Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, kohët e fundit deklaroi se përdorimi i acetaminofenit, qetësuesit të zakonshëm të dhimbjeve (i njohur edhe si paracetamol dhe me emrin e markës Tylenol në SHBA) gjatë shtatzënisë po nxit rritjen e diagnozave të autizmit. Më pas, ai sugjeroi që gratë shtatzëna duhet ta “durojnë” në vend që të përdorin qetësuesit e zakonshëm të dhimbjeve nëse përjetojnë ethe ose dhimbje.
Ky njoftim ka shkaktuar alarm dhe konfuzion në të gjithë botën. Por, pavarësisht pretendimit të Trump , nuk ka prova të forta shkencore për ta mbështetur atë.
Përdorimi i paracetamolit ose acetaminofenit gjatë shtatzënisë ka qenë një temë e diskutuar gjerësisht, sidomos pas deklaratave të ndryshme që e lidhnin atë me rritjen e diagnozave të autizmit tek fëmijët. Këto deklarata shpesh shkaktojnë alarm tek prindërit dhe krijojnë konfuzion mbi sigurinë e ilaçit më të zakonshëm për dhimbje dhe ethe.
Studimet e mëparshme shpesh kishin grupe të vogla dhe nuk morën parasysh faktorët gjenetikë apo shëndetësorë që mund të ndikojnë tek foshnjat, duke dhënë një pamje të pjesshme të rrezikut.
Studimi më i madh dhe metodologjia e tij
Një studim i fundit i botuar nga hulumtuesit Renee Gardner, Brian Lee dhe Viktor H. Ahlqvist në vitin 2025 përfshiu gati 2.5 milion fëmijë të lindur midis viteve 1995 dhe 2019 në Suedi. Ky studim analizoi përdorimin e acetaminofenit nga nënat gjatë shtatzënisë dhe rezultatet neurozhvillimore të fëmijëve, duke përfshirë autizmin, ADHD-në dhe aftësitë intelektuale të kufizuara.
Një pikë kyçe e studimit ishte krahasimi midis vëllezërve dhe motrave, ku njëri fëmijë ishte ekspozuar ndaj acetaminofenit dhe tjetri jo, duke eliminuar ndikimin e gjenetikës dhe mjedisit familjar. Rezultatet treguan se nuk ekzistonte një lidhje midis përdorimit të acetaminofenit dhe rrezikut për diagnoza neurozhvillimore.
Studimi ynë nuk është i vetmi që e vë në provë këtë pyetje. Studiuesit në Japoni publikuan së fundmi një studim duke përdorur një model të ngjashëm krahasimi midis vëllezërve dhe motrave, dhe rezultatet e tyre përputheshin shumë me tonat.
Është e rëndësishme të theksohet se ata i përsëritën gjetjet tona në një popullatë me një sfond gjenetik të ndryshëm dhe ku modelet e përdorimit të acetaminofenit gjatë shtatzënisë janë mjaft të ndryshme. Gati 40% e nënave në Japoni raportuan se e kishin përdorur ilaçin gjatë shtatzënisë. Në krahasim, më pak se 10% e nënave suedeze e kishin përdorur atë.
Interpretimi i gjetjeve dhe rëndësia klinike
Edhe pse në shikim të parë duket sikur fëmijët e nënave që përdorën acetaminofen kishin pak më shumë gjasa të diagnostikoheshin me autizëm ose ADHD, krahasimi midis vëllezërve dhe motrave tregoi se kjo lidhje ishte rezultat i faktorëve të tjerë si ethet, dhimbjet kronike dhe predispozitat gjenetike, jo i ilaçi vetë.
Për shembull, në Kosovë, mjekët obstetër dhe gjinekologë vazhdojnë të rekomandojnë paracetamolin si një ilaç të sigurt për shtatzëninë, duke theksuar se trajtimi i temperaturës së lartë dhe dhimbjeve është më i rëndësishëm për shëndetin e nënës dhe fëmijës sesa frika e pavërtetuar nga efektet anësore.
Udhëzimet për përdorimin e acetaminofenit
Organizata profesionale si Kolegji Amerikan i Obstetërve dhe Gjinekologëve dhe Agjencia Rregullatore e Barnave në Mbretërinë e Bashkuar rekomandojnë acetaminofen si ilaçin më të sigurt për ethe dhe dhimbje gjatë shtatzënisë, duke përdorur dozën më të ulët efektive dhe vetëm kur është e nevojshme.
Nëse përdoret rregullisht ose për periudha të gjata, vendimi duhet të merret gjithmonë në konsultim me mjekun ose maminë. Mesazhet alarmuese pa bazë shkencore mund të dekurajojnë trajtimin e dhimbjeve dhe etheve, duke rrezikuar shëndetin e nënës dhe foshnjës.
Rëndësia e edukimit dhe qetësisë për prindërit
Prindërit duhet të informohen mbi gjetjet më të fundit shkencore dhe të mos ndihen të frikësuar nga informacionet e pasakta. Siguria e nënës dhe e foshnjës mbetet prioriteti kryesor, dhe përdorimi i acetaminofenit në mënyrë të kontrolluar është një pjesë e rëndësishme e kujdesit prenatal. Ky studim konfirmon se vendimet mbi trajtimin e dhimbjeve duhet të bazohen në prova shkencore të besueshme dhe jo në spekulime ose deklarata të pasakta publike.
