Është një përvojë e zakonshme për prindërit: fëmija merr një vendim me të cilin ata nuk pajtohen plotësisht. Ndoshta qëndron zgjuar deri vonë në një natë para shkollës ose vendos të shikojë televizor në vend që të marrë një libër për të lexuar. Instinkti i prindit mund të jetë ta korrigjojë sjelljen e fëmijës ose t’i sugjerojë se çfarë do të bënte ai në vend të tij. Në fund të fundit, është e vështirë për prindërit të heqin dorë nga kontrolli, veçanërisht kur fëmija merr një vendim të gabuar. Megjithatë, nëse prindërit nuk ndërhyjnë, këto momente mund t’u mësojnë fëmijëve edhe për pasojat natyrore.
Pasojat natyrore janë një mënyrë e përhapur dhe praktike për t’i ndihmuar fëmijët të kuptojnë se çdo zgjedhje mund të ketë pasoja. Mbështetja te pasojat natyrore për t’u mësuar fëmijëve aftësi të rëndësishme për jetën nuk do të thotë që prindërit nuk duhet të ndërhyjnë kurrë ose të vendosin rregulla familjare. Përkundrazi, kur fëmija bën një zgjedhje dhe krijohet një mundësi për të mësuar nga pasojat natyrore, prindërit duhet t’ia shpjegojnë rezultatin e mundshëm të veprimeve të tij dhe ta lejojnë ta përjetojë vetë, me shpresën se në të ardhmen do të marrë vendime më të mira.
Çfarë janë pasojat natyrore?
Pasojat natyrore i referohen idesë se fëmija mëson përmes përvojave të tij në botën reale, në vend që të mësojë vetëm përmes një grupi të rreptë rregullash të vendosura nga prindërit. Ato janë rezultatet që vijnë si pasojë e drejtpërdrejtë e veprimeve ose mosveprimeve të fëmijës.
Pasojat natyrore mund të jenë një mjet i fuqishëm dhe efektiv në prindërim, por nuk duhet të jenë i vetmi mjet edukativ që përdorni. Ja çfarë tjetër duhet të keni parasysh nëse dëshironi t’i mësoni fëmijës suaj për pasojat e veprimeve të tij.
Shembuj të pasojave natyrore nga jeta e përditshme
Mbani parasysh se shumë prej këtyre pasojave natyrore mund të ndodhin vetëm nëse prindi nuk ndërhyn përpara se fëmija t’i kuptojë rezultatet e veprimeve të tij. Kjo do të thotë, për shembull, të mos ia lani rrobat në vend të tij ose të mos ia zëvendësoni një lodër që e ka thyer.
-
Fëmija juaj i vogël nuk e vesh pallton për në shkollë dhe, për shkak se është shumë ftohtë, nuk mund të dalë jashtë gjatë pushimit.
-
Fëmija vendos të qëndrojë zgjuar deri vonë dhe nuk shkon në shtrat në kohën që i keni caktuar. Si rezultat, të nesërmen ndihet i lodhur.
-
Nëse fëmija harron ta vendosë bluzën e preferuar në shportën e rrobave të palara, mund të mos jetë në gjendje ta veshë më vonë, sepse ajo është e papastër.
-
Nëse fëmija e hedh të gjithë ushqimin nga pjata gjatë darkës, mund të mbetet pa ushqim dhe të ndiejë uri.
-
Fëmija nuk e kryen një detyrë shtëpie dhe merr vlerësim të paplotë ose notë jokaluese për të. Kjo mund ta ndihmojë të kuptojë rëndësinë e përfundimit të detyrave në kohën e duhur.
-
Fëmija nuk i vendos lodrat në vendin e tyre pasi përfundon lojën. Lodrat mund të humbasin ose të thyhen, por fëmija mund të mësojë të kujdeset më mirë për to dhe t’i sistemojë pas lojës.
Çfarë duhet të keni parasysh përpara se t’i përdorni pasojat natyrore si mjet prindërimi?
Përpara se të filloni, sigurohuni gjithmonë që fëmija juaj të jetë i sigurt. Të mësuarit përmes pasojave natyrore nuk duhet ta vërë fëmijën në rrezik. Kjo do të thotë se duhet të këmbëngulni për masa thelbësore të sigurisë, si vendosja e helmetës ose përdorimi i kremit mbrojtës ndaj diellit në plazh.
Joseph Laino, psikolog dhe profesor klinik i asociuar i psikiatrisë në NYU Langone Health, thekson se siguria duhet të ketë gjithmonë përparësi ndaj mundësisë për të mësuar nga pasojat natyrore. Në varësi të nivelit të zhvillimit të fëmijës, ka raste kur prindërit duhet të veprojnë paraprakisht për të garantuar sigurinë, për të vendosur kufij dhe për të shpjeguar me kujdes rregullat që e mbrojnë atë.
Mosha dhe zhvillimi i fëmijës janë gjithashtu faktorë të rëndësishëm. Si gjithmonë, sigurohuni që mënyra e disiplinimit të jetë e përshtatshme për moshën e tij. Ndërsa fëmijët rriten, zhvillohen edhe aftësitë e tyre njohëse. Gjatë adoleshencës, ata bëhen më të aftë të kuptojnë lidhjet shkak-pasojë, të mendojnë për pasojat dhe të kuptojnë ide abstrakte, siç është pyetja se çfarë mund të ndodhë nëse veprojnë në një mënyrë të caktuar.
Me fjalë të tjera, fëmijët e moshës shkollore mund të jenë veçanërisht të aftë të kuptojnë pasojat natyrore.
Pasi të sigurohen se situata është e sigurt, prindërit mund ta ndihmojnë fëmijën të mendojë për rezultatet e mundshme të zgjedhjeve të tij, ta lejojnë të marrë vendimin dhe më pas t’i japin hapësirë të përballet me pasojat që lindin natyrshëm. Kjo kërkon që prindërit t’i rezistojnë tundimit për të ndërhyrë menjëherë dhe për të zgjidhur çdo problem që shfaqet si rezultat i zgjedhjeve të fëmijës.
Dr. Laino thekson se prindërit duhet të ruajnë gjithmonë një qëndrim të qetë, mbështetës dhe reflektues. Qëllimi është që kjo të jetë një përvojë mësimore për fëmijën. Nuk është momenti për ta turpëruar, për ta kritikuar për zgjedhjen e tij ose për t’i thënë se prindi kishte të drejtë. Një reagim i tillë do të ishte kundërproduktiv dhe nuk do të ndihmonte zhvillimin apo të mësuarit e fëmijës. Në vend të kësaj, prindërit mund të vlerësojnë përpjekjet e tij për të vepruar ndryshe në të ardhmen, duke përforcuar kështu sjelljet më të përshtatshme.
Si t’ua mësojmë fëmijëve pasojat natyrore?
Dr. Laino sugjeron mënyrat e mëposhtme për t’i përfshirë pasojat natyrore në qasjen tuaj ndaj prindërimit.
-
Identifikoni pasojat natyrore: Që në fillim, shpjegojani qartë fëmijës se cilat mund të jenë pasojat e zgjedhjeve të tij. Për shembull, kujtojini se do të ketë ftohtë në park nëse nuk e vesh pallton.
-
Shpjegoni lidhjen: Shpjegojani qartë fëmijës se si sjellja e tij lidhet me pasojën e mundshme. Kjo e ndihmon të kuptojë marrëdhënien shkak-pasojë.
-
Vendosni kufij dhe rregulla: Edhe kur përdorni pasojat natyrore, vazhdoni të ruani rregulla dhe pritshmëri të qarta për sjelljen e përshtatshme. Mbi të gjitha, sigurohuni që fëmija të jetë i sigurt.
-
Jini të qëndrueshëm: Kujtojini fëmijës në mënyrë të vazhdueshme pasojat e zgjedhjeve të tij në situata të ndryshme, në mënyrë që të kuptojë se çdo vendim mund të sjellë një rezultat të caktuar.
-
Ofroni mbështetje: Shpesh, fëmija po mëson për herë të parë se një vendim i tij mund të ketë pasoja të pakëndshme. Prandaj, ofrojini mbështetje emocionale kur përballet me rezultatin e zgjedhjes së vet.
Cilat janë përfitimet e mësimit të pasojave natyrore?
Përdorimi i pasojave natyrore mund ta zvogëlojë luftën për pushtet mes prindërve dhe fëmijëve, veçanërisht kur lindin mosmarrëveshje rreth rregullave familjare. Ajo që dikur shndërrohej në një debat të gjatë për veshjen e palltos ose orarin e gjumit, mund të bëhet një kujtesë e thjeshtë për pasojat e veprimeve të fëmijës. Në situata të caktuara, fëmija mund ta kuptojë vetë pse duhet ose nuk duhet të bëjë diçka.
Dr. Laino shpjegon se një përfitim tjetër është se fëmija mund ta përvetësojë mësimin dhe të kuptojë arsyen që qëndron pas tij, në vend që të veprojë vetëm sepse ia ka kërkuar prindi. Në këtë mënyrë, fëmija fillon të kuptojë arsyen pse një veprim është i rëndësishëm dhe ta përvetësojë atë si pjesë të të menduarit të vet.
Lejimi i fëmijës të mësojë nga përvojat e tij, në vend që të detyrohet të bëjë zgjedhje të caktuara përmes rregullave të rrepta, mund të nxisë zhvillimin e të menduarit kritik, aftësive për zgjidhjen e problemeve dhe pavarësisë. Në fund të fundit, një nga synimet e prindërimit është ta ndihmojë fëmijën të mësojë të mendojë në mënyrë të pavarur.
