16 nëntor – Dita Ndërkombëtare e Tolerancës
A lindin fëmijët me paragjykime apo i përvetësojnë ato gjatë zhvillimit? Si mund t’i edukojmë që t’i respektojnë njerëzit, pavarësisht dallimeve kulturore, fizike, fetare apo sociale? Hulumtimet shkencore tregojnë se familja, shkolla dhe përvojat shoqërore luajnë një rol të rëndësishëm në formimin e qëndrimeve të fëmijëve ndaj të tjerëve.
Dita Ndërkombëtare e Tolerancës shënohet çdo vit më 16 nëntor, pas miratimit të Deklaratës së Parimeve të Tolerancës nga UNESCO në vitin 1995. Sipas UNESCO-s, toleranca përfshin respektimin, pranimin dhe vlerësimin e diversitetit njerëzor, pa cenuar të drejtat dhe liritë themelore.
Çfarë tregojnë hulumtimet shkencore?
Një metaanalizë e realizuar nga Andreas Beelmann dhe Kim Sarah Heinemann (2014), e publikuar në revistën Journal of Applied Developmental Psychology, shqyrtoi 81 raporte kërkimore mbi programet për reduktimin e paragjykimeve te fëmijët dhe adoleshentët.
Rezultatet treguan se ndërhyrjet edukative kishin përgjithësisht efekte pozitive, të vogla deri mesatare. Ndër metodat më efektive ishin ndërveprimi ndërmjet grupeve të ndryshme dhe ushtrimet që ndihmonin fëmijët të kuptonin perspektivën e të tjerëve.
Një tjetër metaanalizë, e realizuar nga Thomas Pettigrew dhe Linda Tropp (2006), përfshiu 515 studime shkencore. Studiuesit konstatuan se kontakti ndërmjet njerëzve nga grupe të ndryshme përgjithësisht ndihmon në reduktimin e paragjykimeve.
Këto gjetje sugjerojnë se toleranca nuk zhvillohet vetëm duke u folur fëmijëve për respektin, por edhe duke u krijuar mundësi konkrete për bashkëpunim dhe ndërveprim.
Empatia si mekanizëm i zhvillimit të tolerancës
Në një studim të mëvonshëm, Pettigrew dhe Tropp (2008) identifikuan tri mekanizma përmes të cilëve ndërveprimi mund të reduktojë paragjykimet: rritjen e njohurive për grupet e tjera, zvogëlimin e ankthit gjatë ndërveprimit dhe zhvillimin e empatisë.
Reduktimi i ankthit dhe zhvillimi i empatisë rezultuan mekanizma më të rëndësishëm sesa vetëm shtimi i njohurive. Kjo nënkupton se informacioni për diversitetin duhet të shoqërohet me përvoja që i ndihmojnë fëmijët të kuptojnë ndjenjat dhe perspektivat e të tjerëve.
Si mund ta kultivojnë prindërit tolerancën?
Prindërit mund t’i zbatojnë këto gjetje shkencore përmes disa praktikave të përditshme:
– Të diskutojnë me fëmijët për stereotipet dhe paragjykimet.
– Të përdorin libra me personazhe nga kultura dhe komunitete të ndryshme.
– Të inkurajojnë bashkëpunimin me fëmijë me aftësi dhe përvoja të ndryshme.
– Të bëjnë pyetje që zhvillojnë empatinë, si: “Si do të ndiheshe në vendin e tij?”
– Të modelojnë komunikimin e respektueshëm gjatë mosmarrëveshjeve.
– Të ndërhyjnë kur fëmijët përdorin gjuhë diskriminuese ose përjashtuese.
Toleranca në institucionet arsimore të Kosovës
Në Kosovë, edukimi për tolerancën ka rëndësi të veçantë për shkak të diversitetit etnik, gjuhësor, kulturor dhe fetar.Shkollat mund ta promovojnë atë përmes projekteve bashkëpunuese, aktiviteteve ndërkulturore, edukimit qytetar dhe përfshirjes së fëmijëve me aftësi të kufizuara në aktivitetet e përbashkëta.
UNESCO rekomandon që edukimi për tolerancën të zhvillojë mendimin kritik, gjykimin e pavarur dhe aftësinë për zgjidhjen paqësore të konflikteve. Megjithatë, toleranca nuk duhet të keqinterpretohet si detyrim për të pranuar bullizmin, diskriminimin apo padrejtësinë. Fëmijët duhet të mësojnë të respektojnë dallimet, por edhe të mbrojnë kufijtë dhe të drejtat e tyre.
Një fëmijë që mëson të bashkëpunojë me njerëz të ndryshëm, të kuptojë perspektivat e tyre dhe të menaxhojë mosmarrëveshjet pa agresivitet, zhvillon kompetenca të rëndësishme për gjithë jetën. Edukimi për tolerancën duhet të jetë pjesë e vazhdueshme e përvojës familjare dhe shkollore, jo vetëm një aktivitet simbolik më 16 nëntor.
Prinderimi.com
