Vetëvlerësimi është themeli i shëndetit mendor dhe zhvillimit të qëndrueshëm emocional të çdo fëmije. Kur një fëmijë ndjen vlerë për veten, ai është më i sigurt, më i motivuar dhe më i gatshëm të përballet me sfidat e jetës. Por, përkundër rëndësisë së tij, shumë prindër nuk e kuptojnë plotësisht se si ndikon mënyra se si e rrisin fëmijën në vetëvlerësimin e tij afatgjatë./prindërimi
Çfarë është vetëvlerësimi dhe pse ka rëndësi?
Vetëvlerësimi përkufizohet si mënyra se si një person e percepton veten: aftësitë, vlerat, prania dhe ndikimi i tij në botën përreth. Fëmijët me vetëvlerësim të lartë ndihen të pranuar, të dashur dhe të vlefshëm. Ata besojnë në aftësitë e tyre dhe përpiqen të japin më të mirën, edhe kur përballen me sfida.
“Vetëvlerësimi është mburoja që i mbron fëmijët nga brishtësia emocionale e botës së jashtme.” – Dr. Carol D.
Në të kundërt, fëmijët me vetëvlerësim të ulët e kritikojnë veten shpesh, krahasohen me të tjerët dhe mendojnë se nuk janë të mjaftueshëm. Ata i shmangen përpjekjeve për gjëra të reja nga frika se do të dështojnë, dhe shpesh dorëzohen shpejt nëse përballen me pengesa.
Si ndërtohet vetëvlerësimi gjatë fëmijërisë?
Procesi fillon që në fazat më të hershme të jetës. Kur një foshnjë merr përkujdesje të ngrohtë dhe ndjeshmëri nga prindërit, ajo ndjen siguri dhe pranim. Kjo ndjenjë e hershme e dashurisë dhe pranimit është bërthama nga e cila zhvillohet vetëvlerësimi.
Gjatë rritjes, fëmijët fitojnë ndjesi të fortë vetëvlerësimi kur:
-
bëjnë përparim drejt një qëllimi
-
mësojnë diçka të re dhe ndihen të aftë
-
marrin lavdërime për përpjekjen, jo vetëm për rezultatin
-
ndihen të pranuar pa kushte nga prindërit dhe mësuesit
-
krijojnë marrëdhënie të qëndrueshme me bashkëmoshatarët
-
ndihmojnë të tjerët dhe e ndiejnë ndikimin e tyre pozitiv
Roli i prindërve në zhvillimin e vetëvlerësimit
Prindërit janë ndërtuesit kryesorë të vetëvlerësimit të fëmijës. Çdo fjalë, shikim dhe veprim është një mesazh që fëmija përkthen si: “Jam i rëndësishëm” ose “Nuk jam i mjaftueshëm”.
Disa mënyra konkrete për të përforcuar vetëvlerësimin përfshijnë:
-
Kushtoni vëmendje të plotë kur fëmija flet: Kjo i jep mesazhin se zëri i tij ka rëndësi.
-
Lavdëroni përpjekjet, jo vetëm suksesin: P.sh. “Më pëlqeu sa shumë u përpoqe ta zgjidhje atë detyrë.”
-
Lejoni fëmijën të marrë përgjegjësi të vogla: Kjo nxit ndjenjën e kompetencës.
-
Kufizoni krahasimet me fëmijë të tjerë: Fëmijët kanë ritme të ndryshme dhe çdo krahasim mund të dëmtojë ndjesinë e vlerës.
-
Përdorni disiplinë të drejtë dhe pa poshtërim: Kritika shkatërruese shkatërron vetëvlerësimin më shpejt se çdo dështim.
Si t’u mësojmë fëmijëve të vlerësojnë pushimet si kohë për zhvillim personal, jo vetëm për lojë
Kur vetëvlerësimi është i brishtë
Në disa raste, pavarësisht përpjekjeve të prindërve, vetëvlerësimi mbetet i brishtë. Kjo ndodh veçanërisht kur fëmijët përballen me bullizëm, dështime të njëpasnjëshme, ose përjetojnë mungesë të qëndrueshmërisë emocionale në familje.
Në raste të tilla, ndihma profesionale është e domosdoshme. Psikologët e fëmijëve mund të ndihmojnë në rindërtimin e besimit dhe vetëvlerësimit përmes teknika dhe seanca të specializuara.
“Fëmijët nuk lindin me vetëvlerësim, ata e mësojnë atë nga mënyra se si trajtohen.”
Vetëvlerësimi nuk është thjesht një cilësi e dëshirueshme, është thelbësor për jetën e shëndetshme emocionale, sociale dhe akademike të fëmijëve tanë. Prindërit nuk kanë nevojë të jenë të përsosur, por kanë përgjegjësinë të jenë të vetëdijshëm.
