Çfarë është disforia e ndjeshme ndaj refuzimit?
Disforia e ndjeshme ndaj refuzimit (RSD) është një gjendje emocionale që prek fëmijët e ndjeshëm ndaj kritikës apo refuzimit, qoftë ajo reale apo e perceptuar. Ajo shfaqet me ndjenja të forta turpi, zemërimi ose dhimbjeje, të cilat shpesh janë shumë më të mëdha sesa situata vetë.
Psikologia klinike Sharon Saline, autore e librit “What Your ADHD Child Wishes You Knew”, thotë se fëmijët me RSD mund të përsërisin në mendje një koment negativ për muaj apo vite me radhë. Ata e mbajnë brenda ndjenjën e refuzimit dhe nuk arrijnë të çlirohen emocionalisht, edhe nëse askush tjetër nuk e kujton më ngjarjen.
Prindërit shpesh i vërejnë këta fëmijë duke reaguar me të qara, me shpërthime zemërimi ose me sjellje të tërhequra e të mbyllura. Disa fëmijë, për shembull, mund të ndihen thellësisht të turpëruar nga një kritikë e vogël, ndërsa të tjerë mund të shpërthejnë në agresion si reagim mbrojtës. A është kjo thjesht fazë e moshës apo diçka më e thellë?
Si lidhet RSD me ADHD?
Studimet e fundit kanë treguar një lidhje të fortë mes RSD dhe çrregullimit të mungesës së vëmendjes dhe hiperaktivitetit (ADHD). Sipas Dr. Saline, shumë fëmijë me ADHD kanë vështirësi në rregullimin e emocioneve sepse aftësitë e tyre të funksionimit ekzekutiv – si vetëkontrolli, kujtesa e punës dhe përpunimi emocional – janë më të ndjeshme.
Kjo do të thotë se kur një fëmijë me ADHD ndihet i refuzuar apo kritik, truri i tij reagon më fort sesa zakonisht. Ai e përjeton situatën si kërcënim emocional dhe nuk arrin të përdorë strategjitë logjike për ta qetësuar veten.
Ekspertja e shëndetit mendor Roseann Capanna-Hodge shton se edhe fëmijët që nuk kanë ADHD mund të përjetojnë RSD. Në këto raste, gjendja lidhet më shumë me ndjeshmërinë e lartë emocionale dhe mënyrën se si truri përpunon përvojat negative.
Si diagnostikohet dhe trajtohet RSD?
Disforia e ndjeshme ndaj refuzimit nuk figuron zyrtarisht në manualet diagnostikuese si DSM-5, por specialistët e identifikojnë atë përmes intervistave klinike dhe vëzhgimit të sjelljeve. Fëmijët me RSD reagojnë me dhimbje emocionale të menjëhershme ndaj çdo refuzimi apo vërejtjeje, edhe kur ajo nuk ka qëllim negativ.
Psikologët rekomandojnë terapi njohëse-sjellëse (CBT), e cila ndihmon fëmijët të kuptojnë mendimet që i çojnë drejt emocioneve të forta. Ajo i mëson si të pranojnë ndjenjat pa i gjykuar dhe si të menaxhojnë stresin me teknika të frymëmarrjes dhe reflektimit.
Dr. Capanna-Hodge thekson se trajtimi duhet të jetë i personalizuar për secilin fëmijë. Ai duhet të përfshijë mbështetjen e familjes, edukimin emocional dhe, nëse është e nevojshme, trajtimin paralel të ADHD-së apo çrregullimeve të tjera emocionale.
Si ta mbështesni një fëmijë me RSD?
Prindërit mund të luajnë një rol vendimtar në mënyrën se si fëmija mëson të reagojë ndaj refuzimit apo kritikës. Sipas Dr. Saline, qëllimi nuk është ta mbrojmë fëmijën nga çdo ndjenjë negative, por ta mësojmë si të rikuperohet pas saj.
Fëmijët me RSD duhet të kuptojnë se gabimet nuk i bëjnë më pak të vlefshëm. Ata kanë nevojë të dëgjojnë mesazhe si: “Është normale të ndihesh keq kur dikush të kritikon, por kjo nuk përcakton vlerën tënde.” Në vend të frazave të shkurtra si “Mos u mërzit”, është më e dobishme të thuhet “E kuptoj që të dhemb, por do ta kalosh, sepse je i fortë.”
Prindërit gjithashtu mund të ndihmojnë duke mësuar fëmijën të bëjë një pauzë përpara se të reagojë. Një përgjigje e thjeshtë si “Do të mendoj pak për këtë” i jep fëmijës kohë për të reflektuar dhe shmang reagimet impulsive.
Si të ndërtoni qëndrueshmëri emocionale te fëmijët?
Qëndrueshmëria nuk lind vetvetiu, por ndërtohet përmes praktikës. Një fëmijë me RSD mund të mësojë të menaxhojë ndjenjat e tij përmes vetëdhembshurisë dhe aftësive të vetëqetësimit. Fëmijës mund t’i mësohen fraza inkurajuese si: “Jam më i fortë nga sa mendoj”, “Mund të bëj gabime dhe të rritem prej tyre” ose “Mund të ndihmoj veten të qetësohem.”
Dr. Capanna-Hodge thekson rëndësinë e qetësisë prindërore. Nëse një fëmijë është në krizë emocionale, prindi duhet të ruajë tonin e ulët dhe të mos reagojë me zemërim, sepse kjo e thellon ankthin e fëmijës. Qetësia është ngjitëse – një prind i qetë i mëson fëmijës se edhe emocionet më të forta mund të menaxhohen.
Pse është e rëndësishme bashkëpunimi me shkollën?
Nëse fëmija është diagnostikuar me RSD, mësuesit duhet të jenë të informuar. Shpesh, kritikat në klasë apo komentet nga bashkëmoshatarët mund të përjetohen shumë më fort nga këta fëmijë. Bashkëpunimi mes prindërve, psikologut dhe shkollës ndihmon në krijimin e një mjedisi mbështetës dhe të kuptueshëm.
Mësuesit që janë të vetëdijshëm për RSD mund të përdorin qasje më të buta në dhënien e feedback-ut, të shmangin qortimet publike dhe të inkurajojnë fëmijën me lavdërime të sinqerta. Kjo qasje ul ndjeshëm reagimet emocionale dhe përmirëson vetëvlerësimin e fëmijës.
Si mund ta kuptoni nëse fëmija juaj ka RSD?
Nëse fëmija juaj shpesh qesh dhe qetësohet lehtë, por papritmas shpërthen në lot, mbyllet në vetvete ose reagon me agresion ndaj një fjalie të thjeshtë, kjo mund të jetë shenjë e disforisë së ndjeshme ndaj refuzimit. Vini re nëse e ka të vështirë të pranojë kritikën apo ndihmon shumë pak në përballimin e zhgënjimit.
Nëse këto sjellje përsëriten dhe ndikojnë në jetën e përditshme, kërkoni ndihmë nga një psikolog për fëmijë. Me mbështetje të duhur dhe komunikim të butë, fëmijët me RSD mund të mësojnë ta shohin refuzimin si pjesë të natyrshme të rritjes dhe jo si fundin e botës.
© Prinderimi.com | Të gjitha të drejtat e rezervuara.
