“Good job!”, “Come here!”, “Good night!”, “Open the door!”
Këto janë shprehje që dëgjohen gjithnjë e më shpesh në shumë familje shqiptare. Përmes filmave, YouTube-it, TikTok-ut, lojërave elektronike dhe platformave edukative, anglishtja është bërë pjesë e përditshmërisë së shumë fëmijëve. Madje, disa prindër zgjedhin ta përdorin edhe në komunikimin e përditshëm, me bindjen se kështu po u japin fëmijëve një avantazh për të ardhmen.
Të mësuarit e anglishtes që në moshë të hershme është padyshim një përfitim. Megjithatë, pyetja që duhet t’i bëjmë vetes është: A po e mësojmë anglishten duke pasuruar fëmijën, apo duke varfëruar marrëdhënien e tij me gjuhën shqipe?
Kur një gjuhë e huaj fillon të zërë vendin e gjuhës amtare
Psikologët dhe gjuhëtarët pajtohen se vitet e para të jetës janë vendimtare për zhvillimin gjuhësor. Pikërisht në këtë periudhë ndërtohet jo vetëm fjalori i fëmijës, por edhe mënyra si ai mendon, ndien dhe krijon lidhje emocionale me botën.
Kur komunikimi në familje zhvillohet kryesisht në anglisht, ndërsa shqipja mbetet vetëm gjuha e shkollës ose e të afërmve, fëmija mund të krijojë një lidhje më të dobët me gjuhën amtare. Ai mund të njohë shumë fjalë në anglisht, por të mos arrijë të shprehë me të njëjtën pasuri mendimet, emocionet apo përvojat në shqip.
Gjuha nuk është vetëm mjet komunikimi. Ajo është kujtesë, kulturë dhe identitet.
Një paradoks shqiptar
Ndërkohë që në Kosovë disa familje po kalojnë gjithnjë e më shumë drejt përdorimit të anglishtes në shtëpi, shumë familje shqiptare në diasporë po bëjnë përpjekje të jashtëzakonshme që fëmijët e tyre të mos e humbin shqipen.
Në Gjermani, Zvicër, Austri apo Shtetet e Bashkuara, prindërit i dërgojnë fëmijët në mësimin plotësues të gjuhës shqipe, blejnë libra në shqip dhe përpiqen që komunikimi në familje të zhvillohet në gjuhën amtare. Ata e dinë se gjuha e vendit ku jetojnë do të mësohet natyrshëm në shkollë dhe shoqëri, ndërsa shqipja ka nevojë për kujdes të veçantë.
Paradoksi është se, ndërsa diaspora lufton ta ruajë shqipen, ne që jetojmë në Kosovë rrezikojmë ta marrim atë si të mirëqenë.
Çfarë na tregon kriza e studimeve të gjuhës shqipe?
Diskutimet e fundit rreth rënies së interesimit për studimet e gjuhës shqipe në universitet nuk lidhen vetëm me arsimin e lartë. Ato janë edhe një sinjal për mënyrën se si shoqëria po e percepton gjuhën amtare. Nëse fëmijët rriten me bindjen se anglishtja është gjuha e suksesit, ndërsa shqipja vetëm një lëndë shkollore, atëherë me kalimin e kohës mund të zbehet edhe vlerësimi për letërsinë, kulturën dhe profesionet që lidhen me të.
Një gjuhë nuk dobësohet vetëm kur ndalojmë së foluri. Ajo dobësohet edhe kur ndalojmë së investuari në të.
Si ta ruajmë ekuilibrin?
Ruajtja e shqipes nuk do të thotë të heqim dorë nga anglishtja. Përkundrazi, fëmijët mund të jenë dygjuhësh dhe të përfitojnë nga të dyja gjuhët.
Disa hapa të thjeshtë mund të bëjnë një ndryshim të madh:
- Flisni shqip në komunikimin e përditshëm familjar.
- Lexoni përralla dhe libra në gjuhën shqipe.
- Nxitini fëmijët të tregojnë histori, të shkruajnë ose të mbajnë një ditar në shqip.
- Shikoni herë pas here filma ose programe në gjuhën shqipe.
- Mësojuni fëmijëve fjalë të pasura shqipe dhe shpjegojuni kuptimin e tyre.
- Le të jetë anglishtja një dritare drejt botës, por shqipja të mbetet gjuha e shtëpisë dhe e zemrës.
Në fund të fundit, një fëmijë që zotëron mirë gjuhën e tij amtare e ka më të lehtë të mësojë edhe gjuhë të tjera. Dygjuhësia nuk ndërtohet duke zëvendësuar një gjuhë me tjetrën, por duke i dhënë secilës vendin që i takon.
Në një kohë kur flitet gjithnjë e më shumë për sfidat që po kalon gjuha shqipe, ruajtja e saj nuk fillon në universitet dhe as në institucione. Ajo fillon në shtëpi, në bisedat e përditshme, në librat që u lexojmë fëmijëve dhe në fjalët me të cilat ndërtojmë biseda dhe lidhje me ta.
Prinderimi.com
