“Më fal” janë dy fjalë të vogla, por pas tyre fshihen disa nga mësimet më të mëdha të jetës: përgjegjësia, respekti dhe aftësia për të kuptuar ndjenjat e të tjerëve. Një fëmijë që mëson të kërkojë falje nuk mëson vetëm një rregull të sjelljes, por zhvillon një karakter të fortë dhe marrëdhënie më të shëndetshme me njerëzit përreth tij.
Në kulturën tonë, ku familja, respekti ndaj të tjerëve dhe edukata kanë një rol të rëndësishëm, prindërit shpesh përpiqen t’u mësojnë fëmijëve që të jenë të sjellshëm dhe të respektojnë të rriturit. Megjithatë, është e rëndësishme që fëmijët të mos mësojnë vetëm ta thonë fjalën “më fal”, por të kuptojnë kuptimin e saj të vërtetë.
Kërkimi i faljes nuk duhet të jetë një veprim i bërë nga frika e ndëshkimit, por një zgjedhje që vjen nga ndërgjegjësimi dhe empatia. Fëmijët mund të mësojnë se gabimi është pjesë e natyrës njerëzore, por një person me karakter të mirë është ai që e pranon gabimin dhe përpiqet ta korrigjojë atë.
Fëmijët nuk lindin me aftësinë për të kërkuar falje
Fëmijët e vegjël shpesh reagojnë sipas emocioneve të momentit. Një fëmijë mund të marrë lodrën e motrës, të shtyjë një shok gjatë lojës, ose të thotë diçka të pahijshme pa e kuptuar plotësisht ndikimin që ka ai veprim i tij tek tjetri.
Kjo nuk do të thotë se fëmija është “i keq”; do të thotë se ai ende është duke mësuar të kontrollojë emocionet dhe të kuptojë perspektivën e të tjerëve.
Prandaj, në vend që të reagojmë menjëherë me: “Thuaj më fal tani!”
mund ta udhëheqim fëmijën me pyetje:
-“Çfarë ndodhi?”
-“Si mendon se u ndje personi tjetër?”
-“Çfarë mund të bëjmë për ta rregulluar këtë situatë?”
Këto pyetje e ndihmojnë fëmijën të zhvillojë empati dhe përgjegjësi.
Prindi është shembulli (modeli) i parë i fëmijës
Fëmijët mësojnë shumë më tepër nga sjellja e prindërve sesa nga këshillat e tyre. Nëse një prind kërkon falje kur gabon, ai i mëson fëmijës një mësim të fuqishëm: edhe njerëzit e rritur bëjnë gabime dhe është normale t’i pranojnë ato.
Prindi mund të thotë:
“Më fal që të fola me nervozizëm. Nuk ishte mënyra e duhur për të komunikuar. Herën tjetër do të përpiqem të jem më i qetë.”
Kjo nuk e zvogëlon autoritetin e prindit. Përkundrazi, i tregon fëmijës se forca e vërtetë qëndron në përgjegjësi dhe vetëkontroll.
Kërkimfalja e sinqertë shkon përtej fjalëve
Fëmijët duhet të mësojnë se një “më fal” i thënë pa menduar nuk e zgjidh gjithmonë problemin. Kërkimfalja e sinqertë përfshin disa hapa konkretë:
1. Pranimi i gabimit: “E kuptoj që ajo që bëra nuk ishte e drejtë.”
2. Kuptimi i ndikimit tek tjetri: “E kuptoj që të lëndova ose të mërzita.”
3. Shprehja e keqardhjes: “Më vjen keq për atë që bëra.”
4. Përpjekja për ndryshim: “Do të mundohem që herën tjetër të veproj ndryshe.”
Kjo mënyrë i mëson fëmijës se falja lidhet me përmirësimin e sjelljes, jo vetëm me shqiptimin e një fjale.
Shmangni turpërimin dhe etiketimet
Në disa familje, gabimet e fëmijëve mund të shoqërohen me shprehje si: “Na turpërove”, “Je fëmijë i keq” ose “Nuk ke edukatë”. Edhe pse prindërit shpesh i përdorin këto fjalë nga shqetësimi, ato mund ta bëjnë fëmijën të ndihet i pavlerë dhe të fshehë gabimet e tij.
Është më e dobishme të fokusohemi tek sjellja, duk thënë:
“Veprimi që bëre nuk ishte i drejtë” në vend të: “Ti je i keq.”
Fëmija duhet të kuptojë se ai mund të bëjë një gabim, por gjithmonë ka mundësi të përmirësohet.
Krijoni një kulturë faljeje në familje
Familjet që flasin hapur për gabimet dhe konfliktet u mësojnë fëmijëve aftësi të rëndësishme për jetën. Pas një konflikti mes fëmijëve, prindi mund t’i ndihmojë ata të dëgjojnë njëri-tjetrin, të kuptojnë ndjenjat e palës tjetër dhe të gjejnë mënyra për ta rregulluar situatën.
Një fëmijë që mëson të kërkojë falje sot, nesër do të jetë një i rritur që di të ruajë marrëdhëniet, të respektojë njerëzit dhe të marrë përgjegjësi për zgjedhjet e tij.
Qëllimi i prindërimit nuk është të rrisim fëmijë që nuk gabojnë kurrë, sepse gabimet janë pjesë e rritjes. Qëllimi është të rrisim fëmijë që kanë zemër të butë, ndërgjegje të fortë dhe guximin për të thënë: “Gabova. Më fal. Do të përpiqem të bëhem më i mirë.”
