Foshnja juaj ka të ngjarë të kollitet mjaft shpesh gjatë vitit të parë të jetës dhe kjo ndodh për një arsye të rëndësishme. Kolla ndihmon në mbajtjen e rrugëve të frymëmarrjes të pastra. Megjithatë, situata bëhet e ndërlikuar kur kuptojmë se kolla e foshnjës mund të ketë shumë kuptime të ndryshme dhe se nuk mund ta pyesim atë se çfarë e shqetëson.
Nëse nuk e dini pse foshnja juaj kollitet, mund të jetë e vështirë të përcaktoni se kur duhet të kontaktoni pediatrin për këshilla dhe kur duhet të drejtoheni menjëherë në urgjencë. Ekspertët shpjegojnë se si të dalloni një kollë që mund të mbahet nën vëzhgim nga një kollë që kërkon kujdes të menjëhershëm mjekësor.
Pse mund të kollitet foshnja juaj?
Kur diçka irriton mushkëritë ose fytin, organizmi reagon përmes kollës. Disa nga shkaqet më të zakonshme të kollës te foshnjat përfshijnë:
Alergjitë: Shumica e fëmijëve nuk zhvillojnë alergji sezonale para moshës dyvjeçare, por foshnja mund të jetë alergjike ndaj faktorëve të tjerë në mjedisin e saj. Grimcat e lëkurës së kafshëve shtëpiake, pluhuri, myku dhe alergjenët e tjerë shtëpiakë janë ndër shkaktarët e zakonshëm.
Astma: Nëse foshnja ka prirje të kollitet gjatë përpjekjes për të fjetur në mbrëmje dhe nuk shfaq shenja të tjera sëmundjeje, kolla mund të lidhet me astmën, një sëmundje kronike inflamatore të rrugëve të frymëmarrjes.
Sëmundjet: Infeksionet virale të frymëmarrjes, si ftohja, gripi ose krupi, si dhe infeksionet bakteriale, si disa forma të bronkitit, pneumonia dhe kolla e mirë (pertusisi), mund të shkaktojnë kollë te foshnjat. Kjo zakonisht ndodh për shkak të shtimit të mukusit në fyt ose mushkëri, ose për shkak të inflamacionit dhe irritimit të indeve bronkiale.
Refluksi: Foshnjat mund të përjetojnë sëmundjen e refluksit gastroezofageal (GERD), e cila mund të shkaktojë kollë dhe refleks të vjelljes për shkak të irritimit të fytit nga acidi i stomakut.
Po kolla te të porsalindurit?
Foshnjat nën moshën katërmuajshe zakonisht nuk kolliten shumë, prandaj kolla në këtë moshë duhet marrë seriozisht, shpjegon Dr. Catherine Dundon, pediatre në Tenesi, SHBA. Nëse një foshnjë e porsalindur kollitet rëndë gjatë dimrit, shkaku mund të jetë virusi respirator sincicial (RSV), një infeksion viral që mund të jetë i rrezikshëm për foshnjat.
Pas moshës njëvjeçare, kolla shpesh është më pak shqetësuese dhe mund të jetë thjesht shenjë e një ftohjeje.
A është kolla e foshnjës kronike apo shfaqet vetëm gjatë gjumit? A zgjat disa ditë, shoqërohet me rrjedhje ose bllokim të hundës dhe më pas zhduket? A shfaqet vetëm kur foshnja ndodhet në një mjedis të caktuar, për shembull në shtëpinë e gjyshes?
Kuptimi i rrethanave në të cilat shfaqet kolla është një mjet i rëndësishëm diagnostikues për profesionistët shëndetësorë. Mbledhja e këtyre informacioneve përpara konsultimit me mjekun mund të jetë shumë e dobishme.
Kur duhet të shqetësoheni për kollën e foshnjës?
Megjithëse vëzhgimi i simptomave mund të jetë një qasje e përshtatshme në disa raste, ka situata kur nuk duhet të prisni për të kërkuar ndihmë mjekësore.
Kontaktoni pediatrin nëse foshnja:
– Është më e vogël se katër muaj.
– Ka temperaturë që zgjat më shumë se tri ditë ose temperaturë të ngritur në moshë nën dy muaj.
– Ka frymëmarrje të zhurmshme, me tinguj gurgullues ose fishkëllima.
– Ka fishkëllima të lehta gjatë frymëmarrjes.
– Ka kollë që zgjat më shumë se 10–14 ditë.
– Kollitet shpesh gjatë natës.
– Kollitet shpesh pas ushqyerjes.
– Shfaq shenja të dehidratimit.
– Përjeton kriza të forta të kollitjes.
Kërkoni ndihmë urgjente mjekësore nëse foshnja:
– Duket se nuk arrin të marrë frymë.
– Merr frymë shumë shpejt.
– Ka kollë me tingull të ngjashëm me lehjen ose me tingullin karakteristik të kollës së mirë.
– Nxjerr gjak gjatë kollitjes.
– Lëshon tinguj rënkues gjatë frymëmarrjes.
– Ka lëkurë ose buzë të zbehta, të kaltra, vjollcë ose gri.
– Ka tërheqje të lëkurës në zonën e qafës dhe kraharorit gjatë frymëmarrjes.
– Ka vështirësi për të qarë.
– Refuzon të ushqehet ose të pijë.
– Shfaq përgjumje të tepërt ose plogështi.
– Ka frymëmarrje të shpejtë të shoqëruar me fishkëllima.
Shenjat që tregojnë se foshnja ka vështirësi në frymëmarrje
Vështirësitë në frymëmarrje kërkojnë gjithmonë vëmendje mjekësore. Për të vëzhguar frymëmarrjen e fëmijës, hiqjani bluzën dhe vëzhgojeni ndërsa është sa më i qetë. Numëroni sa herë merr frymë gjatë 60 sekondave. Kontrolloni nëse foshnja po bën më shumë përpjekje se zakonisht për të marrë frymë. Vëzhgoni nëse lëkura tërhiqet mbi klavikula, në pjesën e qafës ndërmjet klavikulave, ndërmjet brinjëve ose poshtë tyre.
Vëzhgoni nëse vrimat e hundës zgjerohen gjatë frymëmarrjes, pasi kjo mund të tregojë se foshnja po bën përpjekje shtesë për të marrë frymë. Kontrolloni nëse foshnja ka vështirësi gjatë ushqyerjes me gji ose me shishe, apo nëse duhet ta ndërpresë shpesh ushqyerjen për të marrë frymë.
Nëse vëreni këto shenja, kontaktoni menjëherë pediatrin dhe përshkruajini simptomat. Nëse fëmija është në rrezik të menjëhershëm, telefononi shërbimet e urgjencës.
Llojet e kollës te foshnjat
Për të vendosur diagnozën dhe trajtimin e duhur, është e rëndësishme të identifikohen karakteristikat e kollës. Ekzistojnë dy lloje kryesore: kolla e thatë dhe kolla e lagësht.
Kolla e thatë: Është një kollë joproduktive, që do të thotë se nuk shoqërohet me nxjerrjen e mukusit. Mund të shfaqet kur foshnja ka ftohje ose alergji dhe ndihmon në pastrimin e rrugëve të frymëmarrjes nga sekrecionet që rrjedhin drejt fytit ose nga irrituesit.
Kolla e lagësht: Tregon praninë e gëlbazës ose mukusit në rrugët e frymëmarrjes. Mukusi përmban edhe qeliza të bardha të gjakut që ndihmojnë në luftimin e mikroorganizmave. Kjo kollë mund të shfaqet gjatë infeksioneve të frymëmarrjes. Përveç faktit nëse kolla është e thatë apo e lagësht, shkaku i saj ndikon në tingullin, simptomat shoqëruese dhe mënyrën e trajtimit.
1. Kolla e shkaktuar nga ftohja
Nëse foshnja ka kollë të thatë dhe të fortë, të shoqëruar me simptoma si bllokimi i hundës, kjo mund të tregojë një ftohje. Kolla që shoqëron ftohjen zakonisht është e thatë, por, në varësi të ashpërsisë së sëmundjes, foshnja mund të ketë edhe sekrecione të zhurmshme gjatë frymëmarrjes ose temperaturë të lehtë.
Megjithëse mund të dëshironi t’i jepni foshnjës barna ose shurupe kundër kollës, Akademia Amerikane e Pediatrisë (AAP) këshillon kundër përdorimit të këtyre produkteve te fëmijët nën moshën gjashtëvjeçare. Studimet kanë treguar se ato nuk janë efektive dhe mund të shkaktojnë efekte anësore potencialisht fatale te fëmijët nën moshën katërvjeçare.
Preferohet përdorimi i metodave të thjeshta, si mjalti (vetëm për fëmijët mbi një vjeç), pikat nazale me tretësirë fiziologjike dhe lagështuesi i ajrit me avull të ftohtë.
Paracetamoli mund të përdoret për uljen e temperaturës, sipas udhëzimeve të mjekut. Nëse temperatura e fëmijës është 38°C ose më e lartë dhe fëmija duket i sëmurë, kontaktoni mjekun.
2. Kolla e shkaktuar nga krupi (laringotrakeiti)
Krupi, i shkaktuar zakonisht nga një infeksion viral, shkakton ënjtje të mukozës së trakesë dhe ngushtim të rrugëve të frymëmarrjes, duke vështirësuar frymëmarrjen e foshnjës. Kolla karakteristike e krupit ka një tingull të ngjashëm me lehjen e qenit. Krupi zakonisht prek fëmijët nën moshën pesëvjeçare dhe shpesh fillon me simptoma të zakonshme të ftohjes ose rrjedhje nga hunda gjatë ditës.
Pas shfaqjes së kollës gjatë natës, krupi zakonisht përmirësohet brenda tri ose katër ditësh. Nëse simptomat vazhdojnë, kontaktoni mjekun.
3. Kolla e shkaktuar nga COVID-19
Foshnjat zakonisht e kalojnë COVID-19 me simptoma të lehta ose pa simptoma, por mund të zhvillojnë një gamë të gjerë simptomash, si temperatura, rrjedhja nga hunda, vështirësitë në frymëmarrje, të vjellat ose diarreja. Simptomat zakonisht shfaqen brenda dy deri në 14 ditësh pas ekspozimit ndaj virusit dhe shpesh ngjajnë me simptomat e ftohjes ose gripit.
Prindërit mund të vërejnë një kollë të thatë dhe të vazhdueshme, megjithëse mund të shfaqet edhe kollë e lagësht. Disa foshnja zhvillojnë kollë të ngjashme me atë të krupit. Nëse dyshoni për COVID-19, kontaktoni mjekun, i cili mund të rekomandojë testimin e foshnjës. Nëse foshnja ka COVID-19, artikulli rekomandon kufizimin e kontakteve me anëtarët e tjerë të familjes, së bashku me personin kryesor që kujdeset për të.
Kërkoni ndihmë mjekësore nëse foshnja ka vështirësi në frymëmarrje, probleme me ushqyerjen, shenja dehidratimi ose vështirësi për t’u zgjuar.
4. Kolla e shkaktuar nga bronkioliti
Bronkioliti karakterizohet nga inflamacioni i rrugëve të vogla të frymëmarrjes në mushkëri. Faktorë të ndryshëm, përfshirë pluhurin, mund të shkaktojnë ngushtimin e rrugëve të frymëmarrjes. Megjithatë, shumica e rasteve të bronkiolitit te foshnjat nën një vjeç shkaktohen nga virusi respirator sincicial (RSV).
RSV zakonisht shkakton simptoma të një ftohjeje të zakonshme te fëmijët mbi tre vjeç, por te foshnjat mund të prekë mushkëritë dhe të bëhet potencialisht kërcënues për jetën, paralajmëron Dr. David Rubin, drejtues i pediatrisë në Spitalin St. Barnabas në Nju-Jork.
Ky virus mund të shkaktojë gjithashtu kollë të shoqëruar me fishkëllimë gjatë frymëmarrjes. Bronkioliti zakonisht zhvillohet pas simptomave që ngjajnë me një ftohje të zakonshme, si kolla dhe rrjedhja nga hunda. Meqenëse kolla dhe fishkëllima gjatë frymëmarrjes mund të shfaqen si te bronkioliti, ashtu edhe te astma, dallimi ndërmjet tyre mund të jetë i vështirë.
Bronkioliti shfaqet zakonisht gjatë vjeshtës dhe dimrit dhe mund të shoqërohet me temperaturë të lehtë dhe humbje të oreksit. Pasi gjendja e frymëmarrjes së foshnjës të jetë stabilizuar dhe mjeku të ketë rekomanduar kujdesin në shtëpi, siguroni hidratim të përshtatshëm për moshën, pushim dhe përdorimin e një lagështuesi të ajrit me avull të ftohtë..
5. Kolla e mirë (pertusisi)
Kolla e mirë është një infeksion bakterial potencialisht kërcënues për jetën. Ajo ishte ndër shkaqet kryesore të sëmundshmërisë dhe vdekshmërisë së foshnjave përpara zhvillimit të vaksinës DTaP në vitet 1960. Me uljen e shkallës së vaksinimit, kolla e mirë është rishfaqur dhe gjatë viteve të fundit janë raportuar shpërthime të saj në shumë shtete amerikane.
Nëse foshnja ka kollën e mirë, mund të përjetojë episode të shpejta dhe të forta kollitjeje, të pasuara nga një tingull karakteristik gjatë marrjes së frymës. Simptomat e tjera mund të përfshijnë kriza të shpeshta dhe të forta të kollitjes, nxjerrjen e gjuhës, zgjerimin e dukshëm të syve dhe ndryshimin e ngjyrës së fytyrës.
Për parandalimin e kollës së mirë, sigurohuni që foshnja të vaksinohet sipas kalendarit të vaksinimit.
Është gjithashtu e rëndësishme që prindërit dhe personat që kujdesen për foshnjën të marrin vaksinat përforcuese të rekomanduara kundër tetanozit, difterisë dhe pertusisit (Tdap), pasi foshnjat nuk janë plotësisht të mbrojtura derisa të kenë marrë disa doza të vaksinës.
Nëse dyshoni se foshnja ka kollën e mirë, kërkoni menjëherë ndihmë mjekësore.
Foshnjat me kriza të rënda kollitjeje mund të kenë nevojë për hospitalizim, oksigjen dhe trajtim me antibiotikë, shpjegon Dr. Ruffin Franklin, pediatër në Karolinën e Veriut.
6. Kolla e shkaktuar nga pneumonia
Pneumonia është një infeksion viral ose bakterial i mushkërive, i cili mund të zhvillohet edhe pas infeksioneve të tjera të frymëmarrjes, përfshirë ftohjen e zakonshme. Kolla që mund të tregojë pneumoni zakonisht është e lagësht dhe e shoqëruar me sekrecione. Një foshnjë me pneumoni mund të jetë shumë e lodhur dhe të ketë kollë produktive, me sekrecione me ngjyrë të gjelbër ose të verdhë.
Trajtimi varet nga fakti nëse infeksioni është viral apo bakterial. Për këtë arsye, kontaktoni mjekun, veçanërisht nëse foshnja ka temperaturë. Pneumonia bakteriale mund të jetë më e rrezikshme dhe një nga shkaktarët e saj të zakonshëm është bakteri Streptococcus pneumoniae.
7. Kolla e shkaktuar nga astma
Meqenëse astma përfshin ngushtimin e rrugëve të frymëmarrjes, kolla e foshnjës mund të shoqërohet me fishkëllimë gjatë frymëmarrjes. Profesionistët shëndetësorë përgjithësisht pajtohen se astma nuk është e zakonshme te fëmijët nën moshën dyvjeçare, veçanërisht në mungesë të ekzemës ose historisë familjare të alergjive dhe astmës.
Derisa të vendoset një diagnozë përfundimtare, ngushtimi i rrugëve të frymëmarrjes që shkakton fishkëllimë mund të përshkruhet si sëmundje reaktive e rrugëve të frymëmarrjes. Në rastet e simptomave të rënda të astmës, foshnja mund të shfaqë tërheqje të lëkurës në zonën e kraharorit gjatë frymëmarrjes.
Simptomat e tjera mund të përfshijnë frymëmarrje të shpejtë, frymëmarrje me vështirësi, probleme gjatë ushqyerjes ose thithjes dhe lodhje. Pavarësisht shkakut, rekomandohet të kontaktoni mjekun sa herë që dëgjoni fishkëllimë gjatë frymëmarrjes së foshnjës.
Edhe pa një diagnozë përfundimtare të astmës, mjekët mund të përdorin barna kundër astmës për trajtimin e episodeve të caktuara të fishkëllimës.
Nëse një foshnjë e vogël ka kollë të rëndë ose kollë që përkeqësohet pas një apo dy ditësh dhe frymëmarrja bëhet e vështirë, kontaktoni menjëherë pediatrin. Ashtu si në rastin e bronkiolitit, monitoroni ritmin e frymëmarrjes së fëmijës dhe kërkoni ndihmë urgjente nëse shfaqen shenja të vështirësisë në frymëmarrje.
8. Kolla e shkaktuar nga një trup i huaj
Lodrat e vogla dhe ushqimet, si copat e karotave të papërpunuara ose të salsiçeve, janë ndër shkaktarët më të zakonshëm të mbytjes te foshnjat dhe fëmijët e vegjël. Nëse foshnja papritmas fillon të kollitet ose të ketë vështirësi në frymëmarrje gjatë ushqyerjes apo lojës me lodra të vogla, kontrolloni nëse ka ndonjë objekt të dukshëm në gojë.
Në shumë raste, fëmijët mund ta nxjerrin vetë objektin përmes kollitjes. Megjithatë, një kollë pa tingull mund të tregojë bllokim të plotë të rrugëve të frymëmarrjes dhe përbën urgjencë mjekësore. Meqenëse foshnjat vazhdimisht vendosin objekte në gojë, është e mundur që një trup i huaj të mbetet i pavërejtur në rrugët e frymëmarrjes për disa ditë.
Shenjat që tregojnë se kolla mund të shkaktohet nga një trup i huaj përfshijnë:
Një episod kollitjeje i pasuar nga kollë kronike ose fishkëllimë: Një krizë fillestare e kollitjes, e pasuar nga kollë e vazhdueshme ose fishkëllimë e lehtë gjatë disa ditëve, pa simptoma të tjera të ftohjes apo histori të fundit të temperaturës.
Pneumonia: Pneumonia mund të zhvillohet edhe si pasojë e aspirimit të ushqimit, kur ushqimi hyn gabimisht në rrugët e frymëmarrjes dhe mbetet në mushkëri, shpjegon Dr. Catherine Dundon, profesoreshë e asociuar klinike e pediatrisë në Universitetin Vanderbilt.
Nëse objekti ka bllokuar plotësisht rrugët e frymëmarrjes së foshnjës, ajo mund të shfaqë shqetësim të dukshëm, pamundësi për të nxjerrë tinguj dhe ndryshim të ngjyrës së lëkurës në të zbehtë, të kaltër, vjollcë ose gri. Nëse dyshoni se rrugët e frymëmarrjes janë bllokuar plotësisht, kërkoni menjëherë ndihmë urgjente.
Nëse dyshoni se një objekt ka mbetur pjesërisht i bllokuar në rrugët e frymëmarrjes dhe foshnja nuk arrin ta nxjerrë përmes kollitjes, nevojitet vlerësim urgjent mjekësor. Mjeku mund të rekomandojë ekzaminime të mëtejshme, përfshirë radiografinë e kraharorit.
Artikull nga: Parents
Prinderimi.com
