Pse vetërregullimi është thelbësor?
Vetërregullimi është një aftësi e domosdoshme për çdo fëmijë, sepse lidhet ngushtë me mënyrën se si ata menaxhojnë emocionet, sjelljet dhe marrëdhëniet me të tjerët. Psikologët theksojnë se kjo aftësi u jep fëmijëve mundësinë të kontrollojnë impulsin, të shmangin shpërthimet e panevojshme emocionale dhe të përfshihen në mënyrë të shëndetshme në jetën sociale dhe shkollore. Në fakt, shumë studime të viteve të fundit tregojnë se fëmijët që zhvillojnë aftësi të forta vetërregulluese kanë rezultate më të mira akademike, shfaqin më pak probleme të sjelljes dhe janë më të aftë të përballojnë sfidat e përditshme.
Pse fëmijët kanë vështirësi me vetërregullimin?
Një nga arsyet kryesore pse fëmijët hasin vështirësi është zhvillimi i paplotë i korteksit prefrontal, pjesës së trurit që kontrollon planifikimin dhe impulsivitetin. Prandaj shpesh ndodh që një fëmijë të reagojë pa menduar, si p.sh. të godasë motrën ose të prishë një lojë kur ndien zemërim. Kjo nuk është thjesht mungesë edukate, por fazë normale e zhvillimit. Megjithatë, edhe faktorë të tjerë ndikojnë, si temperamenti individual, mënyra e ndërveprimit të prindërve dhe gjendjet e caktuara si ankthi ose ADHD, të cilat e vështirësojnë procesin e qetësimit të brendshëm.
Pse kufizimi i kohës para ekranit është i rëndësishëm edhe për prindërit?
Roli i prindërve në proces
Prindërit janë udhëheqësit e parë në këtë proces. Ata që i mësojnë fëmijët të njohin emocionet, të bëjnë pushime kur janë të mërzitur dhe të praktikojnë frymëmarrjen e thellë, po mbjellin bazat për një jetë të qëndrueshme emocionale. Prindërit që shfaqin qetësi në situata të vështira janë gjithashtu model konkret i sjelljes së kontrolluar, duke treguar se reagimi i matur është më i dobishëm se shpërthimi impulsiv.
7 mënyra për të ndihmuar fëmijët të vetërregullohen
-
Praktika e përsëritur – Situatat sfiduese duhen ndarë në hapa më të vegjël dhe të menaxhueshëm. Përsëritja e këtyre hapave forcon aftësinë e fëmijës për të përballuar.
-
Vlerësimi i emocioneve – Ndjenjat e fëmijës nuk duhen mohuar, por njohur dhe emërtuar. Kjo e ndihmon atë të kuptojë se është normale të ndjesh, por duhet të kontrollosh veprimin.
-
Mësimi i pushimit – Fëmijët duhet të dinë se kur janë të mbingarkuar mund të largohen për pak minuta, të ulen në një vend të qetë dhe të marrin frymë thellë.
-
Vetëdija dhe reflektimi – Ushtrime si frymëmarrja, joga ose një fjalë motivuese mund ta ndihmojnë fëmijën të rivendosë qetësinë.
-
Qetësia e prindit – Një prind që ruan gjakftohtësinë kur fëmija është në krizë i jep shembullin më të fortë të vetërregullimit.
-
Realizmi në pritje – Sa më të vegjël të jenë fëmijët, aq më të vështirë e kanë këtë aftësi. Durimi dhe qëndrueshmëria janë kyçe.
-
Festimi i sukseseve – Çdo përmirësim, edhe më i vogli, duhet të pranohet dhe të shpërblehet me fjalë të ngrohta ose me një gjest mirënjohjeje.
Në shoqërinë kosovare, prindërit shpesh përballen me sfida të mëdha për shkak të ritmit të jetës, presioneve ekonomike dhe mungesës së mbështetjes institucionale. Kjo ndikon drejtpërdrejt në qasjen e tyre ndaj vetërregullimit të fëmijëve.
Mësuesit dhe psikologët shkollorë theksojnë se në Kosovë ka nevojë për më shumë ndërgjegjësim rreth rëndësisë së këtij procesi, duke përfshirë edhe programe të posaçme për prindërit. Përvoja ka treguar se kur prindërit dhe shkollat bashkëpunojnë, fëmijët arrijnë të përballojnë më lehtë vështirësitë emocionale dhe të rriten në një mjedis të shëndetshëm.
Kur kërkohet ndihmë profesionale
Jo gjithmonë prindërit mund ta menaxhojnë vetë këtë proces. Në rastet kur fëmija tregon vështirësi të thella, shpërthime të vazhdueshme emocionale ose sjellje të rrezikshme për veten dhe të tjerët, është e domosdoshme të kërkohet ndihma e një profesionisti të shëndetit mendor. Konsultimi me psikologun ose pediatrin mund të sjellë strategji të reja dhe mbështetje të vlefshme për familjen.
Vetërregullimi nuk është një aftësi që lind natyrshëm, por një proces i gjatë mësimi. Me udhëheqjen e prindërve, me mbështetje të qetë dhe me strategjitë e duhura, çdo fëmijë ka mundësi të zhvillojë këtë aftësi jetike. Në fund të ditës, nuk është vetëm një mënyrë për të shmangur shpërthimet emocionale, por një bazë e fortë për një jetë të ekuilibruar, të shëndetshme dhe të ndërtuar mbi respektin dhe përgjegjësinë.
