13 tetori, Dita Ndërkombëtare e Dështimit, na kujton se gabimet nuk janë e kundërta e suksesit, por mund të jenë pjesë e rrugës drejt tij.E nisur në Finlandë më 2010, kjo nismë synon të nxisë një qasje më të hapur ndaj dështimit, duke e parë atë si mundësi për reflektim, mësim dhe përmirësim.
Historia na ofron shembuj të njerëzve që u përballën me pengesa përpara se të arrinin rezultate të rëndësishme. Abraham Lincoln humbi disa gara zgjedhore përpara se të bëhej president i Shteteve të Bashkuara. Thomas Edison dhe bashkëpunëtorët e tij kryen shumë prova gjatë zhvillimit të llambës elektrike praktike. J. K. Rowling mori refuzime nga botuesit përpara se libri i parë i serisë Harry Potter të publikohej. Këto histori nuk dëshmojnë se çdo dështim sjell sukses, por tregojnë se një pengesë nuk duhet të shihet automatikisht si fundi i një përpjekjeje.
Çfarë thotë shkenca për gabimet dhe të nxënit?
Një koncept i rëndësishëm në psikologjinë e të nxënit është mentaliteti i zhvillimit (growth mindset), i lidhur me punën e psikologes Carol Dweck. Ai nënkupton bindjen se aftësitë mund të zhvillohen përmes praktikës, strategjive të përshtatshme, reagimeve dhe mbështetjes. Kjo nuk do të thotë se mjafton vetëm përpjekja, por se vështirësitë mund të na ndihmojnë të kuptojmë çfarë duhet të ndryshojmë.
Në një studim të botuar më 1998 në Journal of Personality and Social Psychology, Claudia Mueller dhe Carol Dweck zbuluan se fëmijët e lavdëruar për inteligjencën, në krahasim me ata të lavdëruar për përpjekjen, shfaqën më pak këmbëngulje dhe rezultate më të dobëta pasi u përballën me vështirësi. Gjetjet sugjerojnë se mënyra si flasim për suksesin mund të ndikojë në reagimin e fëmijëve ndaj dështimit.
Një tjetër koncept është qëndrueshmëria psikologjike (resilience), aftësia për t’u përshtatur dhe për të vazhduar përpara pas vështirësive. Ajo nuk nënkupton mungesën e trishtimit apo zhgënjimit, por zhvillimin e mënyrave të shëndetshme për t’i përballuar ato.
Si mund t’i ndihmojnë prindërit fëmijët?
Prindërit dhe mësuesit mund të krijojnë një mjedis ku fëmijët ndihen të sigurt të provojnë, të gabojnë dhe të kërkojnë ndihmë.
– Vlerësoni procesin, jo vetëm rezultatin. Vëreni përpjekjen, strategjinë dhe përparimin e fëmijës, jo vetëm notën apo fitoren.
– Normalizoni gabimet. Shpjegoni se gabimi është informacion që mund të na ndihmojë të kuptojmë çfarë duhet të përmirësojmë.
– Nxitni reflektimin. Pyetni: “Çfarë mësove nga kjo përvojë?” ose “Çfarë mund të provosh ndryshe herën tjetër?”
– Mos ndërhyni menjëherë për të zgjidhur çdo problem. Jepuni fëmijëve hapësirë të mendojnë dhe të provojnë zgjidhje, duke ofruar ndihmë kur u nevojitet.
– Shmangni turpërimin dhe krahasimet. Kritika poshtëruese mund ta bëjë fëmijën të frikësohet nga sfidat, në vend që ta ndihmojë të mësojë prej tyre.
– Ndajeni gabimin nga identiteti i fëmijës. Shmangni etiketime si i paaftë, dembel apo i dobët. Një gabim nuk e përkufizon fëmijën; ai tregon vetëm se diçka nuk funksionoi në një situatë të caktuar.
Të rrisim fëmijë që guxojnë të provojnë
Dita Ndërkombëtare e Dështimit na fton të rishikojmë mënyrën si e kuptojmë suksesin. Qëllimi i edukimit nuk është të rrisim fëmijë që nuk gabojnë kurrë, por fëmijë që mund të përballojnë zhgënjimin, të reflektojnë dhe të kërkojnë mënyra të reja për të ecur përpara.
Kur fëmijët mësojnë se një gabim nuk ua përcakton vlerën, ata fitojnë më shumë hapësirë për të eksploruar, për të mësuar dhe për të zhvilluar potencialin e tyre.
Prinderimi.com
