Fëmija juaj sapo është kthyer në shkollë. Por a e keni menduar se sa shumë të dhëna për të qarkullojnë tashmë në internet?
Emri dhe mbiemri. Data e lindjes. Fotot e ditës së parë të shkollës. Emri i shkollës. Uniforma. Klasa. Shokët. Vendi ku jeton. Një video nga aktiviteti shkollor. Një profil në Instagram apo TikTok. Ndoshta edhe zëri dhe fytyra e tij të regjistruara në dhjetëra fotografi e video.
Për shumë prindër, këto janë thjesht pjesë të përditshmërisë. Por në epokën e inteligjencës artificiale, ato janë gjithashtu të dhëna që mund të përdoren, kopjohen, manipulohen dhe keqpërdoren.
Më 1 shtator shënohet Dita Kombëtare e Ndërgjegjësimit për Vjedhjen e Identitetit të Fëmijëve, një ditë e krijuar në vitin 2018 nga Experian. Data nuk është zgjedhur rastësisht: fillimi i shtatorit përkon me kthimin në shkollë, kur prindërit dhe institucionet shpesh shkëmbejnë më shumë të dhëna personale për fëmijët.
Por çfarë do të thotë realisht “vjedhje identiteti” kur bëhet fjalë për një fëmijë?
Si mund t’i vidhet identiteti një fëmije?
Vjedhja e identitetit ndodh kur dikush përdor të dhënat personale të një personi pa lejen e tij. Në rastin e fëmijëve, kjo mund të përfshijë përdorimin e emrit, datëlindjes, numrit identifikues ose dokumenteve për të krijuar llogari, për të marrë shërbime apo për të kryer mashtrime.
Fëmijët janë veçanërisht të cenueshëm sepse identiteti i tyre financiar shpesh nuk monitorohet. Për këtë arsye, një keqpërdorim mund të zbulohet vetëm vite më vonë.
Një raport i Komisionit Federal të Tregtisë në SHBA ka dokumentuar se identitetet e fëmijëve mund të jenë veçanërisht tërheqëse për mashtruesit pikërisht sepse kanë pak ose aspak histori financiare dhe prindërit zakonisht nuk kanë arsye t’i kontrollojnë ato. Por sot kemi një problem tjetër. Identiteti i fëmijës nuk është më vetëm dokumenti i tij. Është edhe ajo që interneti di për të.
Nga formulari i shkollës te profili online
Dikur, për të vjedhur identitetin e një fëmije, një person mund të kishte nevojë të siguronte dokumente ose të dhëna të rëndësishme. Sot, informacioni mund të mblidhet në mënyrë shumë më të shpërndarë.
Një fotografi e publikuar nga prindi mund të tregojë fytyrën e fëmijës. Një postim mund të tregojë emrin e shkollës. Një tjetër mund të zbulojë ditëlindjen. Një video mund të zbulojë zërin. Një profil publik mund të tregojë aktivitetet, miqtë, vendet ku shkon dhe rutinën e tij. Të gjitha këto, të marra veçmas, mund të duken të padëmshme. Por së bashku krijojnë një profil digjital shumë të detajuar.Dhe këtu hyjnë edhe teknologjitë e reja.
Kur fytyra e fëmijës mund të bëhet material për deepfake
Inteligjenca artificiale ka sjellë mundësi të jashtëzakonshme, por ka krijuar edhe rreziqe të reja për fëmijët. Deepfake-t mund të përdorin fotografi, video ose zëra ekzistues për të krijuar materiale të rreme që duken bindshëm reale.
Rreziku nuk është vetëm që dikush të krijojë një video “qesharake” me fytyrën e fëmijës.
Organizata si National Center for Missing & Exploited Children (NCMEC) kanë paralajmëruar se inteligjenca artificiale po përdoret edhe për të krijuar imazhe të manipuluara të fëmijëve, përfshirë materiale seksualizuese, si dhe në raste shantazhi online.
Në vitin 2025, Europol raportoi një operacion ndërkombëtar kundër një grupi që shpërndante materiale të abuzimit seksual të fëmijëve të gjeneruara me inteligjencë artificiale, me 25 arrestime të raportuara në fazën fillestare të operacionit. Kjo nuk do të thotë që çdo fotografi e fëmijës në internet do të keqpërdoret. Do të thotë se fotografia e fëmijës nuk është më thjesht fotografi. Në një mjedis digjital, ajo mund të jetë një pjesë e të dhënave të identitetit të tij.
Dhe Meta? Çfarë po ndodh me adoleshentët?
Kjo çështje është bërë edhe më aktuale këtë javë.
Në gusht 2026, Kompania Meta arriti një marrëveshje me shtetet amerikane pas një procesi gjyqësor ku kompanisë iu adresuan akuza për mënyrën se si platformat e saj, përfshirë Instagram dhe Facebook, trajtonin përdoruesit e rinj dhe të dhënat e fëmijëve. Meta ka mohuar keqbërjen. Marrëveshja parashikon masa të reja për adoleshentët, përfshirë kufizime të përdorimit, kufizime gjatë natës, verifikim më të mirë të moshës dhe ndryshime në mënyrën se si funksionojnë disa veçori të platformave.
Në një gjyq të zhvilluar në gusht, kreu i Instagramit, Adam Mosseri, u pyet gjithashtu për përdorimin e mjeteve të sigurisë nga adoleshentët dhe për mënyrën se si platforma i kishte aktivizuar disa prej tyre. Ky debat na tregon diçka të rëndësishme: Siguria online e fëmijëve nuk është vetëm përgjegjësi e prindit. Është gjithashtu çështje e mënyrës se si ndërtohen dhe menaxhohen platformat që përdorin fëmijët.
Çfarë duhet t’u mësojmë fëmijëve?
Mësimi i sigurisë online nuk duhet të jetë një ligjëratë frikësuese. Fëmijët mund të mësojnë disa rregulla shumë të thjeshta:
1. Jo çdo gjë që është personale duhet të postohet.
Mësojeni fëmijën se emri i plotë, adresa, numri i telefonit, emri i shkollës, orari, fjalëkalimet dhe dokumentet personale nuk janë informacion për t’u ndarë me të tjerët online.
2. Fytyra ime është e imja.
Mësojeni se askush nuk ka të drejtë t’i kërkojë fotografi personale, veçanërisht fotografi private, dhe se një person që e njeh online nuk është automatikisht person që e njeh në jetën reale.
3. Fjalëkalimi nuk ndahet.
As me shokun më të mirë. As me dikë që pretendon se është “administrator”. Për llogaritë e rëndësishme përdorni fjalëkalime të forta dhe, kur është e mundur, autentifikim me dy faktorë. FTC rekomandon pikërisht përdorimin e fjalëkalimeve të forta dhe autentifikimit me shumë faktorë për të vështirësuar hyrjen e paautorizuar në llogari.
4. Nëse diçka online të frikëson, më trego.
Ky mund të jetë rregulli më i rëndësishëm. Fëmija duhet të dijë se nuk do të dënohet pse ka klikuar një lidhje të gabuar, ka folur me dikë ose ka dërguar një fotografi. Nëse reagimi i parë i prindit është zemërimi, fëmija mund të mësojë të fshehë problemin herën tjetër.
Po prindi? Si ta mbrojë identitetin e fëmijës?
Mbrojtja fillon para se fëmija të krijojë profilin e parë.
Mos publikoni më shumë informacion sesa është e nevojshme.
Një fotografi nga dita e parë e shkollës mund të jetë kujtim i bukur. Por nuk është e nevojshme që fotografia të tregojë edhe emrin e shkollës, klasën, vendndodhjen dhe orarin e fëmijës.
Kontrolloni cilësimet e privatësisë në rrjetet sociale dhe në aplikacionet që përdor fëmija.
Mos dërgoni fotografi të dokumenteve personale në kanale të pasigurta.
Mendoni para se të publikoni fotografi të fëmijës. Pyeteni veten: A do të isha rehat nëse kjo fotografi do të ekzistonte online edhe pas 10 vitesh?
FTC këshillon prindërit të ruajnë dokumentet që përmbajnë të dhëna personale në mënyrë të sigurt dhe të pyesin përse një institucion ka nevojë për të dhënat e fëmijës, si do t’i mbrojë ato dhe nëse ekziston një alternativë më pak identifikuese.
Po në Kosovë?
Edhe pse Dita Kombëtare e Ndërgjegjësimit për Vjedhjen e Identitetit të Fëmijëve është një observancë amerikane, problemi nuk është amerikan. Fëmijët në Kosovë po rriten në të njëjtin internet global.
Ata përdorin TikTok, Instagram, YouTube, Snapchat, lojëra online dhe aplikacione të komunikimit. Shkojnë në shkollë me telefona në xhep dhe krijojnë një gjurmë digjitale shumë përpara se të kuptojnë plotësisht se çfarë është privatësia. Madje, Policia e Kosovës u ka bërë thirrje prindërve që të kujdesen për atë që fëmijët bëjnë dhe publikojnë në internet, pas rasteve që kanë përfshirë përmbajtje të rrezikshme të publikuara online nga fëmijët.
Me fillimin e vitit të ri shkollor, le t’u mësojmë fëmijëve jo vetëm si të mbajnë të sigurt çantën, librat dhe sendet e tyre personale, por edhe emrin, fytyrën, zërin, informacionin dhe gjurmën që lënë pas në internet. Sepse sot, siguria e fëmijës nuk përfundon te dera e shkollës. Ajo vazhdon edhe në ekran.
Prinderimi.com
