Adoleshenca është ajo periudhë delikate kur fëmija fillon të ndërtojë identitetin e vet, ndërsa sfidat që përballen nuk janë vetëm brenda vetes, por edhe përreth në familje, në shkollë dhe në shoqëri. Një nga sfidat më të mëdha që e ndjek këtë fazë është konkurrenca./prindërimi
Në një botë ku çdo gjë matet me rezultat, me përparim dhe me fitore, të rinjtë përballen gjithnjë e më shumë me presionin për të qenë më të mirët. Por a është konkurrenca gjithmonë e dëmshme? Apo mund të jetë një instrument për rritje, pjekuri dhe vetëvlerësim?
Pse konkurrenca është e pashmangshme në adoleshencë
Në fëmijëri, gjithçka që fëmija kërkon zakonisht i jepet. Por, në adoleshencë, rrugët ndahen. Tani i riu përballet me një botë që i kërkon më shumë: më shumë përpjekje, më shumë vetëdije dhe më shumë krahasim me të tjerët. Në këtë fazë, jo vetëm që adoleshenti duhet të dijë çfarë dëshiron, por edhe të kuptojë që të tjerët duan të njëjtën gjë vendin në shkollë, vëmendjen, suksesin, mundësinë për arsim dhe punë. Kjo bën që konkurrenca të mos jetë vetëm e pranishme, por e pashmangshme.
Tri motivimet kryesore për të konkurruar
Adoleshentët mund të motivohen për të konkurruar për arsye të ndryshme:
-
Për mbijetesë sociale: për të pasur vendin e tyre në rrethin shoqëror, për të mos u lënë pas.
-
Për kënaqësi: sepse gara vetë ofron adrenalinë dhe ndjenjën e përmbushjes.
-
Për ambicie: sepse kanë një objektiv, një ëndërr që kërkon përkushtim të jashtëzakonshëm.
“Më pëlqen sfida e të bërit më mirë” është një frazë që përshkruan një adoleshent të vetë-motivuar, por jo të gjithë janë të tillë. Disa të rinj shmangin konkurrencën për shkak të presionit, ekspozimit apo mungesës së vetëbesimit. Prindërit duhet të kuptojnë këtë ndryshim në temperament dhe të mos shtyjnë çdo adoleshent drejt garës me çdo kusht.
Jeta është një garë, por jo gjithmonë për vendin e parë
Sistemet arsimore, tregu i punës, sportet, madje edhe rrjetet sociale, të gjitha janë ndërtuar mbi krahasimin. Për të ecur përpara në një botë ku shumë duan të njëjtën gjë, adoleshentët mësojnë që krahasimi dhe konkurrenca janë pjesë e realitetit. Por, gara nuk është gjithmonë për të fituar. Ndonjëherë, është vetëm për të matur veten dhe për të përmirësuar performancën personale.
Është e rëndësishme që prindërit të mësojnë fëmijët e tyre të vlerësojnë përpjekjen dhe qëndrueshmërinë, jo vetëm rezultatin. Ata duhet të udhëzojnë se si gara nuk është për të poshtëruar të tjerët apo për të mbretëruar, por për të bërë më të mirën e mundshme në rrethana sfiduese.
Konkurrenca: vlerë dhe rrezik njëkohësisht
Konkurrenca është një fushë e ndërlikuar. Ajo mund të nxisë rritjen, por gjithashtu të thellojë ndarjet. Ajo mund të motivojë për përmirësim, por edhe të ulë vetëvlerësimin. Disa nga aspektet më të theksuara përfshijnë:
-
Konkurrenca është edukative, sepse mëson nga ndërveprimi me të tjerët.
-
Konkurrenca është e rrezikshme, sepse mund të sjellë ndjenja dështimi, nëse nuk menaxhohet mirë.
-
Konkurrenca kërkon bashkëpunim, edhe pse përmes sfidës.
-
Konkurrenca kërkon përulësi, sepse në çdo garë ka të tjerë që ndoshta janë më të mirë sot, por jo domosdoshmërisht gjithmonë.
Adoleshentët që kuptojnë këto nuanca nuk përfundojnë të konsumuar nga gara, por të forcuar në karakter dhe vetëdije. Ata bëhen më të qëndrueshëm, më të matur dhe më të përgatitur për sfidat reale të jetës.
Çfarë duhet të thonë prindërit?
Një mesazh i shëndetshëm që prindërit mund t’i japin adoleshentit të tyre është ky:
“Konkurrenca nuk është për të fituar mbi të tjerët, por për të zbuluar sa larg mund të shkosh ti vetë. Ata që garojnë me ty nuk janë armiqtë e tu, ata janë njerëzit që të ndihmojnë të zbulosh potencialin tënd.”
