Megjithëse mund të tingëllojë si paradoks, fëmijët nuk qeshin gjithmonë nga gëzimi. Studime shkencore, duke përfshirë edhe studime personale, tregojnë se ka diçka më shumë sesa gëzim apo hare në të qeshurën e një fëmije.
Qeshja e të rriturve është po aq komplekse. Në një studim të kaluar mbi kuptimin e të qeshurës te të rriturit, kam ardhur në përfundimin se ajo është një përgjigje evolucionare ndaj diçkaje konfuze apo të papritur. Është një sinjal i fuqishëm që tregon: “gjithçka është mirë”, për veten dhe të tjerët, se diçka që potencialisht na duket e rrezikshme është realisht e padëmshme.
Duke u bazuar në këtë hulumtim, studimi im i fundit fokusohet në të qeshurën e fëmijëve dhe foshnjave. Kam konstatuar se e qeshura është e lidhur ngushtë me zhvillimin e trurit dhe të personalitetit: fëmijët qeshin për arsye të ndryshme në faza të ndryshme të zhvillimit, shumë më përpara sesa arrijnë të kuptojnë koncepte abstrakte si lojërat me fjalë, goditjet me grushte apo edhe të folurit.
Përfitimet evolucionare të të qeshurit
E qeshura buron nga aftësia jonë për të kuptuar dhe gjykuar në mënyrë të pandërgjegjshme mospërputhjet në një shaka ose veprim: është përgjigja jonë ndaj një tranzicioni të menjëhershëm midis habisë dhe zgjidhjes.
Prandaj, e qeshura te të rriturit sinjalizon kalimin e kërcënimit ose frikës, si për veten ashtu edhe për ata përreth nesh. Kjo është edhe arsyeja pse fëmijët – dhe shumë të rritur – qeshin gjatë një loje me slitë ose në situata të ngjashme: në vend që të qajnë nga frika, ata kalojnë nga hutimi dhe tmerri në zgjidhje. E qeshura është sinjali i këtij kalimi.
Shumë studime tregojnë se ky proces është një mekanizëm pas një komedie të suksesshme, veçanërisht komedisë fizike. Filozofi francez Henri Bergson fillimisht propozoi dhe shpjegoi këtë mekanizëm në vitin 1900 në lidhje me slapstick: “Elementi për të qeshur … përbëhet nga një farë joelasticiteti mekanik, pikërisht aty ku dikush do të priste të gjente fleksibilitetin e gjallë të një qenieje njerëzore.”
Foshnjat mësojnë të qeshin
Qeshja fillon shpejt pas lindjes. Foshnjat mësojnë të qeshin sepse dëshirojnë të imitojnë prindërit e tyre dhe të marrin aprovimin prej tyre. Kjo është mënyra se si ata mësojnë gjithçka fillimisht: përmes imitimit dhe duke marrë miratimin e të rriturve.
Por ndërsa rriten, foshnjat dalin nga simbioza me prindërit që karakterizon muajt e parë të jetës. Ata mësojnë të dallojnë veten nga prindërit dhe bota përreth tyre. Pasi fillojnë të sillen në mënyrë autonome – nga mosha 2 deri në 5 vjeç – ata fillojnë të ndiejnë një ndjesi të re për herë të parë: disa gjëra mund t’u duken të çuditshme ose të pavend dhe kjo i ngatërron dhe i mahnit ata njëkohësisht.
Këtu hyn e qeshura: pas një momenti hezitimi, ata kuptojnë se diçka që iu është dukur e frikshme ose e papritur është realisht e padëmshme.
Për shembull, një fëmijë qesh kur sheh babain me një hundë të pavërtetë të një palaçoje. Pse? Sepse për një çast ata ndihen në siklet dhe pastaj kuptojnë se ajo hundë nuk është e vërtetë. Kur e kuptojnë se kjo ishte vetëm një shaka e babait, ata qetësohen dhe qeshin.
Këto tre faza të zhvillimit të të qeshurit – imitimi dhe miratimi, habia, mosmiratimi – janë tregues të mirë të rritjes dhe zhvillimit mendor të fëmijës.
E qeshura e prindërve mund të ndihmojë zhvillimin e fëmijës
E qeshura e prindërve, por edhe e foshnjave, është e rëndësishme për zhvillimin. Ndërveprime të tilla mund të përmirësojnë sjelljen dhe mirëqenien e foshnjave – e qeshura është një aleat i vërtetuar i sistemit tonë imunitar – dhe i ndihmon ata të zhvillojnë një marrëdhënie të natyrshme dhe të shëndetshme me këtë përgjigje komplekse njerëzore.
Burimi: The Conversation
Përktheu dhe përshtati: Albulena Limani, Prinderimi.com
*Klikoni KËTU për t´u bërë pjesë e kanalit zyrtar të Rrjetit të Prindërve të Kosovës në Viber.
