5 shenja që tregojnë se adoleshenti juaj ka ”tru për kokoshka”
Në një kohë kur mediat dixhitale dhe rrjetet sociale janë bërë pjesë e pandashme e përditshmërisë, prindërit po përballen me një sfidë të re: si të ndihmojnë adoleshentët që të ruajnë vëmendjen dhe qetësinë mendore në mes të shpërqendrimeve të shumta. Një fenomen që po përhapet me shpejtësi është ai që studiuesit e quajnë “tru për kokoshka”, një gjendje e lidhur me përdorimin e tepruar të ekraneve dhe multitasking dixhital, që ndikon në zhvillimin kognitiv dhe emocional të fëmijëve të moshës së adoleshencës.
Çfarë është truri i kokoshkave?
Ky term u shpik nga profesori i Universitetit të Uashingtonit, David M. Levy, për të përshkruar gjendjen kur individët humbin aftësinë për t’u fokusuar në detyra të thjeshta e të qeta për shkak të varësisë nga ndërveprimet e shpejta dixhitale. Kalimi nga një aplikacion në tjetrin, përdorimi i ekranit të dyfishtë apo lëvizja e pandërprerë ndërmjet rrjeteve sociale krijon një lloj shpërqendrimi kronik. Si pasojë, adoleshentët fillojnë të humbasin interesin për aktivitete jashtë ekranit, për hobi apo edhe për shoqërimin e drejtpërdrejtë.
Shenjat kryesore të trurit të kokoshkave tek adoleshentët
Studime të fundit, përfshirë një publikim të vitit 2023 në Journal of Adolescent Health, tregojnë se kryerja e shumë detyrave njëkohësisht në media lidhet me përqendrim të dobët, probleme të gjumit dhe rritje të shqetësimit emocional. Shenjat më të zakonshme që prindërit duhet të vëzhgojnë janë:
-
vështirësi në përqendrim dhe kalim i shpejtë nga një detyrë në tjetrën
-
nevoja e vazhdueshme për stimulim përmes telefonit ose kompjuterit
-
probleme me kujtesën afatshkurtër dhe mbajtjen e informacionit
-
vështirësi në ndjekjen e udhëzimeve që kërkojnë hapa të shumtë
-
rritje e ankthit, irritimit dhe luhatjeve të shpeshta të humorit
Si ndikon ky fenomen tek adoleshentët
Nëse nuk adresohet me kohë, truri i kokoshkave mund të ndikojë seriozisht në performancën akademike dhe zhvillimin socioemocional. Një studim i publikuar në World Psychiatry (2024) paralajmëron se shpërqendrimet dixhitale krijojnë kushte jo të përshtatshme për zhvillimin e aftësive të avancuara njohëse. Veçanërisht gjatë adoleshencës së hershme, përdorimi i tepërt i internetit lidhet me ulje të aftësisë për të menduar në mënyrë analitike dhe me inteligjencë verbale më të dobët.
Ekspertët theksojnë se kalimi i tepërt i kohës në rrjete sociale i largon të rinjtë nga situatat reale të jetës, ku ata mësojnë aftësi sociale, durim dhe vetëkontroll emocional. Kjo e bën më të vështirë përballimin e sfidave të jetës dhe i shtyn drejt izolimit.
Adoleshentët janë në një krizë të shëndetit mendor: si mund të ndihmojnë prindërit
Çfarë mund të bëjnë prindërit?
Lajmi i mirë është se fenomeni i trurit të kokoshkave nuk është i pakthyeshëm. Prindërit mund të ndërmarrin hapa praktikë për të reduktuar ndikimin e tij. Sipas një raporti të vitit 2025 nga American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, vendosja e kufijve të qartë rreth kohës para ekranit është një nga hapat më të rëndësishëm. Krijimi i rutinave të shëndetshme, duke përfshirë aktivitete jashtë shtëpisë, hobi krijues, kohë për lexim dhe projekte familjare, ndihmon adoleshentët të zhvillojnë fokus dhe qëndrueshmëri mendore.
Po ashtu, ekspertët këshillojnë që prindërit të inkurajojnë bisedat ballë për ballë, të përfshihen në aktivitete së bashku me fëmijët dhe të modelojnë sjellje të shëndetshme duke kufizuar edhe vetë përdorimin e tepërt të teknologjisë. Një element i thjeshtë por shumë i dobishëm është krijimi i mërzisë produktive, e cila nxit kreativitet, imagjinatë dhe reflektim të thellë.
Alternativa praktike për familjet
Përveç kufizimit të kohës në ekrane, prindërit mund të ofrojnë alternativa tërheqëse për fëmijët e tyre. Këto përfshijnë shëtitje në natyrë, sporte, lexime të përbashkëta, ndihmën në gatim apo përfshirjen në punë shtëpie që kanë edhe dimension edukativ. Aktivitetet që kërkojnë përqendrim, si instrumentet muzikore, arti apo enigma, mund të ndihmojnë shumë në rikthimin e aftësisë për fokus.
Në Kosovë, kjo çështje bëhet edhe më e ndjeshme për shkak të qasjes së gjerë në telefonat inteligjentë dhe mungesës së hapësirave të sigurta për aktivitet fizik e shoqëror. Shumë adoleshentë kalojnë orë të gjata në rrjete sociale, ndërkohë që mungojnë programet shkollore ose komunitare që ofrojnë alternativa të shëndetshme. Kjo e bën rolin e prindërve dhe të shkollës edhe më të rëndësishëm për të vendosur balancë ndërmjet botës dixhitale dhe asaj reale.
Truri i kokoshkave është një fenomen i vërtetë dhe gjithnjë e më i pranishëm tek adoleshentët. Ai shfaqet me shpërqendrim të shpeshtë, mungesë interesi dhe sfida në menaxhimin emocional. Megjithatë, me kufij të qartë, aktivitete të balancuara dhe përfshirje aktive të prindërve, kjo gjendje mund të menaxhohet dhe të shndërrohet në një mundësi për rritje dhe zhvillim më të shëndetshëm. Prindërit që investojnë kohë dhe kujdes për t’u dhënë fëmijëve të tyre mundësinë e përqendrimit jashtë ekranit, po investojnë në të ardhmen e tyre.
