Çfarë është kontrolli i trupit?
Kontrolli i trupit i referohet sjelljeve të vazhdueshme për të vëzhguar ose matur pamjen fizike. Shpesh kjo ndodh përmes pasqyrës, peshimit të shpeshtë, matjes së duarve, shtrëngimit të lëkurës ose provimit të rrobave.
Ekspertët theksojnë se këto rituale mund të bëhen aq të zakonshme, sa të ndikojnë në jetën e përditshme dhe mirëqenien emocionale. Edhe pse kontrolli i trupit ka ekzistuar gjithmonë, përhapja e mediave sociale ka shtuar dukshëm ekspozimin ndaj modeleve trupore joreale, duke e bërë këtë sjellje më të zakonshme tek fëmijët dhe adoleshentët.
Roli i mediave sociale
Platformat si TikTok dhe Instagram po ndikojnë fuqishëm tek perceptimi i trupit. Përdorimi i filtrave dhe modifikimeve vizuale paraqet pamje të përsosura që rrallë përputhen me realitetin. Studimet e viteve të fundit kanë treguar se ekspozimi i vazhdueshëm ndaj këtyre imazheve lidhet me rritjen e ankthit, uljen e vetëvlerësimit dhe shtimin e sjelljeve të kontrollit trupor. Sa më shumë kohë kalojnë adoleshentët online, aq më të mëdha bëhen gjasat që ata të zhvillojnë marrëdhënie të pashëndetshme me trupin dhe ushqimin.
Shenjat tek adoleshentët dhe fëmijët
Prindërit duhet të jenë vigjilentë ndaj shenjave paralajmëruese. Disa nga këto janë kalimi i kohës së tepërt para pasqyrës, ngritja e bluzës për të parë barkun, peshimi i shpeshtë gjatë ditës, apo edhe shmangia e të ngrënit para të tjerëve. Këto sjellje shpesh shoqërohen me ndryshime të humorit, ankth të shtuar, izolim dhe tërheqje nga aktivitetet sociale:
- Sjellje obsesive në lidhje me imazhin e trupit, duke përfshirë kontrollin e trupit
- Nuk dua të ha para të tjerëve
- Ngrënia e fshehtë
- Ushtrime të tepërta
- Numërimi i vazhdueshëm i kalorive
- Humbje ose shtim i ndjeshëm në peshë
- Hollimi i flokëve, lëkura e thatë, ndjesia e të ftohtit
- Ndryshime të ciklit menstrual, ose mungesë fare e ciklit
- Izolimi nga miqtë
- Ritualet specifike rreth të ngrënit
Pasojat në shëndetin mendor
Kontrolli i trupit nuk është thjesht një zakon i padëmshëm. Ai lidhet ngushtë me rritjen e ankthit, depresionit dhe çrregullimeve obsesive-kompulsive. Për shumë individë, këto sjellje bëhen kompulsive dhe përforcojnë mendimet negative për trupin. Në raste të rënda, ato kontribuojnë në zhvillimin e çrregullimeve të të ngrënit, të cilat kanë pasoja serioze për shëndetin fizik dhe emocional.
Lidhja me çrregullimet e të ngrënit
Shumë adoleshentë që merren me kontroll të trupit më pas fillojnë të kufizojnë ushqimin, të ushtrohen tej mase ose të zhvillojnë rituale të rrezikshme për të ndryshuar pamjen. Këto janë tregues të hershëm të çrregullimeve të të ngrënit, të cilat po shënojnë rritje të ndjeshme pas pandemisë. Izolimi, pasiguria dhe përdorimi i shtuar i rrjeteve sociale gjatë asaj periudhe kanë përkeqësuar ndjeshëm këtë fenomen.
Në Kosovë, fëmijët dhe të rinjtë po kalojnë gjithnjë e më shumë kohë online. Kjo, e kombinuar me mungesën e programeve të strukturuara për edukimin në shkolla, rrit rrezikun e shfaqjes së sjelljeve të dëmshme.
Shumë prindër nuk kanë informacion të mjaftueshëm për të dalluar shenjat e hershme, ndërkohë që stigma sociale shpesh e vështirëson hapjen e diskutimeve mbi shëndetin mendor. Prandaj, është thelbësore të forcohen mekanizmat mbështetës për fëmijët dhe familjet, duke përfshirë edukimin prindëror, rolin e mësuesve dhe mbështetjen profesionale.
Stigma rreth peshës trupore dhe zakonet e të ngrënit (studim)
Çfarë mund të bëjnë prindërit?
Ndërhyrja fillon me vetëdijësimin. Prindërit duhet të vëzhgojnë sjelljet e fëmijëve të tyre dhe të krijojnë hapësirë për biseda të hapura pa gjykim. Vendosja e kufijve për kohën në rrjete sociale, nxitja e aktiviteteve fizike të shëndetshme dhe fokusimi në aftësitë e brendshme e jo vetëm pamjen janë hapa të rëndësishëm. Nëse situata bëhet më serioze, këshillimi profesional me një terapist apo nutricionist është i domosdoshëm. Ndryshimi i këtyre zakoneve kërkon kohë dhe durim, por mbështetja e vazhdueshme familjare bën diferencën.
Si të ndihmojmë fëmijët të krijojnë marrëdhënie të shëndetshme me trupin
Një qasje e suksesshme është modelimi i sjelljeve pozitive nga vetë prindërit. Shmangia e komenteve negative për trupin, ofrimi i një shembulli të ushqyerjes së balancuar dhe promovimi i aktivitetit fizik të gëzueshëm janë elementë që formojnë një mjedis mbështetës. Po ashtu, krijimi i rutinave të shëndetshme ditore, si lexim, shëtitje ose aktivitete kreative, mund të zëvendësojë sjelljet e dëmshme të kontrollit trupor.
Kontrolli i trupit nuk është vetëm një zakon i pafajshëm, por një sjellje që, nëse lihet pa trajtuar, mund të përkeqësojë ndjeshëm shëndetin mendor dhe emocional të fëmijëve. Prindërit kanë rolin kyç për të vërejtur shenjat, për të ofruar mbështetje dhe për të kërkuar ndihmë profesionale në kohën e duhur. Të ndihmosh fëmijët të ndërtojnë një marrëdhënie të shëndetshme me trupin e tyre është investim i pazëvendësueshëm për të ardhmen.
