Shumë prindër i identifikojnë sjelljet e fëmijëve me ADHD me shpërthime zemërimi, shpërthime impulsive apo mungesë kontrolli. Por çfarë fshihet në të vërtetë pas këtyre sjelljeve? Një fëmijë me ADHD nuk po tregon thjesht nervozizëm, por po përjeton një përmbytje të vërtetë emocionale, në të cilën truri i tij është duke luftuar për të përballuar gjithçka që ndodh brenda dhe jashtë tij./prindërimi
Përse ndodh kjo përmbysje?
Fëmijët me ADHD e përjetojnë botën e tyre të brendshme me intensitet të lartë. Sipas studimeve të fundit (Barkley, 2022; Thomas, 2023), truri i tyre ka vështirësi në filtrimin dhe organizimin e informacioneve.
Korteksi prefrontal, pjesa e trurit që kontrollon vendimmarrjen, vetëkontrollin dhe rregullimin emocional, është shpesh më pak aktiv te fëmijët me ADHD. Kjo i bën ata më të ekspozuar ndaj stresorëve të vegjël, të cilët për ta mund të ndihen si krizë.
“Truri me ADHD nuk harron gjërat; ai i mban të gjitha në sipërfaqe.” – Dr. Edward Hallowell
Kjo do të thotë se në vend që të shtyhet ose të harrohet një detyrë, ndjenja e përgjegjësisë apo frikës nga pasojat mbetet aktive në mendjen e fëmijës. Sa më shumë detyra, aq më shumë “topa” që truri i tij duhet të mbajë në ajër. Kur një nga këto “bie”, truri reagon me shpërthim emocional.
Kur detyrat emocionale s’janë të kategorizuara, gjithçka përzihet.
Një ilustrim i thjeshtë çfarë ndodh: Një fëmijë ka një detyrë shkolle për të dorëzuar, një lodër të humbur, një mik me të cilin është zënë dhe një pritje nga prindër që ai ta kontrollojë veten. Të gjitha bashkë, krijojnë kaos emocional. Shpërthimi nuk vjen nga vetëm një situatë, por nga sasia e ngarkesës që ka shpërthyer si vullkan.
Neuroshkenca që flet qartë
Amigdala, qendra e trurit për emocionet, te fëmijët me ADHD është më reaktive. Studimi i fundit nga University of Cambridge (2024) tregon se kjo hiperaktivitet lidhet me ndjeshmërimin e tepruar ndaj refuzimit, dështimit ose kritikës. Kjo është arsyeja pse fëmijët me ADHD e shohin mosrealizimin e një detyre të vogël si katastrofë personale. Në anën tjetër, mungesa e rregullit që korteksi prefrontal duhet të sjellë, bën që përjetimet e trurit të mos menaxhohen siç duhet.
“Fëmijët me ADHD nuk janë thjesht të paorganizuar,
ata janë emocionalisht të tejmbushur.”
Në thelb, kujtesa e punës, planifikimi, vetëkontrolli dhe rregullimi emocional janë të gjitha funksione që dobësohen. Këto krijojnë bazën e “stuhisë së brendshme” që shpesh nuk shihet nga jashtë.
Ka shpresë: rilidhja e trurit është e mundur
Hulumtimet bashkëkohore tregojnë se truri ka neuroplasticitet. Me fjalë të tjera, mund të rilidhet dhe të forcojë pjesët që e ndihmojnë në fokusim, rregull emocional dhe organizim. Kjo ndodh me trajnime të vazhdueshme, qasje psikoterapeutike të orientuar, strategji mësimore dhe mbështetje të vazhdueshme familjare.
Krijimi i strukturave të qarta, rutinave të përsëritshme dhe afrimit emocional nga prindër të kuptueshëm janë themelore. Nuk ka zgjidhje të menjëhershme, por ka rrugë që qetësojnë detin e brendshëm të fëmijëve me ADHD.
