Kur familja nuk është gjithmonë strehë
Familja për shumëkënd është vendi i ngrohtësisë dhe mbështetjes, por jo të gjithë e përjetojnë këtë realitet. Përballja me të afërm toksikë është një sfidë e vërtetë, sidomos për prindërit që përpiqen të mbrojnë fëmijët e tyre nga ndikimet negative.
Psikologët theksojnë se sjelljet nënçmuese, abuzimi verbal, injorimi i kufijve dhe tensioni i vazhdueshëm janë sinjale të qarta se mjedisi nuk është i shëndetshëm. Në këto raste, prindërit jo vetëm që kanë të drejtë të vendosin kufij, por janë edhe të detyruar moralisht t’i mbrojnë fëmijët.
Pse është e vështirë të vendosësh kufij?
Shumë nëna e baballarë ndihen fajtorë ose të turpëruar kur duhet të distancohen nga anëtarët e familjes. Kjo ndodh sepse lidhjet gjaku shpesh shihen si të paprekshme, por realiteti tregon se lidhja familjare nuk justifikon sjelljen e dëmshme.
Një studim i publikuar nga The Harris Poll në vitin 2023 tregoi se mbi 20% e të rriturve e lidhin stresin e tyre të festave pikërisht me konfliktet familjare. Kjo e bën të qartë se situata të tilla nuk janë të rralla dhe se vendosja e kufijve është një hap i domosdoshëm, jo një zgjedhje egoiste.
Strategjitë e ekspertëve për përballjen me të afërmit toksikë
Ekspertët e shëndetit mendor rekomandojnë disa hapa praktikë. Së pari, përcaktohet qartë se çfarë është e pranueshme dhe çfarë jo. Për shembull, prindi mund të vendosë që askush nuk duhet të komentojë pamjen ose sjelljen e fëmijës. Së dyti, komunikimi me vendosmëri dhe me qetësi është thelbësor.
Deklaratat që nisin me “Unë” ndihmojnë për të shmangur konfliktin, si p.sh. “Dua që kjo festë të jetë e qetë dhe e gëzueshme për fëmijët tanë”. Një tjetër strategji është kufizimi i kohës së ndërveprimit ose përgatitja e një plani daljeje në rast se tensioni rritet. Këto hapa nuk janë shenjë dobësie, por tregues i përgjegjësisë dhe kujdesit.
Roli i prindërve si mbrojtës
Fëmijët shpesh nuk kanë fjalën ose guximin për t’u mbrojtur nga të afërmit toksikë. Prandaj, detyra e prindit është të ndërhyjë me vendosmëri sa herë që rrezikohet mirëqenia emocionale e tyre. Psikologët theksojnë se fëmijët mësojnë përmes shembullit.
Kur ata shohin prindërit duke ruajtur qetësinë, duke vendosur kufij dhe duke i respektuar ata, mësojnë se dinjiteti dhe shëndeti emocional nuk duhet të sakrifikohen për hir të “paqes” familjare. Ky është një mësim i çmuar që ata do ta bartin në marrëdhëniet e tyre të ardhshme.
Shenjat që tregojnë nevojën për distancim
Jo çdo kritikë është toksicitet, por kur sjellja bëhet e përsëritur dhe dëmton atmosferën familjare, është e qartë se nevojiten kufij. Shkencëtarët e Universitetit të Michigan (2024) tregojnë se ekspozimi i vazhdueshëm i fëmijëve ndaj tensionit familjar lidhet me vetëvlerësim të ulët dhe rrezik më të madh për ankth në adoleshencë. Kjo e bën të qartë se shmangia e situatave të tilla nuk është luks, por nevojë për një zhvillim të shëndetshëm.
Edhe në Kosovë shumë prindër përballen me dinamika të tilla. Shpesh për shkak të lidhjeve të ngushta familjare dhe traditës së mbledhjeve të mëdha, prindërit ndihen të detyruar të marrin pjesë në tubime edhe kur nuk ndihen mirë.
Psikologët vendorë theksojnë se është koha të ndërtohet një kulturë e re familjare, ku respekti, qetësia dhe shëndeti emocional vendosen përpara formalitetit. Një prind që mbron fëmijën nga ndikimet negative është duke investuar në një brez më të shëndetshëm dhe më të ekuilibruar.
Roli i prindërve në zhvillimin dhe promovimin e vetëvlerësimit te fëmijët
Pse kujdesi për veten nuk është egoizëm?
Në fund, është e rëndësishme të theksohet se një prind i lodhur, i nënshtruar ose i frustruar nuk mund të ofrojë mbështetjen më të mirë për fëmijët e tij. Kujdesi për veten, vendosja e kufijve dhe largimi nga situata të dëmshme janë pjesë e detyrës prindërore.
Ky proces është i vështirë, por ai forcon familjen bërthamë dhe krijon një model pozitiv për brezat e ardhshëm. Në vend që të sakrifikojmë paqe për të ruajtur marrëdhënie të rreme, ne duhet të zgjedhim qartësisht atë që është më e shëndetshme për fëmijët dhe për ne vetë.
