Ku fillon hiperaktiviteti tek fëmijët?
Në një botë gjithnjë e më të ngarkuar me stimuj, fëmijët po shfaqin gjithnjë e më shumë shenja hiperaktiviteti. Psikologia amerikane Amy Morin (2024) e përkufizon hiperaktivitetin si një gjendje të aktivitetit të shtuar dhe të vështirësisë për të qëndruar i qetë për periudha të gjata. Kjo nuk është gjithmonë problematike, sepse shumë fëmijë janë energjikë dhe të gëzuar, por në disa raste mund të tregojë për një gjendje më të thellë emocionale, shëndetësore ose zhvillimore.
Në praktikën e përditshme të mësimdhënësve dhe prindërve, kjo sjellje manifestohet qartë: fëmijë që nuk ulen gjatë orës, flasin pa pushim, ndërhyjnë në bisedat e të tjerëve ose lëvizin pandalshëm. Megjithatë, jo çdo fëmijë aktiv ka ADHD dhe ky është dallimi që shumë prindër shpesh e ngatërrojnë.
A është çdo fëmijë hiperaktiv me ADHD?
Jo domosdoshmërisht. Studimet e fundit nga Centers for Disease Control and Prevention (CDC, 2024) tregojnë se rreth 11.4 për qind e fëmijëve midis moshës 3 deri në 17 vjeç janë diagnostikuar me çrregullim të mungesës së vëmendjes dhe hiperaktivitetit (ADHD). Ky çrregullim lidhet me ndryshime neurobiologjike që ndikojnë në përqendrim, impulsivitet dhe kontroll emocional.
Fëmijët me ADHD kanë simptoma si vështirësi për të qëndruar ulur, tendencë për të folur shumë, vrapim në momente të papërshtatshme ose ndërprerje të vazhdueshme gjatë aktiviteteve të përbashkëta. Hulumtimet e fundit të Harvard Health (2025) tregojnë se djemtë diagnostikohen më shpesh me ADHD, ndërsa vajzat kanë prirje të shfaqin forma më të qeta si mungesë përqendrimi ose humbje interesi, duke e bërë diagnozën më të fshehtë dhe më të vështirë për t’u identifikuar [burimi: https://www.health.harvard.edu/mind-and-mood/adhd-in-girls-and-boys].
Nëse prindi dyshon për ADHD, është e domosdoshme të kërkojë vlerësim profesional, pasi simptomat duhet të jenë të pranishme në më shumë se një ambient, në shtëpi dhe në shkollë, përpara se të flitet për diagnozë.
Çfarë e shkakton hiperaktivitetin përveç ADHD-së?
Psikologët pajtohen se hiperaktiviteti mund të ketë burime të ndryshme që nuk lidhen me çrregullime neurologjike. Disa nga arsyet më të zakonshme që nxisin këtë sjellje janë stresi, lodhja, problemet emocionale, mungesa e lëvizjes ose çrregullimet shëndetësore.
Stresi dhe mjedisi emocional
Ndryshimet e papritura në jetën familjare, tensionet mes prindërve ose edhe një zhvendosje mund të rrisin ndjeshëm ankthin tek fëmijët. Këta fëmijë shpesh reagojnë përmes lëvizjes së shtuar, luhatjeve emocionale dhe vështirësive në përqendrim.
Siç thekson American Academy of Pediatrics (2023), fëmijët janë pasqyra emocionale e prindërve dhe kur të rriturit janë të stresuar, fëmijët e ndiejnë këtë presion dhe e shfaqin në sjellje [burimi: https://www.aap.org/en/news-room/].
Problemet emocionale ose traumat e hershme
Fëmijët që kanë përjetuar ankth, frikë ose mungesë sigurie shpesh shfaqin simptoma që ngjajnë me hiperaktivitetin. Në fakt, këto sjellje janë një mënyrë për të kërkuar vëmendje ose për të kontrolluar ndjenjën e pasigurisë. Prindërit duhet të jenë të kujdesshëm që të mos e shohin çdo sjellje të trazuar si çrregullim, por të kërkojnë ndihmë profesionale për ta kuptuar më mirë.
Gjendjet mjekësore të brendshme
Një tiroide tepër aktive, çrregullimet hormonale ose mungesa e disa mineraleve mund të ndikojnë në sjelljen e fëmijës. Mjekët e Mayo Clinic (2024) theksojnë se simptomat e tilla duhen analizuar në mënyrë të kujdesshme përpara çdo diagnoze psikologjike [burimi: https://www.mayoclinic.org/].
Mungesa e aktivitetit fizik
Në shumë shkolla pushimet janë shkurtuar ose zëvendësuar me orë shtesë akademike, gjë që ndikon drejtpërdrejt në sjelljen e fëmijëve. Fëmijët që nuk kanë mundësi të lëvizin mjaftueshëm gjatë ditës e shfaqin energjinë e pashfrytëzuar në mënyrë impulsive dhe të çrregullt. Në shumë mjedise arsimore mungojnë hapësirat e sigurta për lojë, çka e përkeqëson këtë problem dhe i bën fëmijët më të shqetësuar gjatë orëve të mësimit.
Mungesa e gjumit
Një ndër faktorët më të nënvlerësuar është lodhja kronike. Sipas Stanford Children’s Health (2024), fëmijët që nuk flenë mjaftueshëm prodhojnë më shumë kortizol dhe adrenalinë, duke u bërë më impulsivë dhe emocionalisht të paqëndrueshëm [burimi: https://www.stanfordchildrens.org/].
Si të reagojnë prindërit në mënyrë të shëndetshme?
Në vend që prindi ta etiketojë fëmijën si problematik, është më e dobishme të kuptojë shkakun pas sjelljes. Hiperaktiviteti nuk është gjithmonë sfidë disipline, por shpesh është shenjë e lodhjes, mungesës së strukturës ose nevojës për dashuri dhe vëmendje.
Krijimi i një rutine të qetë, orareve të rregullta për gjumë, aktiviteteve fizike të përditshme dhe komunikimit të hapur brenda familjes mund të bëjë ndryshime të mëdha. Edukimi emocional dhe përfshirja në aktivitete krijuese ndihmojnë fëmijët të mësojnë si të kanalizojnë energjinë e tyre në mënyrë pozitive.
Kur të kërkohet ndihmë profesionale?
Nëse hiperaktiviteti ndërhyn në mësim, në marrëdhëniet me bashkëmoshatarët ose në përqendrim, është momenti për t’u konsultuar me një psikolog ose pediatër. Gjithnjë e më shumë shkolla po përfshijnë bashkëpunime me psikologë shkollorë dhe programe të sjelljes pozitive për të ndihmuar fëmijët që kanë vështirësi në vetëkontroll. Hiperaktiviteti nuk duhet parë si problem i përhershëm, por si një gjuhë e trupit dhe mendjes së fëmijës që kërkon të kuptohet.
© Prinderimi.com | Të gjitha të drejtat e rezervuara.
