Prindërit kanë frikë nga sjelljet problematike të fëmijës, por çfarë ndodh kur fëmija nuk shpërthen, por tërhiqet brenda vetes? Kur mbyll derën ndaj botës? Ky ndryshim shpesh është më i vështirë për t’u kuptuar. Nuk shfaqet me përplasje dyersh apo debate të forta. Shfaqet me heshtje.
Le të kuptojmë pse fëmijët para-adoleshentë dhe adoleshentët bëhen më të mbyllur. Kur është kjo pjesë normale e zhvillimit dhe kur duhet të na shqetësojë? Dhe më e rëndësishmja: si të krijojmë lidhje me ta kur dera e tyre duket gjithmonë e mbyllur, kufjet janë gjithmonë në vesh dhe çdo përgjigje është vetëm një ngritje shpatullash apo një rrokje e vetme?
Jo çdo tërheqje është shenjë alarmi
Së pari, duhet të jemi të qartë: mbyllja në vetvete apo distancimi nuk janë gjithmonë arsye për shqetësim. Disa fëmijë janë natyrshëm më reflektues ose më të rezervuar. Edhe unë si fëmijë priresha drejt një natyre më të heshtur. Nuk isha shumë i/e prirur të flisja në shtëpi, sidomos për ndjenjat. Më pëlqente të vizatoja, të shkruaja në ditar dhe të dëgjoja muzikë vetëm në dhomën time. Dhe isha mirë. Thjesht po e përpunoja botën në mënyrën time.
Ajo që duhet vëzhguar është ndryshimi në sjellje.
Nëse një fëmijë që dikur ishte i hapur dhe shoqëror papritur bëhet i tërhequr dhe i largët, kjo është një shenjë për të ndaluar dhe për ta parë situatën më nga afër. Po ashtu, nëse një fëmijë më parë i qetë fillon të sillet në mënyrë impulsive, të kërkojë vazhdimisht shoqëri ose të përfshihet në sjellje të tepruara, mund të jetë një mënyrë për të fshehur diçka më të thellë.
Shumicën e rasteve, këto ndryshime janë pjesë normale e rritjes dhe e përpjekjes së fëmijës për të kuptuar veten. Por ndonjëherë ato janë një thirrje e heshtur për ndihmë.
Një shembull personal
Zakonisht kam qenë i qetë, përveçse me miqtë e afërt. Flisja me nënën time, por shpesh ishte më shumë si përgjigje ndaj pyetjeve të saj sesa biseda të thella nga zemra. Nuk kishim ato bisedat e ngrohta në divan që shihen në filma. Merrja vendime të mira, kisha mënyra krijuese për t’u shprehur dhe ruaja disa miqësi të afërta.
Megjithatë, kam pasur periudha të përsëritura trishtimi të thellë dhe momente me energji shumë të lartë. Nuk ishin ekstreme, por ishin të dukshme.
E ndaj këtë për të theksuar një gjë: gjithçka lidhet me vërejtjen e momentit kur ndryshon modeli i zakonshëm i sjelljes. Gjendja fillestare e fëmijës ka rëndësi. Nuk bëhet fjalë t’i etiketojmë fëmijët si “mirë” apo “jo mirë” bazuar në faktin se sa shumë flasin. Bëhet fjalë ta njohim fëmijën aq mirë sa të kuptojmë kur ai nuk është më vetvetja.
Shenja që kërkojnë vëmendje
Disa sjellje që ekspertët thonë se mund të tregojnë shqetësim më të madh janë:
- Rënie e madhe në rezultate shkollore ose mungesa të shpeshta në shkollë
- Humbje e papritur e interesit për aktivitetet që dikur i pëlqenin
- Ndryshime në gjumin ose mënyrën e të ushqyerit
- Rritje e nervozizmit, agresivitetit ose të qarit të shpeshtë
- Shprehje se ndihen pa shpresë ose pa vlerë
- Dhënia e sendeve personale ose përshëndetje në mënyra të pazakonta
- Çdo përmendje e dëshirës për t’u zhdukur ose për të mos qenë më këtu
Nëse vëreni disa nga këto ndryshime, mund të jetë koha për të kërkuar mbështetje profesionale. Besojini intuitës suaj si prind — nuk keni nevojë për një diagnozë për të treguar kujdes, për të pyetur ose për të ndërhyrë.
Kur dhe si të flasim me fëmijën
Shumë prindër pyesin se kur është koha më e mirë për të biseduar me fëmijën e tyre. Ekspertët thonë se koha dhe ambienti kanë shumë rëndësi. Disa momente që mund t’i bëjnë fëmijët më të hapur janë:
Në makinë pas shkollës: mungesa e kontaktit të drejtpërdrejtë me sy mund t’i bëjë bisedat e vështira të duken më të sigurta.
Para gjumit: fëmijët shpesh janë më reflektues dhe më të gatshëm për të folur kur dita po përfundon.
Gjatë aktiviteteve të përbashkëta: blerjet, shëtitja me qenin, palosja e rrobave — këto momente krijojnë një hapësirë neutrale për komunikim.
Qëndrueshmëria është çelësi. Qëllimi nuk është të kemi vetëm një “bisedë të madhe”, por të krijojmë një ritëm të vazhdueshëm pyetjesh dhe kujdesi pa presion. Ndonjëherë mjafton të thuash: “Kam vënë re që ke qenë më i/e heshtur kohët e fundit. A je mirë?”
Përdorni botën e tyre si hyrje për komunikim
Librat, filmat, muzika dhe serialet mund të jenë mënyra të fuqishme për të nisur biseda. Në vend që të pyesni drejtpërdrejt: “Si ndihesh?”, mund të pyesni: “Çfarë mendove për atë personazh?” ose “Çfarë të pëlqen te kjo këngë?”
Shpesh adoleshentët shprehin botën e tyre të brendshme përmes gjërave që konsumojnë.
Kërkimet nga Common Sense Media dhe Center for Scholars and Storytellers tregojnë se përvojat e përbashkëta me media mund të çojnë në biseda më kuptimplota mes prindërve dhe adoleshentëve. Kur prindërit interesohen për gjërat që pëlqejnë fëmijët e tyre, ata transmetojnë respekt dhe kureshtje, jo kontroll.
Çfarë mund të bëjnë gabim prindërit pa e kuptuar
Shumë prindër pa dashje dërgojnë mesazhe që i bëjnë fëmijët të mbyllen.
Për shembull:
Fajësimi: “Nuk ke kë të fajësosh përveç vetes” mund ta bëjë fëmijën të ndihet i pambështetur.
Minimizimi: “Po e tepron” i mëson fëmijët t’i fshehin emocionet e tyre.
Kontrolli para dëgjimit: Korrigjimi i mënyrës së të folurit të fëmijës para se ta dëgjojmë mund ta mbyllë bisedën që në fillim.
Një baba tregoi se kishte marrë një mesazh të shkurtër nga vajza e tij: “A i dërgove kutitë?” Ai iu përgjigj: “Çfarë ndodhi me ‘Përshëndetje’ ose ‘Tung, baba’?” Ajo iu përgjigj: “Ti gjithmonë më thua të shkoj direkt te pika.” Në atë moment ai kuptoi se mënyra e drejtpërdrejtë e vajzës së tij nuk ishte mungesë respekti — ishte një sjellje që ajo e kishte mësuar prej tij.
Çfarë thonë ekspertët
Dr. Lisa Damour, psikologe dhe autore e librit Untangled, thotë se kur adoleshentët tërhiqen, prindërit duhet së pari të ofrojnë mirëkuptim emocional dhe jo menjëherë zgjidhje. Një fjali si: “Ka kuptim që po ndihesh kështu” mund të ndihmojë shumë në rindërtimin e besimit.
Dr. Ross Greene, autor i ”The Explosive Child”, shprehet në të njëjtën mënyrë: “Fëmijët bëjnë mirë kur munden. Sjellja është komunikim. Nëse një fëmijë po mbyllet, kjo do të thotë se diçka po e pengon të jetë mirë.”
Instituti Gottman thekson se pranimi emocional është një bazë e rëndësishme e besimit: fillimisht duhet ta pranojmë ndjenjën e fëmijës para se të përpiqemi ta ndryshojmë apo ta riformulojmë atë. Kur fëmijët ndihen të parë dhe të kuptuar, ata qëndrojnë të lidhur.
Artikull nga: Leo Flowers
Përkthim: Prindërimi
