Lojërat janë një nga mënyrat më natyrore dhe më të fuqishme për të zhvilluar ndjeshmërinë tek fëmijët. Përmes roleve, situatave imagjinare dhe aktiviteteve bashkëpunuese, fëmijët mësojnë të kuptojnë emocionet e të tjerëve, të komunikojnë më mirë dhe të shohin botën nga këndvështrime të ndryshme. Ky proces ndikon jo vetëm në marrëdhëniet e tyre me bashkëmoshatarët, por edhe në formimin e tyre si të rritur të përgjegjshëm dhe të dhembshur.
Lojërat me role dhe dramacione
Lojërat imagjinare u japin fëmijëve mundësinë të përjetojnë situata të ndryshme dhe të ndihen si personazhe të tjerë. Një fëmijë që luan rolin e mjekut ose të pacientit mëson të kuptojë ndjesitë e të dyja palëve. Prindi ose mësuesi mund të udhëheqë lojën duke bërë pyetje që nxisin mendimin empatik, si p.sh. “Si do të ndiheshe nëse shoku yt është i mërzitur?” ose “Çfarë mund të bësh për ta gëzuar?”.
Përdorimi i kukullave ose lodrave të ngjashme është shumë efektiv, sidomos për fëmijët më të turpshëm. Kjo mënyrë u lejon atyre të shprehin emocione që ndryshe do t’i mbanin të fshehura. Një teknikë e dobishme është ndërrimi i roleve, ku fëmijët kalojnë nga njëra anë e situatës në tjetrën, për të ndjerë se si është të ndihmosh dhe të ndihmohesh.
Lojërat bashkëpunuese dhe aktivitetet në grup
Lojërat bashkëpunuese mësojnë fëmijët të punojnë në ekip dhe të marrin parasysh ndjenjat e të tjerëve. Në vend që të konkurrojnë kundër njëri-tjetrit, ata bashkohen për të arritur një qëllim të përbashkët. Kjo mund të jetë një lojë me tabela si Race to the Treasure, një ndërtim i përbashkët me blloqe ose aktivitete si kërkimi me gjurmë në natyrë.
Në këto momente fëmijët mësojnë të negociojnë, të ndajnë idetë dhe të respektojnë kontributin e të tjerëve. Ata përjetojnë në mënyrë të drejtpërdrejtë se si bashkëpunimi sjell gëzim dhe rezultate më të mira se egoizmi.
Fuqia e tregimeve dhe leximit
Leximi është një dritare e fuqishme drejt emocioneve. Librat që përqendrohen tek ndjesitë i ndihmojnë fëmijët të kuptojnë personazhe që përjetojnë vetminë, gëzimin, humbjen ose shpresën. Një prind mund të lexojë një tregim dhe të ndalet për të pyetur fëmijën, “Pse mendon se ky personazh është i trishtuar?” ose “Çfarë do të bëje ti në vend të tij?”.
Fëmijët gjithashtu mund të krijojnë tregimet e tyre, duke përdorur lodra ose thjesht imagjinatën. Në këtë proces, prindërit mund t’i nxisin të shtojnë thellësi emocionale duke pyetur, “Si ndihet arushi kur humbet lodrën e preferuar?”.
Aktivitetet kreative për ndërtimin e empatisë
Shumë lojëra të thjeshta të përditshme mund të shndërrohen në mësime empatie. Një shembull është loja “Mimika e emocioneve”, ku fëmijët imitojnë gjendje të ndryshme emocionale pa folur, ndërsa të tjerët përpiqen t’i kuptojnë. Një tjetër aktivitet është krijimi i kollazheve me fytyra nga revista, për të diskutuar mbi emocionet që ato shprehin.
Projektet e mirësisë janë gjithashtu shumë të fuqishme. Një kavanoz me ide të thjeshta për gjeste të mira, si p.sh. “bëj një kartolinë falënderimi”, e kthen empatinë në veprim konkret. Kujdesi për një kafshë shtëpiake, gjithashtu, i mëson fëmijët të jenë të përgjegjshëm për dikë tjetër që nuk mund të shprehë fjalë, por ka nevoja reale.
Përfitimet afatgjata të lojës empatike
Zhvillimi i empatisë përmes lojës nuk është vetëm një proces argëtues, por një investim për të ardhmen e fëmijëve. Studimet e fundit tregojnë se fëmijët që zhvillojnë aftësi empatie që në moshë të hershme janë më të prirur të krijojnë marrëdhënie të shëndetshme, të kenë stabilitet emocional dhe të bëhen të rritur më të kujdesshëm në shoqëri (Harvard Center on the Developing Child, 2023).
“Empatia është aftësia për të parë botën me sytë e tjetrit pa humbur veten” – Carl Rogers
Fëmijët që mësojnë përmes lojës se si të kujdesen për të tjerët, rriten me një ndjeshmëri të natyrshme që i shoqëron gjatë gjithë jetës. Kjo është një nga dhuratat më të mëdha që prindërit mund t’ua japin.
