Rritja e fëmijëve që nuk janë vetëm të zgjuar, por edhe të sjellshëm, është bërë përparësi për shumë prindër, veçanërisht në një kohë kur bota mund të duket e mbingarkuar, e shkëputur nga njëra-tjetra apo edhe e përçarë. Dhe duket se prindërit kanë arsye të forta për t’i kushtuar rëndësi zhvillimit të fëmijëve në këtë drejtim.
Sipas Joseph Laino, PsyD, psikolog në Qendrën Shëndetësore Familjare Sunset Terrace të NYU Langone, kjo është një përparësi që ia vlen të mbështetet dhe të kultivohet. “Aftësitë e buta, si empatia, dhembshuria dhe bujaria, nuk janë të papajtueshme me aftësitë akademike”, thotë ai. “Përkundrazi, ato e përforcojnë njëra-tjetrën.”
Nëse jeni prindër që mendoni se është po aq e rëndësishme t’i mësoni fëmijët të jenë miqësorë, bujarë dhe të vëmendshëm ndaj komunitetit të tyre, sa edhe të jenë inteligjentë apo të aftë në sport, ja shtatë mënyra të thjeshta, të përshtatshme për mosha të ndryshme, për t’i ndihmuar fëmijët të rriten e të bëhen të rritur të kujdesshëm ndaj të tjerëve.
Pse duhet t’u mësojmë fëmijëve dhembshurinë dhe empatinë?
Kur fëmijët mësojnë të marrin parasysh këndvështrimin e dikujt tjetër, të ndajnë me bujari atë që kanë ose t’u qasen konflikteve me empati, ata nuk po bëhen thjesht njerëz të mirë. Ata po zhvillojnë aftësi thelbësore për të mësuar dhe për të pasur sukses në çdo fushë të jetës, nga puna deri te krijimi i miqësive të përjetshme.
“Nëse ata bashkëpunojnë më mirë me mësuesit, personat me autoritet dhe bashkëmoshatarët,” thotë Dr. Laino, “kjo mund t’i ndihmojë të përfitojnë më shumë nga mësimi dhe ta përjetojnë shkollën në mënyrë më të kënaqshme, me më pak frustrim.”
Këto aftësi ndihmojnë gjithashtu në ndërtimin e vetëbesimit. Sipas tij, kujdesi për të tjerët i ndihmon fëmijët të ndihen më të qëndrueshëm emocionalisht dhe më të aftë. “T’u japësh të tjerëve, të bësh diçka për ta dhe të kujdesesh për ta e rrit ndjenjën e vetëefikasitetit dhe mund t’u japë të rinjve një ndjenjë qëllimi,” shton Dr. Laino.
Kjo ndjenjë qëllimi bëhet një busull që i ndihmon ata të ndërtojnë marrëdhënie të shëndetshme, të marrin vendime etike dhe të përballen me një botë gjithnjë e më komplekse.
Si t’i mësoni fëmijës suaj të bëhet një njeri që kujdeset për të tjerët
Rritja e fëmijëve të dhembshur nuk ka qenë kurrë më e rëndësishme. Dr. Laino thekson se bota e sotme digjitale sjell rreziqe reale. “Ekziston rreziku i shkëputjes nga të tjerët dhe i izolimit,” thotë ai. Sipas tij, empatia dhe dhembshuria janë mjetet që fëmijët kanë nevojë për të përballuar “shoqërinë tonë gjithnjë e më komplekse dhe teknologjike”.
Dhe gjithçka fillon në shtëpi. “Nga lisat e vegjël rriten lisat gjigantë,” thotë Dr. Laino. “Fëmijët tanë marrin me vete në botë atë që ne u japim në shtëpi.” Këshilla e gjyshes së tij vazhdon ta udhëheqë edhe sot: “Jeta është si një piano. Gjithçka që merr prej saj varet nga mënyra se si i bie.”
1. Jepni shembullin e mirësisë që në fillim, sepse edhe foshnjat ju vëzhgojnë
Dhembshuria fillon shumë më herët nga sa mendojnë shumica e prindërve. Dr. Laino thekson se “nuk është kurrë shumë herët për të filluar t’i ndihmojmë fëmijët të zhvillojnë këto aftësi të buta, për sa kohë që përpjekjet e prindërve përshtaten me moshën dhe zhvillimin e fëmijës”. Edhe përpara se të mësojnë të flasin, fëmijët vëzhgojnë dhe përthithin sinjale emocionale: butësinë e zërit tuaj, shprehjet e fytyrës dhe mënyrën se si reagoni kur dikush tjetër është i mërzitur.
Këto vëzhgime të hershme formësojnë modelin e tyre të brendshëm për mënyrën se si njerëzit duhet ta trajtojnë njëri-tjetrin. Foshnjat vënë re kur ju ngushëlloni partnerin që ka kaluar një ditë të vështirë, ndërsa fëmijët e vegjël shpesh imitojnë kujdesin duke qetësuar një lodër prej pelushi ose duke ofruar një përqafim.
Dr. Laino kujton një moment kur pa se si lindi empatia brenda familjes së tij: “Më kujtohet hera e parë kur kushëriri im dyvjeçar më solli një biskotë dhe më tha: ‘Për ty’. Kur pashë buzëqeshjen e tij si reagim ndaj gjestit, e kuptova se ai e kishte kuptuar sa e fuqishme mund të jetë ndarja e gjërave me të tjerët.”
Prandaj, përpiquni ta shpjegoni mirësinë ndërsa e praktikoni. Mund të thoni: “Po e ndihmoj gjyshen sepse kujdesemi për njerëzit që duam.” “Le të shohim si mund ta bëjmë shokun tënd të ndihet më mirë.” Këto shpjegime të vogla i ndihmojnë fëmijët të kuptojnë jo vetëm çfarë bëjmë për të ndihmuar të tjerët, por edhe pse e bëjmë dhe si ndihemi kur e bëjmë.
2. Përdorni histori të përshtatshme për moshën për të zhvilluar mirëkuptimin
Historitë janë ndër mjetet më të fuqishme për zhvillimin e empatisë, thotë Andrea Mucino-Sanchez, zyrtare për informimin publik dhe komunikimin në Komisionerin e Lartë të Kombeve të Bashkuara për Refugjatët (UNHCR). Qoftë kur dëgjojnë përralla para gjumit, qoftë kur lexojnë romane për të rinj, rrëfimet u japin fëmijëve mundësinë të imagjinojnë jetën nga këndvështrimi i dikujt tjetër.
Për të zgjeruar kuptimin e fëmijëve për vështirësitë në botë, ajo rekomandon që prindërit të tregojnë kujdes për historitë që zgjedhin. Librat që trajtojnë zhvendosjen, migrimin ose konfliktet mund t’ua zgjerojnë gradualisht horizontin. Për fëmijët e vegjël, librat me ilustrime për refugjatët mund t’i ndihmojnë të kuptojnë qëndrueshmërinë, familjen dhe mbijetesën në mënyra që nuk i frikësojnë dhe nuk i dëshpërojnë.
Për fëmijët më të rritur dhe adoleshentët, ajo përmend librin The Kite Runner (Gjuetari i balonave), nga Khaled Hosseini, “vetë një ish-refugjat dhe ambasador i vullnetit të mirë i UNHCR-së”, si një shembull të një historie që thellon empatinë dhe njëkohësisht ofron kontekst historik.
Ajo i inkurajon gjithashtu prindërit të përdorin video të shkurtra ose rrëfime të drejtpërdrejta nga agjencitë e OKB-së dhe organizatat joqeveritare, si pjesë e bisedave mësimore për mirësinë. Këto video mund t’i shikoni së bashku me fëmijët për të përforcuar atë që ata mësojnë nga ju.
“Këto ofrojnë një mënyrë të menduar mirë për të mësuar, pa i mbingarkuar emocionalisht,” thotë ajo. Kur historitë shoqërohen me biseda të mëvonshme, si: “Çfarë të bëri më shumë përshtypje në atë situatë?” “Si mendon se është ndier ai person?” “Çfarë do të bëje ti për ta ndihmuar?” ato bëhen themeli i zhvillimit të dhembshurisë.
3. Flisni hapur për ngjarjet botërore, pa i frikësuar fëmijët
Edhe fëmijët e vegjël marrin informacione për konfliktet, dhunën dhe fatkeqësitë, qoftë nga shokët e klasës, televizioni në një sallë pritjeje apo bisedat e të rriturve që dëgjojnë pa dashje. Në vend që t’i lini fëmijët të plotësojnë vetë boshllëqet me frikë ose keqkuptime, Mucino-Sanchez i nxit prindërit të marrin rol aktiv në mënyrën se si fëmijët informohen për ngjarjet botërore.
“Fëmijët shpesh kuptojnë më shumë nga sa mendojmë ne,” thotë ajo. “Merrni ju iniciativën dhe shpjegojuni, në mënyra të përshtatshme për moshën, se çfarë po ndodh në vende si Ukraina, Sudani dhe zona të tjera të krizës.” Kur fëmijët janë të informuar, ndihen më të sigurt dhe më të lidhur me përvojat e njerëzve jo vetëm pranë tyre, por edhe të atyre që nuk do t’i takojnë kurrë.
Për fëmijët më të vegjël, mbajini shpjegimet të shkurtra dhe përqendrohuni te gjërat që kanë rëndësi për ta: siguria, drejtësia dhe njerëzit që ndihmojnë për të mbrojtur të tjerët. Mund t’u thoni: “Disa familje janë detyruar të largohen nga shtëpitë e tyre sepse nuk ishte më e sigurt të qëndronin, por njerëz nga e gjithë bota po i ndihmojnë.”
Për adoleshentët, kaloni drejt një qasjeje bashkëpunuese. Pyetini se çfarë po dëgjojnë nga shokët ose në rrjetet sociale. Ftojini të ndajnë mendimet e tyre dhe madje të kërkojnë informacione për organizatat që po bëjnë ndryshime pozitive. Ndihmojini të mendojnë për mënyra se si edhe ata mund të kontribuojnë në këto kauza.
Këto biseda jo vetëm që zhvillojnë empatinë, por edhe forcojnë besimin që fëmijët kanë te ju, duke i mbrojtur nga keqinformimi dhe frika.
4. Ndihmojini fëmijët të kuptojnë privilegjin e tyre, pa i bërë të ndihen fajtorë
T’i ndihmosh fëmijët të kuptojnë pabarazinë nuk do të thotë t’i bësh të ndihen fajtorë për atë që kanë.
Do të thotë t’i ndihmosh të vënë re kushtet që jo të gjithë fëmijët i kanë gjatë rritjes, si siguria, ushqimi i mjaftueshëm, arsimimi dhe një shtëpi e qëndrueshme, dhe ta përdorin këtë vetëdije për të zhvilluar mirënjohjen dhe përgjegjësinë për të ndihmuar të tjerët.
Siç shprehet Mucino-Sanchez: “Ndihmojeni fëmijën tuaj të kuptojë se të rritesh në paqe dhe siguri është diçka që shumë fëmijë nuk e kanë. Nxitini të ndihen mirënjohës, në vend që të ndihen fajtorë.” Kjo mënyrë e të shpjeguarit ka rëndësi. Turpi i mbyll fëmijët në vetvete, ndërsa mirënjohja i bën më të hapur.
Kur fëmijët e kuptojnë privilegjin në një mënyrë të dhembshur, mund të fillojnë të bëjnë pyetje si: Çfarë kam unë që të tjerëve mund t’u mungojë? Çfarë mund të ndaj me të tjerët: kohën, burimet apo mirësinë time?
Si mund ta ndihmoj dikë që po kalon vështirësi?
Këto ndryshime të vogla në mënyrën e të menduarit hedhin themelet për një jetë të tërë bujarie dhe vetëdijeje qytetare, thotë Mucino-Sanchez.
5. Krijoni hapësirë për biseda të rregullta
Empatia nuk ndërtohet përmes gjesteve madhështore, por rritet në ritmin e thjeshtë dhe të përditshëm të jetës familjare. Mucino-Sanchez thekson rëndësinë e momenteve të vazhdueshme dhe pa presion, kur prindërit mund të flasin me fëmijët për rëndësinë e dhembshurisë dhe empatisë, si dhe për ndjesinë e mirë që sjell kujdesi ndaj të tjerëve.
“Jepini përparësi kohës që kaloni së bashku, si për shembull darkave familjare, për të diskutuar rreth asaj që po ndodh në botë,” thotë ajo. Rutinat e qëndrueshme i ndihmojnë fëmijët të ndihen të sigurt dhe rehat, duke u dhënë mundësinë të shprehin pyetje të mëdha dhe shqetësime të vogla.
Fëmijët e vegjël mund të pyesin pse po qan dikush në lajme, ndërsa adoleshentët mund të përpiqen të formojnë mendimet e tyre për padrejtësinë, politikën ose pabarazinë globale. Kur këto biseda zhvillohen rregullisht, fëmijët mësojnë se mendimet e tyre kanë rëndësi dhe se prindërit janë njerëz të cilëve mund t’u besojnë kur bota duket e paqartë apo konfuze.
Adoleshentët, në veçanti, përfitojnë nga një hapësirë e parashikueshme ku mund të përpunojnë ndikimin emocional të ngjarjeve botërore. Kur prindërit i trajtojnë këto biseda si pjesë normale të jetës, dhe jo si tema tabu, fëmijët mësojnë të mendojnë në mënyrë kritike, të kujdesen sinqerisht për të tjerët dhe të imagjinojnë mënyra për të dhënë kontributin e tyre.
6. Nxitini fëmijët të ndërmarrin veprime, të mëdha ose të vogla
Veprimet e mirësisë ua forcojnë fëmijëve ndjenjën e aftësisë dhe të lidhjes me të tjerët. “T’u japësh të tjerëve, të bësh diçka për ta dhe të kujdesesh për ta e rrit ndjenjën e vetëefikasitetit dhe mund t’u japë të rinjve një ndjenjë qëllimi,” thotë Dr. Laino.
Ja disa ide të përshtatshme për mosha të ndryshme. Për fëmijët e shkollës fillore: Përgatitni kartolina për fqinjët ose banorët e shtëpive të të moshuarve. Mund të zbuloni edhe nëse ka mundësi për t’i vizituar të moshuarit ose për t’i ndihmuar fqinjët me punë të vogla.
Zgjidhni lodra, libra ose rroba për t’i dhuruar. Ndihmoni në përgatitjen e një vakti për një mik ose një anëtar të familjes. Për fëmijët më të rritur dhe adoleshentët: Bëni vullnetarizëm në bankat ushqimore ose në aktivitetet e komunitetit, si aktivitetet e organizuara nga kisha, apo ndihmoni në mbledhjen e fondeve për ekipin sportiv ose grupin e vallëzimit.
Zgjidhni një kauzë që ju intereson dhe mendoni për mënyra konkrete për ta mbështetur. Nxitini të bashkohen me organizata vullnetare, si bankat ushqimore ose grupet që organizojnë pastrimin e natyrës. Shërbimi ndaj komunitetit bëhet shumë më kuptimplotë kur fëmijët ndihmojnë vetë në zgjedhjen e projektit.
7. Ndani histori të vërteta për ndihmën ndaj të tjerëve dhe lërini fëmijët të gjejnë zgjidhje
Historitë personale mund t’i ndihmojnë fëmijët të kuptojnë ndikimin që mund të ketë bujaria. Mucino-Sanchez tregoi një shembull domethënës nga përvoja e një kolegu të saj.
Në vitin 2018, ai u dërgua në Bangladesh me Ekipin e Reagimit ndaj Emergjencave të Kombeve të Bashkuara. Fëmijët e tij të vegjël e kishin të vështirë ta pranonin faktin që babai duhej të largohej prej tyre. Kjo ndryshoi kur ai u tregoi video të jetës në kampin e refugjatëve Kutupalong.
Ata panë fëmijë që luanin me lodra të bëra nga mbeturinat, si makina me rrota të krijuara nga kapakët plastikë të shisheve dhe balona të bëra nga qeset plastike. Vajza e tij shtatëvjeçare e kuptoi problemin dhe gjeti një zgjidhje. “Duhet të marrësh topa futbolli! Me topa futbolli, të gjithë fëmijët mund të luajnë së bashku!”
Kështu, ata paketuan 30 topa të shfryrë në valixhen e tij. Çdo ditë në kamp, shpërndanin nga një ose dy topa në shkollat lokale. Fëmijët shpesh kanë një ndjenjë të natyrshme të drejtësisë dhe një krijimtari të jashtëzakonshme. T’u jepni mundësinë të vendosin vetë se si mund të ndihmojnë, mund të jetë një përvojë që u forcon vetëbesimin dhe ndjenjën e përgjegjësisë.
Artikull nga: Parents
Përkthim: Prinderimi.com
