“Fuqia e bazuar në dashuri është një mijë herë më efektive dhe më e qëndrueshme sesa ajo që buron nga frika e ndëshkimit.”
~ Mahatma Gandhi
Nëse tashmë e keni kuptuar se përdorimi i ndëshkimeve ose kërcënimeve për ndëshkim nuk është mënyra e duhur, mund të kaloni te pjesa “Çfarë funksionon”.
Por fillimisht, le të flasim për disa nga problemet që sjell përdorimi i kërcënimeve ose ndëshkimeve. Kërcënimet krijojnë një atmosferë jo miqësore dhe emocionalisht të pasigurt për fëmijët. Pasiguria emocionale dhe mungesa e besimit mund të ndikojnë në dëshirën e fëmijës për të ndjekur udhëzimet e prindit.
Ndëshkimet dhe kërcënimet për pasoja të imponuara jo vetëm që janë të panevojshme, por shpesh japin efekt të kundërt.
Kërcënimet zakonisht nxisin rebelim ose pakënaqësi dhe shpesh bëhen shkaku kryesor i konflikteve, në vend që të jenë zgjidhja e tyre. Shumë njerëz besojnë se vendosja e një pasoje është një alternativë ndaj ndëshkimit, por kjo nuk mund të krahasohet me pasojat natyrore.
Për shembull, nëse një fëmijë harron kutinë e ushqimit në shtëpi, ai mund të mbetet i uritur. Kjo është një pasojë natyrore dhe fëmija e kupton se pikërisht veprimi ose mosveprimi i tij ka sjellë këtë rezultat të pakëndshëm.
A e keni vënë re se edhe ju kundërshtoni njerëzit që përpiqen t’ju detyrojnë ose t’ju kërcënojnë?
Është një reagim i natyrshëm njerëzor, në çdo moshë, të dëshirojmë t’u rezistojmë atyre që përpiqen të na kontrollojnë përmes presionit apo frikës. Prindërit mund ta zbulojnë potencialin e fëmijës për bashkëpunim më të madh dhe aftësi më pozitive sociale vetëm kur krijojnë një mjedis në shtëpi të bazuar në respekt dhe pa kërcënime.
E njëjta gjë vlen edhe për mësuesit në klasë.
Nuk është vetëm çfarë themi, por mënyra si e themi
Prindërit shpesh mendojnë se fëmija reagon keq vetëm sepse i është thënë çfarë të bëjë ose çfarë të mos bëjë. Por në shumë raste, rezistenca dhe bezdia e fëmijës shkaktohen nga mënyra se si prindi e shpreh kërkesën ose kufirin.
Nëse fëmija ka filluar të ketë frikë nga kritikat e prindit sa herë i kërkohet të bëjë diçka, ai mund të fillojë të rezistojë ose të rebelohet.
Reagimi i fëmijës është shpesh një mekanizëm mbrojtës instinktiv. Përmes përvojave të përsëritura, ai mund t’i lidhë kërkesat dhe kufijtë me ndjenjat e pakëndshme të refuzimit, turpit apo fajit. Për këtë arsye, ai përpiqet të mbrohet duke kundërshtuar.
Megjithatë, përgjegjësia e prindit është të ulë tensionin në këto ndërveprime dhe të japë shembullin e komunikimit me respekt.
Zemërimi nuk e justifikon përdorimin e turpërimit apo kritikës
Një prind mund të mendojë: “Nëse fëmija im thjesht do të bënte atë që i them, nuk do të kishim konflikte.”
Shpesh prindërit mendojnë se fëmija është arsyeja pse ata zemërohen dhe se refuzimi i tij justifikon kritikat apo kërcënimet.
Por e vërteta është se ne kemi gjithmonë një zgjedhje për mënyrën se si reagojmë kur ndihemi të irrituar.
Pavarësisht se çfarë ka bërë fëmija për të na zemëruar, ne mund të zgjedhim:
- të marrim përgjegjësi për emocionet tona dhe t’ia tregojmë këtë edhe fëmijës;
- ose ta shkarkojmë zemërimin mbi të përmes sarkazmës, kritikave apo fajësimit.
Fëmijët mësojnë pikërisht nga mënyra se si ne i menaxhojmë emocionet tona.
T’u mësojmë fëmijëve përgjegjësinë për emocionet
Veprimet e fëmijëve shpesh janë më shumë instinktive sesa të menduara. Kur përjetojnë zhgënjim ose zemërim të madh, ata mund të reagojnë përmes mekanizmave të stresit: luftë, ikje ose ngrirje.
Lufta mund të shfaqet përmes fjalëve si: “Jo!”
Ikja mund të duket si largim nga dhoma ose shmangie.
Ngrirja mund të shfaqet kur fëmija ju injoron, kthen kokën ose kërkon shpërqendrime si ekranet apo ushqimet e ëmbla.
Fëmijët janë ende duke mësuar se kanë zgjedhje: të reagojnë në mënyrë të qetë ose të shpërthejnë. Ata këtë e mësojnë duke na parë ne.
Kur i kërcënojmë fëmijët me pasoja të pakëndshme, ne u japim mesazhin se është në rregull t’i trajtojmë të tjerët pa respekt kur ata bëjnë diçka “gabim”.
Çfarë funksionon?
Në vend që t’i shtojmë një kërcënim një kërkese:
“Nëse nuk bën atë që të them, do të zemërohem me ty.”
ose
“Nuk do të të çoj në park sot.”
është shumë më efektive dhe më e dashur të ndalojmë për pak çaste, të qetësohemi dhe të krijojmë lidhje me fëmijën.
Më pas:
- Thirreni fëmijën në emër dhe prisni derisa të keni vëmendjen e tij.
- Shpjegojeni kërkesën qartë.
- Pyeteni: *“A mund të më tregosh çfarë kuptove nga ajo që të thashë?”*
Kjo i jep fëmijës kohë të dëgjojë, të kuptojë dhe të kërkojë sqarime nëse ka nevojë.
Edhe më mirë, para se të bëni një kërkesë, kushtojini disa minuta interesit të tij. Pyeteni për lojën që po luan ose për atë që po ndërton.
Shpesh ne prindërit ndihemi nën presion nga koha dhe detyrat tona, duke harruar se loja dhe interesat e fëmijës kanë rëndësi për të.
Mund të jemi të qartë se duhet të hipim në makinë sepse jemi vonë, por njëkohësisht mund të tregojmë respekt për atë që fëmija po përjeton:
“E shoh që të pëlqen shumë ajo guriçkë që gjete. Ta marrim me vete dhe tani të shkojmë në makinë.”
Kur respektojmë nevojat tona dhe ato të fëmijës, ndërtojmë një marrëdhënie ku bashkëpunimi vjen nga besimi dhe jo nga frika.
Për ta tërhequr vëmendjen e fëmijës, duhet të jemi më të qetë dhe më miqësorë
Kur fëmija e kupton përmes gjuhës së trupit dhe tonit të zërit tuaj se jeni të durueshëm dhe të ngrohtë, në vend që të jeni të paduruar dhe kërkues, ai mund të largohet gradualisht nga reagimi i stresit dhe frikës (i cili e pengon dëshirën për të bashkëpunuar) dhe të rikthehet drejt një ndjenje më të fortë lidhjeje dhe sigurie me prindin. Kjo çon natyrshëm në më shumë bashkëpunim.
Në vend që t’ia largoni me nxitim vëmendjen fëmijës nga ajo ku ai ka zgjedhur ta përqendrojë, merrni disa minuta – ose të paktën disa sekonda – për të krijuar një lidhje dhe për të ndërtuar një urë mes botës së tij dhe botës suaj.
Unë ua shpjegoj shpesh këtë proces prindërve gjatë këshillimit dhe shumë prej tyre raportojnë se rezistenca e fëmijëve zvogëlohet ndjeshëm kur e praktikojnë këtë qasje. Kjo vlen edhe për foshnjat, për shembull gjatë kalimit nga loja te ndërrimi i pelenave, koha e ushqimit apo ulja në karrigen e makinës.
Në moment duket sikur kërkon më shumë kohë, por në fund gjërat mund të ecin shumë më lehtë, sepse kjo qasje e fton fëmijën të japë vëmendjen e tij, në vend që t’ia kërkojë me detyrim. Njëkohësisht, ajo i tregon fëmijës se ju i vlerësoni aktivitetet e tij dhe gjërat që e interesojnë.
Ndryshimi i modeleve të komunikimit
Është e rëndësishme të kuptojmë se edhe kur fillojmë të zvogëlojmë përdorimin e kërcënimeve, duke shprehur pritshmëri pozitive për respektin reciprok dhe duke hequr dorë nga pasojat e imponuara, fëmija mund të vazhdojë për një periudhë të caktuar të ndihet i kërcënuar.
Ai mund të supozojë se pas një kufiri të shprehur me qetësi ose një pritshmërie të komunikuar me respekt, fshihet ende një kërcënim i pashprehur. Kjo ndodh derisa përmes përvojave të përsëritura ai të kuptojë se kufijtë dhe pritshmëritë tuaja mund të ekzistojnë pa frikë, ndëshkim apo presion.
Ju mund ta ndihmoni fëmijën të kapërcejë frikën dhe rezistencën duke e siguruar se:
- nuk po përpiqeni ta detyroni;
- nuk do ta ndëshkoni;
- lidhja dhe afërsia juaj nuk do të zhduken vetëm sepse ai nuk pajtohet ose e ka të vështirë të bashkëpunojë.
Në fillim mund të kërkojë më shumë përpjekje. Kontakti fizik, si një prekje e butë në krah, shpesh komunikon siguri dhe besim më shumë sesa fjalët. Mbani kontakt me sy në një mënyrë inkurajuese, jo kërcënuese.
Përsëriteni kërkesën tuaj me qetësi. Dëgjoni. Shpjegoni përsëri nëse është e nevojshme.
Durimi juaj do të shpërblehet, sepse ndihmon në prishjen e një modeli të vjetër të “luftës për pushtet”, i cili është i lodhshëm si për prindin ashtu edhe për fëmijën.
Besoni se fëmija juaj gradualisht do të rrisë aftësinë për të dëgjuar, për të reaguar pozitivisht dhe për të bashkëpunuar, ndërsa edhe ju rritni nivelin tuaj të dëgjimit, reagimit pozitiv dhe bashkëpunimit.
Kufijtë nuk kanë nevojë të shoqërohen me kërcënime
Të kuptuarit se vendosja e kufijve, rregullave dhe kërkesave nuk ka nevojë të mbështetet me kërcënime apo pasoja të imponuara kërkon një ndryshim në mënyrën e të menduarit për shumë njerëz.
Tradicionalisht, vendosja e kufijve dhe kërcënimi me ndëshkime shpesh janë parë si e njëjta gjë. Për këtë arsye, shumë njerëz e interpretojnë shprehjen “pa ndëshkime” sikur të nënkuptojë “pa kufij”.
Por kjo nuk është e vërtetë.
Një fëmijë ka nevojë për kufij të qartë, por këta kufij mund të vendosen me respekt, qetësi dhe dashuri.
Eliminimi i kërcënimeve dhe pasojave të imponuara në marrëdhënien prind-fëmijë është një element i rëndësishëm për të ndërtuar:
- bashkëpunim;
- besim;
- sinqeritet;
- përgjegjësi;
- integritet brenda familjes.
Ashtu si në marrëdhëniet mes të rriturve, edhe fëmijët mësojnë më mirë kur ndihen të respektuar dhe të sigurt, jo kur udhëhiqen nga frika.
Shkrim nga: Peaceul Parent Institute
Përkthim: Prindërimi.com
