Kur një detyrë është shumë e lehtë, fëmija mund të mërzitet. Kur është shumë e vështirë, mund të ndihet i mbingarkuar dhe të heqë dorë. Mes këtyre dy skajeve ekziston një hapësirë ku sfida është e mjaftueshme për ta shtyrë fëmijën të mendojë, të provojë dhe të zhvillojë aftësi të reja. Kjo lidhet me konceptin e “Zonës së Proksimalit të Zhvillimit” të Lev Vygotskyt dhe me atë që sot përshkruhet edhe si “productive struggle” – përpjekje produktive.
Çfarë është Zona e të nxënit?
Është momenti kur fëmija përballet me një detyrë që nuk mund ta kryejë plotësisht i vetëm, por mund ta përballojë me përpjekje dhe mbështetjen e duhur. Pikërisht këtu mund të zhvillohen të menduarit kritik, zgjidhja e problemeve, këmbëngulja dhe aftësia për të krijuar lidhje të reja mes njohurive.
Por “vështirësia” nuk është qëllim në vetvete. Nëse detyra tejkalon shumë njohuritë dhe kapacitetin e fëmijës, mund të krijohet mbingarkesë njohëse. Prandaj sfida duhet të përshtatet me atë që fëmija di tashmë. Zona e të nxënit lidhet me konceptin e “Zonës së Proksimalit të Zhvillimit” të psikologut Lev Vygotsky: hapësira mes asaj që fëmija mund të bëjë i pavarur dhe asaj që mund të arrijë me mbështetjen e duhur.
Sa kohë duhet të qëndrojë fëmija aty?
Nuk ekziston një numër universal minutash. Kohëzgjatja e përqendrimit ndryshon sipas moshës, detyrës, interesit dhe nivelit të vështirësisë. Qëllimi nuk është ta mbajmë fëmijën të ulur sa më gjatë, por t’i krijojmë periudha të përshtatshme për përqendrim dhe përpjekje të thellë.
Si duket në praktikë?
Në matematikë, në vend që fëmija vetëm të zgjidhë ushtrime, mund të pyetet: “Ke 20 euro për të blerë ushqime për katër persona. Çfarë mund të blesh dhe sa do të të mbeten?” Këtu duhet të llogarisë, të krahasojë dhe të marrë vendime. Në lexim, përveç pyetjes “Çfarë ndodhi?”, mësuesi mund të pyesë: “Pse mendon se personazhi veproi kështu?” ose “Çfarë prove në tekst të bën të mendosh këtë?”
Në shkencë, nëse një bimë po vyshket, fëmija mund të nxitet të mendojë se cilët faktorë mund të jenë shkak dhe si mund ta testojë hipotezën, në vend që t’i jepet menjëherë përgjigjja.
Si ta dallojë mësuesi?
Mësuesi mund të vërejë nëse nxënësi po përpiqet, bën pyetje, provon strategji të ndryshme, korrigjon gabimet dhe vazhdon pas një pengese. Këto janë shenja të një përpjekjeje produktive. Nëse nxënësi nuk di nga të fillojë, është i hutuar vazhdimisht ose po mbingarkohet, sfida mund të jetë tepër e madhe.
Si mund ta maksimizojë mësuesi?
1. Nisuni nga njohuritë ekzistuese. Kontrolloni çfarë di nxënësi përpara se të shtoni kompleksitetin.
2. Rriteni vështirësinë gradualisht. Mos kaloni nga një ushtrim i thjeshtë direkt te një problem shumë kompleks.
3. Jepni mbështetje, jo përgjigjen. Pyetje si “Çfarë ke provuar deri tani?” ose “Çfarë mund të provosh më pas?” e mbajnë punën mendore te nxënësi.
4. Lëreni të bëjë gabime. Gabimi mund të bëhet pjesë e të nxënit kur nxënësi rikthehet, analizon dhe korrigjon arsyetimin e tij.
5. Tërhiqeni gradualisht ndihmën. Fillimisht mësuesi mund të modelojë, pastaj të zgjidhë së bashku me nxënësin dhe më në fund ta lërë atë të punojë në mënyrë të pavarur.
Në fund, pyetja më e dobishme nuk është: “A ishte detyra e vështirë?”, por: “A ishte mjaftueshëm e vështirë që nxënësi të mendonte, por mjaftueshëm e arritshme që të mund të përparonte?” Kjo është pika ku sfida nuk e pengon të nxënit, por e ushqen atë.
Në fund, në Zonën e të nxënit, fëmijët mësojnë, bashkëpunojnë dhe përfshihen aktivisht në procesin e të nxënit, duke zhvilluar aftësitë që u mundësojnë të realizojnë punë më komplekse dhe inovative.
Prinderimi.com
