Në një botë ku mundësitë arsimore dhe profesionale ndryshojnë vazhdimisht, njohuritë dhe rezultatet shkollore nuk janë gjithmonë të mjaftueshme për të orientuar të ardhmen e një të riu. Po aq të rëndësishme mund të jenë marrëdhëniet që ndërton me mësues, bashkëmoshatarë, mentorë dhe profesionistë.
Këto marrëdhënie përbëjnë atë që studiuesit e quajnë kapital social: burimet, informacionet dhe mbështetjen që individët mund të sigurojnë përmes lidhjeve me të tjerët. Por si mund t’i ndihmojnë konkretisht këto kontakte të rinjtë dhe çfarë roli kanë prindërit e shkollat në zhvillimin e tyre?
Kontaktet që ndikojnë në zgjedhjet për të ardhmen
Një studim i vitit 2022, i realizuar nga Boat, Miranda dhe Syvertsen me 841 të rinj, shqyrtoi rëndësinë e marrëdhënieve me bashkëmoshatarët dhe mentorët në ndjekjen e synimeve arsimore dhe profesionale. Gjetjet tregojnë se marrëdhëniet mbështetëse dhe aftësia për të kërkuar këshilla mund t’i ndihmojnë të rinjtë të orientohen drejt mundësive të zhvillimit.
Për shembull, një nxënës që dëshiron të studiojë arkitekturë mund të përfitojë nga një bisedë me një arkitekt, ndërsa një i ri që interesohet për teknologjinë mund të zbulojë programe trajnimi përmes një komuniteti programimi. Rrjetëzimi, pra, nuk nënkupton thjesht njohjen e shumë njerëzve, por krijimin e marrëdhënieve që mundësojnë shkëmbimin e njohurive.
Pse duhet të fillojë rrjetëzimi gjatë shkollimit?
Sipas raportit Career Conversations të OECD-së (2021), bisedat për karrierën me familjarët, mësuesit dhe persona të tjerë lidhen me rezultate më të favorshme profesionale në jetën e mëvonshme. Kjo nënvizon rëndësinë e ekspozimit të nxënësve ndaj profesioneve të ndryshme, përpara se të marrin vendime për shkollimin apo studimet universitare.
Në Kosovë, shkollat mund ta mbështesin këtë proces përmes vizitave në institucione, takimeve me profesionistë dhe aktiviteteve të orientimit në karrierë.
Aktivitetet jashtëshkollore si mundësi për rrjetëzim
Një analizë shkencore e vitit 2024, që përmblodhi 33 studime, shqyrtoi mënyrën se si aktivitetet e organizuara kontribuojnë në zhvillimin e kapitalit social.Klubet shkollore, sporti, vullnetarizmi dhe projektet komunitare krijojnë mundësi për bashkëpunim, komunikim dhe ndërtim të marrëdhënieve mbështetëse.
Këto aktivitete mund të jenë veçanërisht të dobishme për nxënësit që nuk kanë qasje të drejtpërdrejtë te profesionistët ose rrjetet e gjera shoqërore.
Pesë mënyra si prindërit mund t’i ndihmojnë të rinjtë
1. Zbuloni interesat profesionale. Kërkojini të riut të identifikojë tri profesione që dëshiron t’i njohë më mirë.
2. Nxitni bisedat me profesionistë. Organizoni një takim informues përmes shkollës ose një institucioni të besueshëm.
3. Mbështetni aktivitetet jashtëshkollore. Inkurajoni pjesëmarrjen në klube, gara, projekte dhe vullnetarizëm.
4. Zhvilloni aftësitë e komunikimit. Mësojini si të prezantohen, të shkruajnë një email profesional dhe të kërkojnë këshilla.
5. Shfrytëzoni mundësitë online me siguri. Eksploroni së bashku platforma arsimore, universitete dhe programe mentorimi, duke verifikuar organizatorët dhe duke mbrojtur të dhënat personale.
Rrjetëzimi duhet të jetë mundësi për të gjithë
Jo çdo i ri ka familjarë me kontakte profesionale apo mundësi financiare për aktivitete shtesë. Prandaj, shkollat dhe organizatat rinore kanë përgjegjësi të krijojnë hapësira ku nxënësit mund të takojnë profesionistë dhe të marrin udhëzime, pavarësisht prejardhjes së tyre.
A mund të ndikojë mungesa e kontakteve në të ardhmen e një të riu?
Dy nxënës mund të kenë rezultate të ngjashme shkollore, por mundësi shumë të ndryshme për të njohur botën e profesioneve. Njëri mund të ketë familjarë që punojnë në institucione, universitete apo biznese, ndërsa tjetri mund të mos njohë askënd që mund t’i shpjegojë si funksionon një profesion ose ku mund të aplikojë për një bursë.
Kjo pabarazi lidhet me atë që sociologët e quajnë kapital social. Ai përfshin jo vetëm njerëzit që njohim, por edhe informacionin, mbështetjen dhe mundësitë që mund të sigurojmë përmes marrëdhënieve me ta.
Hulumtimet mbi zhvillimin e të rinjve tregojnë se lidhjet me mentorë, bashkëmoshatarë dhe të rritur jashtë familjes mund të zgjerojnë horizontet arsimore e profesionale. Veçanërisht të vlefshme mund të jenë kontaktet me njerëz nga mjedise të ndryshme, sepse u prezantojnë të rinjve profesione dhe rrugë zhvillimi që ndoshta nuk i kishin konsideruar më parë.
Për këtë arsye, rrjetëzimi nuk duhet të mbetet privilegj i familjeve që tashmë kanë shumë kontakte. ShkollatNet mund të organizojnë takime falas me profesionistë, ndërsa universitetet dhe organizatat rinore mund të ofrojnë mentorim dhe prezantime të hapura për nxënësit.
Të dhëna të reja nga hulumtimet
Raporti i OECD-së The State of Global Teenage Career Preparation (2025) ofron dëshmi konkrete për këtë seksion. Përqindja e nxënësve që kanë kërkuar online informacione për arsimin pas shkollës së mesme:
Mesatare e vendeve të OECD-së, PISA 2022, sipas statusit socioekonomik. Burimi: OECD (2025).
OECD
Po ky raport tregon se 82% e nxënësve nga grupi më i favorizuar kishin kërkuar online informacione për profesione, kundrejt 75% të grupit më pak të favorizuar. Kjo sugjeron se edhe mundësitë digjitale për orientim në karrierë nuk shfrytëzohen në mënyrë të barabartë.
Një tjetër gjetje e rëndësishme vjen nga studimi Connecting Youth: The Role of Mentoring Approach, me 766 të rinj të moshës 11–14 vjeç. Të rinjtë me mentorë që i lidhnin aktivisht me njerëz dhe aktivitete në komunitet shfaqën përmirësime në kërkimin e ndihmës dhe përfshirjen jashtëshkollore. Këto hulumtime forcojnë argumentin se shkollat nuk duhet vetëm t’u japin nxënësve informacion për profesionet, por edhe t’u krijojnë mundësi reale për të njohur njerëzit që i ushtrojnë ato.
Një pyetje që çdo shkollë duhet t’ia bëjë vetes është: A po u krijojmë të gjithë nxënësve mundësi të njohin njerëz dhe profesione përtej mjedisit të tyre të zakonshëm?
Rrjetëzimi nuk është kërkim favoresh. Është aftësi për të krijuar besim, për të bashkëpunuar dhe për të mësuar nga përvoja e të tjerëve. Kur të rinjtë mësojnë të ndërtojnë marrëdhënie të shëndetshme, ata zhvillojnë jo vetëm aftësitë sociale, por edhe mundësinë për të marrë vendime më të informuara për të ardhmen.
Prinderimi.com
