Një fotografi e shpërndarë pa leje, një mesazh kërcënues në WhatsApp, një profil i rremë në Instagram apo një video poshtëruese në TikTok. Për disa fëmijë, këto nuk janë thjesht incidente të pakëndshme në internet, por përvoja që mund të ndikojnë thellësisht në sigurinë, vetëbesimin dhe shëndetin e tyre mendor.
Bullizmi nuk përfundon më domosdoshmërisht kur bie zilja e shkollës. Ai mund të vazhdojë në telefonin e fëmijës, në dhomën e tij dhe në çdo moment të ditës.
Me rastin e Ditës Ndërkombëtare kundër Dhunës dhe Bullizmit në Shkollë, përfshirë Bullizmin Kibernetik, e cila shënohet çdo vit të enjten e parë të nëntorit, UNESCO u bën thirrje nxënësve, prindërve, mësimdhënësve dhe industrisë teknologjike të bashkëpunojnë për krijimin e mjediseve të sigurta të të nxënit. Në vitin 2026, kjo ditë u shënua më 5 nëntor.
Kjo ditë ndërkombëtare na kujton se dhuna nuk kufizohet më vetëm në hapësirat fizike të shkollës. Ajo mund të vazhdojë në rrjetet sociale, duke e kthyer teknologjinë nga mjet komunikimi në instrument frikësimi dhe presioni psikologjik.
Nga talljet te shantazhi: Si përdoren rrjetet sociale për të frikësuar fëmijët?
Rrjetet sociale janë pjesë e rëndësishme e komunikimit mes nxënësve. Megjithatë, të njëjtat platforma që mundësojnë miqësi dhe bashkëpunim mund të përdoren edhe për të ushtruar dhunë. Kërcënimet përmes mesazheve private. Një fëmijë mund të marrë mesazhe që e paralajmërojnë se do të sulmohet, turpërohet ose përjashtohet nga grupi nëse nuk vepron sipas kërkesave të bashkëmoshatarëve.
Shantazhi me fotografi dhe video. Fotografitë personale, bisedat private apo regjistrimet e bëra pa leje mund të përdoren për ta detyruar një fëmijë të heshtë, të japë para ose të bëjë diçka kundër dëshirës së tij. Në raste veçanërisht serioze, shantazhi mund të përfshijë edhe kërcënimin për publikimin e materialeve intime.
Grupet digjitale për përjashtim dhe poshtërim. Në WhatsApp, Snapchat apo platforma të tjera mund të krijohen grupe ku një nxënës fyhet, tallet ose përjashtohet qëllimisht. Kur poshtërimi ndodh para shumë bashkëmoshatarëve, ndikimi emocional mund të jetë edhe më i madh.
Profilet e rreme dhe përhapja e thashethemeve. Disa fëmijë mund të përdorin identitete të rreme për të shpërndarë informacione të pavërteta, për të dëmtuar reputacionin e dikujt ose për ta frikësuar pa zbuluar identitetin e tyre. Këto sjellje nuk janë thjesht konflikte të zakonshme mes fëmijëve. Kur përfshijnë kërcënime, shantazh, poshtërim të përsëritur ose keqpërdorim të të dhënave personale, ato kërkojnë ndërhyrje serioze.
Pse fëmijët nuk u tregojnë prindërve?
Një nga problemet më shqetësuese është heshtja e viktimave. Fëmijët mund të kenë frikë se situata do të përkeqësohet nëse raportojnë. Disa shqetësohen se prindërit do t’ua marrin telefonin, do t’ua ndalojnë rrjetet sociale ose do t’i fajësojnë për atë që ka ndodhur.
Të tjerë ndiejnë turp, sidomos kur kërcënimet lidhen me fotografi personale ose biseda private.
Pikërisht për këtë arsye, reagimi i parë i prindit është vendimtar. Një fëmijë që dëgjon “Pse e dërgove atë fotografi?” mund të tërhiqet edhe më shumë. Ndërsa një fëmijë që dëgjon “Faleminderit që më tregove, do ta zgjidhim së bashku” ka më shumë gjasa të pranojë ndihmën.
Çfarë na tregon raporti i UNICEF-it për Kosovën?
Raporti i UNICEF-it për hartëzimin e shërbimeve të shëndetit mendor dhe mbështetjes psikosociale për fëmijët dhe të rinjtë në Kosovë ofron një këndvështrim të rëndësishëm për mënyrën se si institucionet duhet t’u përgjigjen nevojave emocionale dhe psikologjike të fëmijëve.
Raporti i vitit 2026 evidenton shqetësime që lidhen me ankthin, depresionin, traumën, bullizmin dhe rreziqet digjitale, si dhe sfida në organizimin dhe qasjen ndaj shërbimeve mbështetëse. Një tregues shqetësues i përmendur në raport është rritja e tentativave të vetëraportuara për vetëvrasje te nxënësit 15–16-vjeçarë, nga 3.4% në vitin 2011 në 10% në vitin 2024.
Këto shifra nuk dëshmojnë se bullizmi digjital është shkaktari i drejtpërdrejtë, por tregojnë seriozitetin e sfidave të shëndetit mendor te adoleshentët. Raporti thekson gjithashtu nevojën për koordinim më të mirë të shërbimeve dhe për mbështetje psikologjike më të qasshme për fëmijët.
Në trajtimin e bullizmit digjital, kjo perspektivë është veçanërisht e rëndësishme: ndalimi i mesazheve kërcënuese nuk e zgjidh domosdoshmërisht dëmin emocional që fëmija mund të ketë përjetuar. Një nxënës që ka qenë objekt shantazhi mund të vazhdojë të ketë frikë nga kthimi në shkollë, nga reagimi i shokëve ose nga publikimi i materialeve private.
Prandaj, përveç masave disiplinore, nevojiten këshillim psikologjik, mbrojtje e privatësisë dhe bashkëpunim ndërmjet shkollës, familjes dhe institucioneve përkatëse.
Çfarë duhet të bëjnë prindërit dhe shkollat?
Kur një fëmijë tregon se po kërcënohet ose shantazhohet në internet, reagimi i të rriturve duhet të jetë i menjëhershëm, por i qetë.
Prindërit duhet ta dëgjojnë pa e fajësuar, të ruajnë mesazhet kërcënuese dhe të dokumentojnë incidentet. Nuk duhet t’i kërkojnë fëmijës të përballet vetë me personin që e kërcënon, të paguajë para apo të plotësojë kërkesat e shantazhuesit.
Në rast materialesh intime që përfshijnë të mitur, ato nuk duhen shkarkuar apo shpërndarë. Duhet kërkuar ndihma e autoriteteve dhe përdorur mekanizmat e raportimit të platformave. Shkollat duhet t’i trajtojnë seriozisht edhe incidentet që ndodhin jashtë orarit mësimor, kur ato ndikojnë në sigurinë dhe mirëqenien e nxënësve.
Kjo kërkon mekanizma konfidencialë raportimi, mbështetje psikologjike dhe bashkëpunim me familjet. Kur ka kërcënime serioze, shantazh seksual apo rrezik të menjëhershëm, duhet të njoftohet Policia e Kosovës. Nëse fëmija shfaq shenja të rënda të shqetësimit emocional, nevojitet edhe vlerësim urgjent profesional.
Nga ndërgjegjësimi te veprimi: Çfarë duhet të ndryshojë në Kosovë?
Dita Ndërkombëtare kundër Dhunës dhe Bullizmit në Shkollë nuk duhet të mbetet vetëm një datë simbolike në kalendarin arsimor. Ajo duhet të shërbejë si mundësi për të diskutuar përgjegjësinë e institucioneve arsimore në parandalimin e dhunës digjitale.
Shkollat në Kosovë duhet të zhvillojnë programe të edukimit digjital, ku nxënësit mësojnë jo vetëm si të përdorin teknologjinë, por edhe si të respektojnë privatësinë, të njohin shantazhin dhe të raportojnë kërcënimet. Prindërit duhet të informohen për platformat që përdorin fëmijët, ndërsa psikologët dhe mësimdhënësit duhet të kenë mekanizma të qartë për trajtimin e rasteve.
Veçanërisht e rëndësishme është që fëmijët që ushtrojnë bullizëm të marrin përgjegjësi për sjelljet e tyre, por edhe mbështetje edukative për të ndryshuar këto sjellje.
Siguria e fëmijëve nuk përfundon te porta e shkollës
Në një kohë kur komunikimi mes fëmijëve vazhdon pothuajse pandërprerë në internet, mbrojtja e tyre kërkon më shumë sesa kontrollimin e telefonave. Prindërit duhet të ndërtojnë besim, shkollat të krijojnë mekanizma funksionalë mbrojtjeje dhe institucionet të sigurojnë mbështetje psikologjike të qasshme.
Një kërcënim në WhatsApp nuk është më pak serioz se një kërcënim në oborrin e shkollës. Një shantazh në Instagram nuk është më pak i dëmshëm se dhuna ballë për ballë. Dita Ndërkombëtare kundër Dhunës dhe Bullizmit në Shkollë na kujton se mbrojtja e fëmijëve është përgjegjësi e përbashkët, si në mjediset fizike, ashtu edhe në ato digjitale.
Mesazhi që çdo fëmijë duhet ta dëgjojë është i thjeshtë:
“Nuk ke pse të përballesh vetëm me frikën. Trego, kërko ndihmë dhe dije se ke të drejtë të jesh i sigurt, edhe në internet.”
Burimet:
UNESCO – International Day against Violence and Bullying at School including Cyberbullying, shënohet të enjten e parë të nëntorit.
UNICEF Kosova (2026) – Hartëzimi i shërbimeve të shëndetit mendor dhe mbështetjes psikosociale për fëmijët dhe të rinjtë në Kosovë.
UNICEF – Udhëzime për bullizmin kibernetik, sigurinë digjitale dhe mbrojtjen e fëmijëve në internet.
Prinderimi.com
