21 gushti shënohet si Dita e Kujdesit ndaj Vetvetes në Internet – një mundësi për të reflektuar jo vetëm mbi kohën që kalojmë online, por edhe mbi mënyrën se si interneti ndikon tek ne.
Fëmijët e sotëm rriten në një botë ku interneti është pjesë e shkollës, argëtimit, komunikimit dhe jetës së përditshme. Për këtë arsye, t’u thuash thjesht “lëre telefonin” ose “mos rri kaq shumë online” nuk është gjithmonë zgjidhja. Ajo që mund t’u mësojmë është si të kujdesen për veten edhe kur janë online.
Jo çdo gjë që shohim online na bën mirë
Fëmijët mund të mos e kuptojnë gjithmonë pse ndihen të mërzitur, të shqetësuar ose të pakënaqur pas përdorimit të rrjeteve sociale. Një video mund t’i argëtojë, ndërsa një tjetër mund t’i bëjë të krahasojnë veten me të tjerët.
Prandaj, prindërit mund t’u bëjnë pyetje të thjeshta:
- “Si u ndjeve pasi e pe këtë?”
- “A të bëri të ndihesh mirë apo keq?”
- “Pse mendon se do ta shohësh përsëri këtë përmbajtje?”
- “A mendon se ajo që pe është reale?”
Këto pyetje i ndihmojnë fëmijët të zhvillojnë vetëdijen dhe mendimin kritik, në vend që interneti të bëhet thjesht një burim pasiv argëtimi.
Mësojini të zgjedhin çfarë ndjekin
Kujdesi digjital nuk do të thotë vetëm të zvogëlojmë kohën para ekranit. Ka rëndësi edhe çfarë përmbajtjeje konsumojnë fëmijët. Mund t’i mësoni të largohen nga llogaritë ose videot që i bëjnë të ndihen keq, të frikësuar, të pasigurt ose vazhdimisht në krahasim me të tjerët. Fëmijët duhet ta dinë se kanë të drejtë të thonë: “Kjo nuk më bën mirë, ndaj nuk dua ta ndjek.”
Krijoni momente pa telefon
Nuk është e nevojshme të shpallni një “luftë” kundër teknologjisë. Mjafton të krijoni disa momente ku familja është së bashku pa ekrane.
Për shembull:
Gjatë vakteve: telefoni lihet mënjanë dhe familja bisedon.
Para gjumit: koha e fundit e mbrëmjes i kushtohet leximit, bisedës ose një aktiviteti të qetë.
Në mëngjes: fëmija nuk e nis ditën menjëherë me telefon.
Këto rregulla funksionojnë më mirë kur vlejnë edhe për të rriturit. Fëmijët mësojnë shumë më tepër nga ajo që shohin sesa nga ajo që u themi.
Interneti mund të përdoret edhe për mirë
Qëllimi nuk është t’i largojmë fëmijët nga interneti. Interneti mund të jetë një mjet fantastik për të mësuar, krijuar, lexuar, komunikuar dhe zbuluar interesa të reja. Mund të përdoret për të kërkuar informacion për një temë që i intereson fëmijës, për të mësuar një aftësi të re, për të parë materiale edukative, ose për të komunikuar me njerëz të afërt.
Pyetja nuk është vetëm “Sa kohë kalon fëmija online?”, por edhe “Çfarë po bën gjatë kësaj kohe?”
Mësojini fëmijët të bëjnë një pauzë
Një nga aftësitë më të vlefshme është të mësojnë të dallojnë momentin kur kanë nevojë të largohen nga ekrani. Nëse fëmija është i irrituar, i lodhur, i shqetësuar ose vazhdon të lëvizë pa qëllim nga një video te tjetra, mund të jetë koha për një pauzë. Një shëtitje, pak lojë, një bisedë me familjen, leximi i një libri ose thjesht disa minuta qetësi mund ta ndryshojnë ritmin.
Kujdesi ndaj vetvetes në internet nuk do të thotë ta braktisim botën digjitale. Do të thotë të mësojmë të mos lejojmë që ajo të na kontrollojë. Dhe ky është një mësim që fëmijët mund ta marrin me vete shumë përtej 21 gushtit.
Rrjetet sociale dhe shëndeti mendor i adoleshentëve
Për adoleshentët, interneti nuk është vetëm një mjet argëtimi. Rrjetet sociale janë bërë pjesë e mënyrës se si ata komunikojnë, krijojnë marrëdhënie dhe formojnë imazhin që kanë për veten.
Platformat e mëdha sociale, përfshirë ato të kompanisë Meta, janë përballur me shqetësime dhe debate të vazhdueshme rreth ndikimit të përdorimit të rrjeteve sociale tek të rinjtë. Një nga shqetësimet kryesore lidhet me ekspozimin e vazhdueshëm ndaj krahasimit social, përmbajtjeve që nxisin pasiguri dhe përdorimit të tepërt të platformave.
Kjo nuk do të thotë se çdo adoleshent që përdor Instagramin ose Facebook-un do të përjetojë probleme të shëndetit mendor. Megjithatë, prindërit duhet të jenë të vëmendshëm ndaj mënyrës se si fëmija ndihet dhe sillet pas përdorimit të rrjeteve sociale.
Rregullat duhet të jenë të qarta, por jo vetëm ndëshkuese
Vendosja e kufijve është pjesë e rëndësishme e prindërimit digjital. Prindërit mund të vendosin rregulla për:
- kohën e përdorimit të pajisjeve;
- përdorimin e telefonit gjatë vakteve;
- shmangien e telefonit para gjumit;
- aplikacionet që mund të përdoren;
- privatësinë dhe informacionet që fëmija mund të ndajë online;
- mënyrën se si duhet të reagojë ndaj mesazheve, komenteve ose përmbajtjeve shqetësuese.
Por rregullat funksionojnë më mirë kur shoqërohen me bisedë dhe shpjegim, jo vetëm me ndalime.
Në vend që t’i thoni adoleshentit: “Nuk do ta përdorësh më Instagramin”, mund ta pyesni: “A ka ndonjë llogari ose përmbajtje që të bën të ndihesh keq me veten?”
Kjo e ndryshon bisedën nga një konflikt rreth telefonit në një bisedë rreth mirëqenies së fëmijës.
Prindi duhet të vëzhgojë, jo të kontrollojë çdo gjë
Adoleshentët kanë nevojë për privatësi dhe pavarësi, por kjo nuk do të thotë se prindi duhet të jetë plotësisht jashtë jetës së tyre digjitale.
Vëmendje kërkojnë ndryshime të tilla si:
- tërheqja e papritur nga familja ose miqtë;
- ndryshime të dukshme në humor pas përdorimit të rrjeteve sociale;
- shqetësim i madh për pamjen ose mënyrën se si duken;
- krahasim i vazhdueshëm me të tjerët;
- përdorim i fshehtë ose i pakontrolluar i telefonit;
- vështirësi për të fjetur për shkak të pajisjeve;
- humbje interesi për aktivitete që më parë i pëlqenin.
Këto shenja nuk nënkuptojnë automatikisht se problemi është rrjeti social. Por ato mund të jenë një arsye për të nisur një bisedë.
Në fund të fundit, qëllimi i prindërimit digjital nuk është të krijojë një fëmijë që nuk përdor internetin. Është të rrisë një të ri që di kur të largohet, çfarë të besojë, çfarë të raportojë dhe kur të kërkojë ndihmë.
Fëmijët nuk kanë nevojë vetëm për kufij në botën digjitale. Kanë nevojë për të rritur që t’i ndihmojnë t’i kuptojnë këta kufij.
Prinderimi.com
