Publikimi i fotografive të nxënësve, shpërndarja e informacioneve në grupet e prindërve dhe përdorimi i platformave digjitale po shtrojnë pyetje të rëndësishme për sigurinë e fëmijëve. Agjencia për Informim dhe Privatësi kërkon veprime konkrete nga institucionet arsimore dhe familjet në Kosovë.
Kur një fotografi shkollore bëhet çështje privatësie
Fotografitë nga aktivitetet shkollore, festat, ekskursionet dhe garat e nxënësve janë bërë pjesë e zakonshme e komunikimit të shkollave me prindërit dhe publikun. Megjithatë, pas një fotografie të publikuar në Facebook ose Instagram qëndron një çështje më e rëndësishme: a është respektuar e drejta e fëmijës për privatësi?
Agjencia për Informim dhe Privatësi (AIP) u ka bërë thirrje institucioneve arsimore, prindërve, mësimdhënësve, nxënësve dhe shoqërisë që të ndërmarrin masa konkrete për mbrojtjen e të dhënave personale të fëmijëve.
Ky apel vjen në një kohë kur teknologjia është e pranishme pothuajse në çdo aspekt të jetës së fëmijëve. Nga regjistrimi në shkollë dhe komunikimi me mësimdhënësit deri te përdorimi i aplikacioneve edukative, fëmijët lënë vazhdimisht gjurmë digjitale.
Problemi nuk qëndron vetëm te informacionet që publikojnë vetë fëmijët, por edhe te përmbajtjet që të rriturit shpërndajnë për ta.
Çfarë konsiderohet e dhënë personale e një fëmije?
Të dhënat personale nuk kufizohen vetëm te emri, mbiemri apo numri personal. Ato përfshijnë çdo informacion që mundëson identifikimin e drejtpërdrejtë ose të tërthortë të një fëmije.
Në mjedisin shkollor, të dhëna të tilla mund të jenë:
- Fotografitë dhe videot ku nxënësi mund të identifikohet.
- Emri, mbiemri, mosha, adresa dhe numri i telefonit.
- Rezultatet mësimore, notat dhe dokumentacioni shkollor.
- Informacionet për gjendjen shëndetësore, diagnozat ose nevojat e veçanta arsimore.
- Të dhënat për sjelljen, vështirësitë emocionale ose situatën familjare.
- Vendndodhja dhe informacionet e mbledhura përmes platformave digjitale.
Disa prej këtyre informacioneve, veçanërisht të dhënat shëndetësore, kërkojnë mbrojtje edhe më të lartë. Për shembull, publikimi i një fotografie të një nxënësi bashkë me emrin e tij, shkollën dhe klasën mund të zbulojë më shumë informacion sesa duket në shikim të parë.
A mund të publikojnë shkollat fotografi të nxënësve?
Kjo është një nga pyetjet më të rëndësishme që ngre thirrja e AIP-së.
Shkollat organizojnë aktivitete të shumta dhe shpesh i dokumentojnë ato përmes fotografive ose videove. Dokumentimi i aktiviteteve arsimore nuk është në vetvete i ndaluar. Megjithatë, përdorimi dhe publikimi i materialeve ku identifikohen fëmijët duhet të mbështetet në një bazë të vlefshme ligjore dhe të respektojë parimet e mbrojtjes së të dhënave personale.
Kur përpunimi mbështetet në pëlqim, ai duhet të jetë i informuar, specifik dhe i dhënë në mënyrë të lirë nga personi që ka të drejtë ta japë. Një autorizim i përgjithshëm nuk duhet të konsiderohet automatikisht si leje për çdo publikim të ardhshëm. Prindërit duhet të dinë pse po përdoret fotografia, ku do të publikohet, kush mund ta shohë dhe për sa kohë do të ruhet.
Po ashtu, duhet të merret parasysh mendimi i vetë fëmijës, në përputhje me moshën dhe pjekurinë e tij.Një fëmijë mund të mos dëshirojë që fotografia e tij të shfaqet publikisht, edhe nëse prindërit nuk kanë kundërshtime.
Respektimi i këtij qëndrimi është pjesë e edukimit për autonominë personale dhe privatësinë.
Grupet e prindërve në WhatsApp dhe Viber: hapësira që kërkojnë kujdes
Një tjetër çështje e rëndësishme për shkollat e Kosovës është përdorimi i grupeve të komunikimit ndërmjet prindërve dhe mësimdhënësve. Këto grupe mund të lehtësojnë komunikimin për detyrat, oraret dhe aktivitetet shkollore. Megjithatë, ato mund të bëhen edhe hapësira ku shpërndahen pa nevojë informacione personale.
Për shembull, publikimi në grup i emrit të një nxënësi që ka shfaqur probleme në sjellje, shpërndarja e rezultateve individuale të testimeve ose diskutimi i diagnozës së një fëmije mund të cenojnë privatësinë e tij. Edhe kur një grup është i mbyllur, informacionet mund të ruhen, fotografohen ose përcillen te persona të tjerë.
Prandaj, komunikimi për çështje individuale duhet të zhvillohet përmes kanaleve të përshtatshme dhe vetëm me personat që kanë nevojë të kenë qasje në ato informacione.
Çfarë po kërkon konkretisht Agjencia për Informim dhe Privatësi?
Sipas njoftimit të saj, AIP po punon për forcimin e mbrojtjes së të dhënave personale të fëmijëve dhe përafrimin e praktikave në Kosovë me standardet evropiane. Agjencia, në cilësinë e anëtarit vëzhgues të Bordit Evropian për Mbrojtjen e të Dhënave (EDPB), përcjell zhvillimet dhe iniciativat evropiane që lidhen me privatësinë.
Përveç fushatave ndërgjegjësuese, AIP ka bërë kërkesa drejtuar Ministrisë së Arsimit për përfshirjen e privatësisë së fëmijëve në kurrikulat mësimore. Kjo qasje e vendos mbrojtjen e të dhënave jo vetëm si çështje ligjore, por edhe si pjesë të edukimit qytetar dhe digjital.
Agjencia ka publikuar gjithashtu dy udhëzues praktikë:
1. “Fotografia e nxënësve dhe privatësia e tyre”
Udhëzuesi trajton një çështje me rëndësi të drejtpërdrejtë për institucionet arsimore dhe familjet: mbrojtjen e privatësisë së nxënësve në lidhje me përdorimin e fotografive të tyre.
2. “Privatësia juaj në internet”
Ky material synon të mbështesë ndërgjegjësimin për privatësinë dhe mbrojtjen e informacionit personal në mjedisin digjital. AIP u kërkon shkollave që t’i shfrytëzojnë dhe shpërndajnë këta udhëzues, si dhe të ndërmarrin masa të përshtatshme për mbrojtjen e të dhënave të nxënësve.
Çfarë duhet të ndryshojë në praktikën e shkollave?
Mbrojtja e privatësisë nuk mund të kufizohet në një njoftim ose në një formular që prindërit nënshkruajnë në fillim të vitit shkollor. Ajo kërkon procedura të qarta dhe zbatim të vazhdueshëm. Së pari, shkollat duhet të përcaktojnë se cilat të dhëna mbledhin, për çfarë qëllimi dhe kush ka qasje në to. Nuk është e nevojshme që çdo mësimdhënës ose punonjës të ketë qasje në të gjitha informacionet për një nxënës.
Së dyti, duhet të ekzistojnë rregulla të qarta për fotografimin, ruajtjen dhe publikimin e materialeve nga aktivitetet shkollore. Së treti, institucionet duhet të përdorin platforma dhe mënyra komunikimi që ofrojnë mbrojtje të përshtatshme të të dhënave.
Së katërti, stafi arsimor duhet të trajnohet për njohjen e rreziqeve dhe trajtimin e situatave kur të dhënat personale zbulohen pa autorizim. Në rastet kur një fotografi ose informacion është publikuar në mënyrë të papërshtatshme, shkolla duhet të ketë një procedurë për shqyrtimin e ankesës dhe ndërmarrjen e veprimeve korrigjuese.
Edhe prindërit mund ta cenojnë privatësinë e fëmijëve pa e kuptuar
Publikimi i fotografive të fëmijëve në rrjetet sociale shpesh bëhet nga krenaria, dashuria ose dëshira për të ndarë momente familjare. Megjithatë, një fotografi e publikuar sot mund të vazhdojë të qarkullojë edhe pas shumë vitesh. Kjo dukuri, e njohur si sharenting, lidhet me shpërndarjen e përmbajtjeve për fëmijët nga prindërit në internet.
Rreziqet mund të përfshijnë humbjen e kontrollit mbi fotografitë, ekspozimin e informacioneve personale, përdorimin e paautorizuar të imazheve dhe krijimin e një identiteti digjital pa pjesëmarrjen e fëmijës në vendimmarrje.
Veçanërisht problematike janë publikimet që tregojnë situata të ndjeshme, përjetime emocionale, probleme shëndetësore ose momente që mund ta turpërojnë fëmijën në të ardhmen. Prindërit duhet të pyesin veten nëse publikimi është vërtet i nevojshëm dhe nëse fëmija do të ndihej rehat me atë përmbajtje edhe pas disa vitesh.
Si mund t’i mbrojnë prindërit të dhënat e fëmijëve?
Disa veprime të thjeshta mund të zvogëlojnë rreziqet:
- Të shmangin publikimin e adresës, vendndodhjes së përditshme dhe informacioneve të tjera identifikuese.
- Të kontrollojnë cilësimet e privatësisë në rrjetet sociale.
- Të mos shpërndajnë fotografi të fëmijëve të tjerë pa një bazë të përshtatshme autorizimi.
- Të bisedojnë me fëmijët për informacionet që nuk duhet t’u dërgohen personave të panjohur.
- Të kontrollojnë lejet që kërkojnë aplikacionet dhe platformat edukative.
- Të kërkojnë sqarime nga shkolla për mënyrën e ruajtjes dhe përdorimit të të dhënave personale.
- Për fëmijët më të rritur, është e rëndësishme të zhvillohet aftësia për të kuptuar pasojat e publikimit të përmbajtjeve dhe për të vendosur kufij personalë.
Privatësia duhet të mësohet edhe në klasë
Një nga elementet më domethënëse të njoftimit të AIP-së është kërkesa për përfshirjen e privatësisë së fëmijëve në kurrikulat mësimore. Fëmijët mësojnë të përdorin pajisje dhe aplikacione digjitale që në moshë të hershme, por përdorimi teknik i teknologjisë nuk nënkupton domosdoshmërisht kuptimin e rreziqeve.
Edukimi për privatësinë mund të fillojë me situata të thjeshta: pse nuk duhet t’ia tregojmë fjalëkalimin dikujt tjetër, pse kërkojmë leje para se të fotografojmë një shok dhe çfarë bëjmë kur dikush publikon një fotografi tonën pa dëshirën tonë.
Në klasat më të larta, diskutimet mund të përfshijnë gjurmën digjitale, sigurinë e llogarive, mashtrimet në internet dhe përdorimin e përgjegjshëm të inteligjencës artificiale. Qëllimi nuk është t’i frikësojmë fëmijët nga teknologjia, por t’i pajisim me njohuri që i ndihmojnë të marrin vendime të sigurta.
Çfarë mund të bëjë një prind kur privatësia e fëmijës është cenuar?
Nëse një shkollë, institucion ose person publikon pa bazë të përshtatshme të dhëna personale të një fëmije, prindi mund të kërkojë sqarime për qëllimin dhe bazën ligjore të publikimit. Në varësi të rrethanave, mund të kërkohet heqja e fotografisë ose përmbajtjes, kufizimi i përdorimit të saj dhe marrja e masave që situata të mos përsëritet.
Është e dobishme të ruhen dëshmitë përkatëse, si lidhja e publikimit, data dhe pamjet e ekranit, pa e shpërndarë më tej përmbajtjen. Kur çështja nuk zgjidhet, prindërit mund t’i drejtohen Agjencisë për Informim dhe Privatësi për informacion mbi të drejtat e tyre dhe procedurat e ankesës.
Jo çdo publikim pa pëlqim përbën automatikisht shkelje ligjore, sepse ligjshmëria varet nga baza e përpunimit dhe rrethanat konkrete. Megjithatë, çdo shqetësim i arsyeshëm për privatësinë e fëmijës meriton trajtim serioz.
Privatësia është pjesë e dinjitetit dhe sigurisë së fëmijës
Thirrja e Agjencisë për Informim dhe Privatësi duhet të shërbejë si nxitje për një diskutim më të gjerë në Kosovë: sa të kujdesshëm jemi me informacionet që publikojmë për fëmijët?
Një shkollë mund të promovojë arritjet e nxënësve pa ekspozuar të panevojshëm identitetin e tyre. Një prind mund të ndajë gëzimin për suksesin e fëmijës pa publikuar çdo hollësi personale. Një mësimdhënës mund të komunikojë në mënyrë efektive me familjet duke respektuar konfidencialitetin.
Mbrojtja e të dhënave personale nuk duhet parë si pengesë për komunikimin ose përdorimin e teknologjisë, por si kusht për një mjedis arsimor më të sigurt.Fëmijët kanë të drejtë të mësojnë, të zhvillohen dhe të marrin pjesë në botën digjitale pa humbur kontrollin mbi privatësinë dhe dinjitetin e tyre.
Për këtë arsye, mbrojtja e privatësisë nuk është vetëm përgjegjësi e institucioneve. Ajo fillon nga vendimet e përditshme që marrin shkollat, mësimdhënësit dhe prindërit për informacionet që mbledhin, ruajnë dhe shpërndajnë për fëmijët.
Prinderimi.com
