Ja një histori e vjetër, e treguar shpesh. Në Librin VI të Iliadës, Hektori – i veshur me armaturë bronzi dhe me përkrenaren e zbukuruar – i jep lamtumirën gruas së tij, Andromakës. Ajo i lutet të mos kthehet në betejë dhe i dorëzon djalin e tyre të porsalindur. Hektori e ngre fëmijën lart, bën një lutje të shkurtër dhe ia kthen nënës. Më pas, ai i thotë Andromakës të kthehet në punët e saj dhe të kujdeset për shtëpinë, ndërsa lufta është detyrë e burrave.
Hektori është shembulli i babait në modelin heroik, dhe mënyra e tij e të qenit prind ka qenë prej kohësh një temë e preferuar për artistët dhe shkrimtarët. Për shumë kohë, ishte e zakonshme të mendohej se babai duhej të qëndronte disi larg jetës së përditshme familjare për të ndjekur punën, artin apo karrierën e tij.
Ky është, natyrisht, një rrëfim që i shërben shumë vetë burrit. Është më e lehtë të krijosh kur nuk duhet të merresh me përgjegjësitë e përditshme të kujdesit për fëmijën. Megjithatë, ideja se privatësia dhe distanca nga jeta familjare janë të domosdoshme për krijimtarinë ka qenë jashtëzakonisht e qëndrueshme.
Por çfarë nëse e vërteta është e kundërta? Çfarë nëse jeta familjare dhe veçanërisht prindërimi mund të bëhen burim krijimtarie? Çfarë nëse ideja e burrit krijues që duhet të jetë gjithmonë i vetëm nuk e tregon të gjithë historinë?
Një shembull interesant është ai i poetit Samuel Taylor Coleridge. Në dimrin e vitit 1797, ndërsa qëndronte në shtëpi me djalin e tij të vogël, ai shkroi veprën e njohur “Frost at Midnight”. Në të, ai përshkruan një natë të qetë dimri dhe fëmijën e tij që fle pranë tij. Vepra përqendrohet te kujdesi për fëmijën, kujtimet e babait për fëmijërinë e tij dhe shpresat që ai kishte për të ardhmen e djalit.
Studiuesi Jonathan Bate e ka vënë në dukje rëndësinë e faktit se Coleridge e paraqet veten si një baba që kujdeset drejtpërdrejt për foshnjën e tij. Për një kohë të gjatë, kujdesi i përditshëm për fëmijët është konsideruar kryesisht si përgjegjësi e nënës. Përvoja e Coleridge tregon një model tjetër: babai mund të jetë aktivisht i përfshirë në kujdesin e fëmijës dhe kjo përvojë mund të ndikojë edhe në mënyrën se si ai mendon dhe krijon.
Ndoshta pikërisht atësia ndihmoi në zhvillimin e Coleridge si krijues.
Coleridge ishte larg shtëpisë kur lindi djali i tij. Kur mori lajmin, ai reagoi duke shkruar disa sonete për emocionet që po përjetonte. Në fillim, ndjenjat e tij ndaj rolit të ri dukeshin të përmbajtura dhe të pasigurta. Megjithatë, vetëm disa muaj më vonë, ai po planifikonte të zhvendosej me familjen e tij në një shtëpi të vogël në Somerset, ku shprehej i gatshëm të merrte përsipër edhe detyrat e përditshme të kujdesit për familjen.
Ai madje i shkruante një miku se synonte të punonte si kuzhinier, kujdestar, pastrues këpucësh dhe kujdestar i rastësishëm i fëmijës. Kjo periudhë duket se përkoi me një ndryshim të rëndësishëm në krijimtarinë e tij. Coleridge filloi të zhvillonte një mënyrë më personale dhe më intime të të shkruarit. Brenda rreth 18 muajve nga lindja e djalit të tij, ai filloi ose përfundoi disa nga veprat për të cilat u bë më i njohur.
Krijimi i babait dukej se përkonte me një transformim të krijuesit.
“Frost at Midnight” u shkrua gjatë dimrit të vitit 1797 dhe u përfundua në fillim të vitit 1798. Vepra ndërthur të tashmen, kujtimet e autorit nga fëmijëria dhe shpresat e tij për të ardhmen e djalit. Ajo tregon se si përvoja e prindërimit mund të ndryshojë mënyrën se si një person e sheh të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen.
Coleridge nuk ishte i vetmi krijues që përjetoi një ndryshim të tillë pas lindjes së fëmijës.
Poeti Percy Shelley u bë baba në vitin 1816 dhe biografi i tij Richard Holmes vëren se periudha pas atij viti ishte një kohë zhvillimi të shpejtë në krijimtarinë e tij. Një shekull më vonë, poeti William Carlos Williams filloi një nga veprat e tij të rëndësishme në një periudhë kur gruaja e tij ishte shtatzënë. Këto raste nuk provojnë se prindërimi shkakton domosdoshmërisht rritje të krijimtarisë, por tregojnë një model interesant që ia vlen të studiohet.
Këtu hyn edhe shkenca moderne.
Në dekadat e fundit, neuroshkenca është zhvilluar ndjeshëm falë teknologjive të imazherisë së trurit, të cilat u lejojnë studiuesve të vëzhgojnë ndryshimet në aktivitetin cerebral. Kjo ka sjellë njohuri të reja si për krijimtarinë, ashtu edhe për mënyrën se si truri përshtatet me atësinë.
Shkencëtarët dallojnë shpesh midis proceseve mendore të shpejta dhe automatike dhe proceseve më të ngadalta, të vetëdijshme dhe të kontrolluara. Studimet mbi krijimtarinë sugjerojnë se procesi krijues përfshin një bashkëveprim midis këtyre dy mënyrave të funksionimit të trurit.
Një studim i vitit 2020 shqyrtoi aktivitetin e trurit gjatë procesit të krijimit dhe gjeti se krijimtaria lidhet me bashkëveprimin midis rrjeteve të ndryshme të trurit. Një studim tjetër, i vitit 2015, shqyrtoi aktivitetin cerebral te poetët gjatë shkrimit dhe rishikimit të veprave të tyre. Studiuesit vunë re përfshirjen e zonave të lidhura me gjuhën, kujtesën, emocionet dhe proceset krijuese.
Këto gjetje janë interesante kur vendosen pranë kërkimeve mbi atësinë.
Një studim i vitit 2020 mbi baballarët në pritje zbuloi se ata reagonin ndaj të qarave të foshnjave me aktivitet të shtuar në zona të trurit që lidhen me përpunimin e tingujve të të folurit dhe stimujve socialë e emocionalë.
Psikologia klinike Darby Saxbe ka studiuar ndryshimet neurologjike, hormonale dhe fizike që shoqërojnë kalimin në atësinë. Në librin e saj Dad Brain: The New Science of Fatherhood and How It Shapes Men’s Lives (2026), ajo shpjegon se truri i baballarëve të rinj pëson ndryshime dhe se këto ndryshime lidhen me mënyrën se si ata përpunojnë marrëdhëniet, përgjegjësinë dhe kuptimin e jetës.
Në një studim të udhëhequr nga Anthony G. Vaccaro dhe kolegët e tij në Universitetin e Kalifornisë Jugore, të botuar në revistën Emotion në vitin 2025, studiuesit shqyrtuan ndryshimet në lidhjet funksionale të trurit gjatë kalimit në atësinë. Gjetjet sugjerojnë se ndryshimet në mënyrën se si rrjetet e trurit komunikojnë me njëra-tjetrën mund të ndihmojnë në integrimin e përvojave emocionale, kujtimeve personale dhe ndjenjës së identitetit.
Me fjalë të tjera, atësia mund të ndryshojë mënyrën se si një burrë e kupton veten dhe botën përreth tij.
Megjithatë, neuroshkencëtarët janë të kujdesshëm kur bëjnë lidhje të drejtpërdrejta shkak-pasojë. Ata zakonisht flasin për lidhje ose asociacione midis aktivitetit të trurit dhe sjelljeve të caktuara. Prandaj, nuk mund të thuhet se ndryshimet në tru e bëjnë një baba automatikisht më krijues.
Por ekziston një paralele interesante.
Ndryshimet që studiuesit kanë vërejtur në trurin e baballarëve të rinj lidhen me disa nga karakteristikat që shfaqen në krijimtarinë e Coleridge: përdorimi i kujtimeve personale, përqendrimi te fëmija, reflektimi mbi identitetin dhe një mënyrë e re për të kuptuar përvojën e përditshme.
Kjo na çon te një pyetje më e gjerë: a mund të jetë prindërimi jo një pengesë për krijimtarinë, por një burim i saj?
Një shembull tjetër është poeti amerikan Robert Lowell. Para lindjes së vajzës së tij Harriet, Lowell njihej për një stil poetik të rregullt, të strukturuar dhe të bazuar në forma tradicionale. Pas lindjes së saj në vitin 1957, stili i tij ndryshoi dukshëm.
Në vitin 1959 ai botoi Life Studies, një përmbledhje që u dallua për mënyrën e drejtpërdrejtë, personale dhe autobiografike të të shkruarit. Lowell e lidhi vetë këtë ndryshim me një periudhë të re të jetës së tij, përfshirë martesën dhe lindjen e vajzës. Për të, vajza e tij nuk ishte thjesht pjesë e jetës familjare. Prania e saj solli një ndryshim në mënyrën se si ai e shihte botën dhe në mënyrën se si e shprehte atë.
Prindërimi sjell kërkesa të mëdha emocionale dhe njohëse. Ai kërkon që një person të menaxhojë njëkohësisht përgjegjësitë, marrëdhëniet, kujtimet, shqetësimet dhe shpresat për të ardhmen. Pikërisht kjo mund të shpjegojë pse atësia, në disa raste, mund të bëhet një përvojë që nxit reflektimin dhe krijimtarinë. Kjo nuk do të thotë se çdo baba do të bëhet më krijues pas lindjes së fëmijës së tij. As nuk do të thotë se prindërimi është gjithmonë i lehtë ose se çdo ndryshim pozitiv në jetën e një artisti duhet t’i atribuohet atësisë.
Por historia e Coleridge, Lowell dhe krijuesve të tjerë, së bashku me kërkimet e reja mbi trurin e baballarëve, sugjeron diçka interesante: kujdesi për një fëmijë mund të ndryshojë jo vetëm rutinën e një burri, por edhe mënyrën se si ai mendon, kujton, përjeton emocionet dhe kupton veten.
Për një kohë të gjatë, figura e babait është lidhur me distancën, autoritetin dhe përgjegjësinë ekonomike. Por një model tjetër po bëhet gjithnjë e më i dukshëm: babai si kujdestar, si prind i përfshirë dhe si njeri që zhvillohet bashkë me fëmijën e tij. Ndoshta kjo është një nga ndryshimet më interesante që sjell atësia. Fëmija nuk është vetëm dikush që duhet rritur. Përvoja e prindërimit mund ta ndryshojë edhe vetë prindin. Dhe për disa burra, kjo ndryshim mund të hapë mënyra të reja për të menduar, krijuar dhe kuptuar botën.
Artikull nga: Aeon.com
Përkthim: Prinderimi.com
