Një i rritur që beson te fëmija mund të ndryshojë mënyrën se si ai e sheh veten dhe të ardhmen.
Më 27 tetor shënohet Dita Kombëtare e Mentorimit (National Mentoring Day), një nismë e krijuar në Mbretërinë e Bashkuar për të promovuar rëndësinë e mentorimit në zhvillimin personal, arsimor dhe profesional. Kjo ditë na fton të reflektojmë mbi ndikimin që mund të ketë një person mbështetës në jetën e një fëmije apo të riu.
Në jetën e një fëmije, mbështetja e një personi të besueshëm mund të jetë po aq e rëndësishme sa njohuritë që merr në shkollë. Prindi, mësuesi, trajneri apo një profesionist mund të shërbejë si mentor, duke e ndihmuar fëmijën të zbulojë aftësitë, të përballojë vështirësitë dhe të ndërtojë vetëbesimin.
Por çfarë e bën një mentor të rëndësishëm dhe cilat mundësi mentorimi ekzistojnë për fëmijët dhe të rinjtë në Kosovë?
Çfarë thotë shkenca për mentorimin?
Mentorimi është një marrëdhënie mbështetëse që ndërtohet mbi besimin, respektin dhe komunikimin e vazhdueshëm. Një meta-analizë e DuBois dhe bashkëpunëtorëve (2011), që shqyrtoi 73 vlerësime të programeve të mentorimit për të rinjtë, identifikoi përfitime mesatare pozitive në fusha si zhvillimi emocional, sjellja dhe arritjet akademike. Megjithatë, rezultatet ndryshonin sipas cilësisë së marrëdhënies dhe mënyrës së organizimit të programeve.
Prandaj, nuk mjafton vetëm prania e një mentori. Rëndësi ka që marrëdhënia të jetë e sigurt, e qëndrueshme dhe e përshtatur me nevojat e fëmijës.
Prindi dhe mësuesi: dy figura të rëndësishme mentoruese
Prindi është ndër modelet e para që fëmija ndjek. Ai mund të nxisë pavarësinë duke dëgjuar, duke bërë pyetje dhe duke e ndihmuar fëmijën të mësojë nga gabimet. Kur fëmija merr një notë të dobët, pyetja “Çfarë mund të bëjmë ndryshe herën tjetër?” është më ndihmuese sesa kritika apo krahasimi me të tjerët.
Edhe mësuesi mund të luajë rol vendimtar. Përveç mësimdhënies, ai mund të identifikojë talentet, të inkurajojë nxënësit dhe t’i ndihmojë të zhvillojnë qëllime realiste. Në shkollat e Kosovës, bashkëpunimi ndërmjet prindërve, mësuesve, psikologëve dhe pedagogëve shkollorë mund të krijojë një rrjet mbështetës për nxënësit që përballen me vështirësi akademike, emocionale ose sociale.
Si ndryshon mentorimi sipas moshës?
Nevojat e fëmijëve ndryshojnë gjatë zhvillimit:
3–6 vjeç: Fëmijët kanë nevojë për të rritur që ofrojnë siguri emocionale dhe demonstrojnë sjellje pozitive.
7–12 vjeç: Mbështetja për të mësuar, zhvillimi i interesave dhe inkurajimi bëhen veçanërisht të rëndësishëm.
13–18 vjeç: Mentorët mund t’i ndihmojnë adoleshentët të eksplorojnë identitetin, aftësitë dhe zgjedhjet arsimore.
Mbi 18 vjeç: Mentorimi shpesh përqendrohet te studimet, karriera dhe pavarësia personale.
Këto grupmosha janë orientuese. Jo çdo fëmijë ka nevojë për të njëjtën formë mentorimi.
Modelet pozitive në jetën e përditshme
Fëmijët mësojnë duke vëzhguar. Një trajner që respekton kundërshtarin, një mësues që pranon gabimet apo një prind që zgjidh konfliktet pa dhunë mund të bëhen modele pozitive. Në epokën digjitale, prindërit duhet gjithashtu t’i ndihmojnë fëmijët të dallojnë popullaritetin në rrjetet sociale nga sjelljet dhe vlerat që meritojnë të ndiqen.
Cilat organizata në Kosovë ofrojnë mentorim dhe programe zhvillimore?
Në Kosovë veprojnë organizata që kanë zhvilluar programe mentorimi, edukimi joformal dhe përgatitjeje profesionale.
1. TOKA – rreth 12–17 vjeç
Përmes klubeve edukative, vullnetarizmit dhe aktiviteteve të lidershipit, TOKA mbështet zhvillimin personal dhe shoqëror të të rinjve.
Faqja zyrtare: https://toka-ks.org/
2. PONDER – IPKO Foundation / The Foundation House, kryesisht 16–21 vjeç
PONDER është program edukativ joformal që zhvillon mendimin kritik, edukimin medial dhe aftësitë e komunikimit. Edicione të ndryshme kanë përfshirë punëtori, aktivitete praktike dhe mbështetje mentoruese. Disa edicione kanë përfshirë edhe të rinj nga mosha 14 vjeç.
Informacione për iniciativat: https://www.unicef.org/kosovoprogramme/
3. Kosovo Generation Unlimited – 16–24 vjeç
Kjo iniciativë, e mbështetur nga UNICEF-i dhe partnerët, ka krijuar mundësi për praktika profesionale dhe mentorim, duke ndihmuar të rinjtë të fitojnë përvojë pune.
Faqja zyrtare: https://kosovogenu.com/
4. Humanitarian Law Center Kosovo – 18–25 vjeç
Organizata ka zhvilluar programe mentorimi për të rinjtë e interesuar në hulumtim, shkrim dhe drejtësi tranzicionale.
Faqja zyrtare: https://www.hlc-kosovo.org/
Grupmoshat u referohen programeve ose edicioneve të dokumentuara. Ato nuk garantojnë se aktualisht ka thirrje të hapura.
Si të aplikojnë prindërit dhe të rinjtë?
Fillimisht, duhet të vizitojnë faqen zyrtare të organizatës dhe të kërkojnë seksionet për thirrje të hapura, aktivitete ose aplikime.
Para regjistrimit, është e rëndësishme të verifikojnë moshën e pranueshme, qytetin ku zhvillohet programi, kohëzgjatjen, koston eventuale dhe mënyrën e përzgjedhjes. Për të miturit duhet të kontrollohen edhe kërkesat për pëlqimin prindëror dhe masat e mbrojtjes së fëmijëve.
Jo të gjitha aktivitetet e këtyre organizatave janë mentorim individual. Disa janë trajnime, klube, kampe ose praktika profesionale. Pse mentorimi është veçanërisht i rëndësishëm për fëmijët me më pak mundësi?
Fëmijët nga familjet me vështirësi ekonomike, zonat rurale apo komunitetet e margjinalizuara mund të kenë më pak mundësi për të njohur profesionistë dhe për të marrë pjesë në aktivitete zhvillimore.
Programet e qasshme, falas dhe gjithëpërfshirëse mund të ndihmojnë në zgjerimin e mundësive të tyre. Shkollat dhe komunat mund të kontribuojnë duke bashkëpunuar me organizatat rinore, duke informuar familjet për programet dhe duke krijuar aktivitete ku nxënësit takojnë modele pozitive.
Si ta dallojmë një mentor të mirë?
Një mentor i përshtatshëm dëgjon, respekton individualitetin e fëmijës dhe nuk përpiqet të kontrollojë vendimet e tij. Prindërit duhet të jenë të vëmendshëm ndaj marrëdhënieve ku një i rritur kërkon fshehtësi, ushtron presion emocional, shkel kufijtë personalë apo e izolon fëmijën nga familja.
Për të miturit, programet duhet të kenë rregulla të qarta sigurie dhe komunikimi.
Tri pyetje që çdo prind mund t’ia bëjë fëmijës:
- Cili person të frymëzon dhe çfarë të pëlqen tek ai?
- A ka ndonjë mësues, trajner apo të rritur me të cilin ndihesh i kuptuar?
- Çfarë aftësie do të dëshiroje të zhvilloje me ndihmën e dikujt?
Këto pyetje mund të hapin biseda të vlefshme për interesat, nevojat dhe aspiratat e fëmijës.
Mentorimi nuk kërkon domosdoshmërisht një program formal. Ndonjëherë fillon me një bisedë, një këshillë të sinqertë apo një të rritur që dëgjon pa gjykuar. Një mentor i mirë nuk e formëson fëmijën sipas dëshirave të veta. Ai e ndihmon të zbulojë aftësitë, vlerat dhe rrugën e tij.
Prinderimi.com
