin e arsimit gjithëpërfshirës cilësor, qasjes në teknologji ndihmëse dhe shërbimeve të përshtatura për fëmijët dhe të rinjtë me aftësi të kufizuara. Teknologjitë ndihmëse mund të përfshijnë pajisje komunikimi, programe për lexim, mjete për nxënësit me dëmtime të shikimit dhe pajisje që lehtësojnë pjesëmarrjen në mësim.
Një tjetër kërkesë lidhet me funksionimin e qendrave burimore. Sipas raportit, këto qendra duhet të shërbejnë kryesisht për mbështetjen e përfshirjes në shkollat e zakonshme, jo për ndarjen e nxënësve nga bashkëmoshatarët.
Legjislacioni dhe shërbimet mbështetëse
Komisioni Evropian vlerëson se korniza ligjore dhe institucionale për të drejtat e personave me aftësi të kufizuara mbetet e paplotë. Megjithëse Kosova ka miratuar Strategjinë për të Drejtat e Personave me Aftësi të Kufizuara 2025–2030, zbatimi i saj kërkon përpjekje të vazhdueshme.
Raporti evidenton gjithashtu mungesën e përparimit në miratimin e ligjit për vlerësimin, njohjen e statusit, përfitimet dhe shërbimet për personat me aftësi të kufizuara. Mungesa e shërbimeve të mjaftueshme dhe të qëndrueshme rëndon mbi familjet, veçanërisht mbi gratë që marrin përgjegjësitë kryesore të kujdesit.
Çfarë nënkupton kjo për shkollat dhe prindërit?
Për shkollat, përfshirja kërkon më shumë sesa regjistrimin e nxënësit. Ajo nënkupton identifikimin e nevojave individuale, përshtatjen e mësimdhënies dhe bashkëpunimin me familjen. Prindërit duhet të kenë informacion të qartë për mbështetjen që parashikon legjislacioni dhe mënyrat e kërkimit të saj.
Institucionet, ndërkohë, duhet të monitorojnë jo vetëm numrin e fëmijëve të regjistruar, por edhe pjesëmarrjen, përparimin dhe cilësinë e mbështetjes së ofruar.
Një aspekt tjetër i rëndësishëm është bashkëpunimi ndërmjet shkollave, institucioneve shëndetësore, shërbimeve sociale dhe familjeve. Mbështetja e fëmijëve me aftësi të kufizuara nuk duhet të varet vetëm nga përkushtimi individual i mësimdhënësve apo prindërve. Nevojiten mekanizma të qëndrueshëm institucionalë, profesionistë të specializuar dhe vlerësime të rregullta të nevojave të secilit fëmijë, në mënyrë që përfshirja të jetë efektive dhe e matshme.
Mesazhi është i qartë: përfshirja nuk përfundon me pranimin e fëmijës në shkollë. Ajo realizohet kur çdo fëmijë ka mundësi të mësojë, të zhvillohet dhe të marrë pjesë në mënyrë të barabartë.
Burimi: Komisioni Evropian, Kosovo 2026 Report, 4 nëntor 2026, kapitujt për të drejtat themelore, politikat sociale dhe arsimin.
Prinderimi.com
