Çfarë është disiplina pozitive?
Shpeshherë, kur do të dëgjohet fjala “disiplinë”, te shumica paraqiten asociacionet negative, kryesisht lidhur me ndëshkimin, i cili mendohet se shkon paralelisht me disiplinën. Megjithatë, kuptimi i vërtetë i fjalës “disiplinë”, e cila vjen nga fjala latine disciplina, është “të mësuarit”. Prandaj, disiplina është procesi i të mësuarit dhe përvetësimit të vlerave, rregullave, normave dhe parimeve të sjelljes së pranueshme në një shoqëri. Disiplina pozitive do të thotë të drejtosh dhe të mësosh fëmijën se si të arrijë vetëkontrollin. Disiplina është vendosja e baraspeshës midis nevojës së fëmijës për autonomi dhe nevojës për kufizime. Kjo na ndihmon t’i mësojmë fëmijët të marrin pjesë në mënyrë produktive në jetë.
Ndëshkimi fizik nuk e ndryshon sjelljen e padëshiruar, por e ushqen dhe e përforcon
Arsyeja kryesore pse ndëshkimi fizik nuk ka efekte pozitive është se fëmija nuk e ndryshon sjelljen për të cilën është ndëshkuar, por vetëm e shtyp dhe e anulon për më vonë. Prandaj, bëhet fjalë për ndërprerje të përkohshme të sjelljes së keqe, por kurrsesi nuk është për shndërrimin e saj në sjellje pozitive. Ndërkohë, zemërimi dhe dhimbja e akumuluar që fëmija mund t’i zbrazë duke manifestuar një sërë formash të sjelljes së pakëndshme dhe të papranueshme (madje edhe antisociale). Shpesh vihet re se emocionet e tilla negative manifestohen nga fëmijët mbi sendet (lodrat, kukullat, etj.), tek më të dobëtit se vetja që nuk mund të mbrohen (fëmijët më të vegjël, kafshët, etj.), duke i ndëshkuar, dëmtuar, lënduar fizikisht, dhe ndonjëherë mund të manifestohen edhe sjellje vetagresive (sjellje në të cilat agresioni i drejtohet trupit të vet). Ndëshkimi e nxit fëmijën të ndiejë turp dhe faj, pavlefshmëri dhe dyshim në potencialin e vet për vetëkontroll, lind rebelimi dhe rezistenca! Në fakt, ndëshkimi e ngadalëson procesin e të mësuarit.
Theksi duhet të jetë në bisedë, në vend në urdhërim dhe kritikë
Nëse fëmija kupton pse nuk duhet të veprojë në mënyrë të caktuar dhe t’i kuptojë pasojat negative të sjelljes së tij mbi të tjerët dhe mjedisin, të jetë më i motivuar vetë të sillet në mënyrën e pranueshme shoqërore dhe të praktikojë nivele më të larta të vetëkontrollit. Për këtë, fëmijët kanë nevojë për prindërit / të rriturit si modele pozitive nga të cilët mund të mësojnë dhe me të cilët mund të krahasohen. Çdo fëmijë ka ritmin dhe specifikat e tij të zhvillimit. Por, në kontekstin e disiplinës, ajo që të gjithë fëmijët e kanë të përbashkët është se ata nuk dëgjojnë kur janë të frikësuar, të lënduar ose të zemëruar. Kur ndihen të kërcënuar, shfaqin qëndrim mbrojtës që e mbyll kanalin jo vetëm të komunikimit të suksesshëm, por shpeshherë të çdo komunikimi.
Nevojitet praktikimi i disiplinës së kujdesshme dhe të vendosur
Në këtë mënyrë sigurohet mbajtja e kufijve të vendosur, si dhe atmosfera e ngrohtë e pranimit reciprok, besimit, respektit, mbështetjes dhe – mbi të gjitha – dashurisë. Fëmijët nuk dëgjojnë kur janë të frikësuar, të lënduar ose të zemëruar. Kur ndihen të kërcënuar, fëmijët marrin qëndrim mbrojtës. Qëndrimi mbrojtës mund të shfaqet si bindje, si rebelim ose si këto dy gjëra së bashku, sepse fëmija duhet të rifitojë ndjenjën shumë të rëndësishme të përkatësisë dhe rëndësisë dhe do të bëjë pothuajse gjithçka për ta ndjerë atë përsëri. Atë që prindërit duhet ta dinë është se fëmijët duhet t’i mësojnë gjërat e duhura – të dinë se përkasin diku dhe se janë të rëndësishëm, se mund të besojnë dhe të mësojnë nga prindërit e tyre dhe të tregojnë se dinë se si ndihen. Ndëshkimi e ngadalëson procesin e të mësuarit.
Duhet konzistencë në sjelljen e prindërve / edukatorëve
Kjo është jashtëzakonisht e rëndësishme që fëmija të dijë saktësisht se çfarë pritet prej tij / saj. Prindi / i rrituri duhet të jetë konzistent në sjelljen e tij ndaj fëmijës (për shembull, nëse duhet të parandalojnë sjellje të caktuar – fëmija vazhdimisht e mërzit kafshën shtëpiake dhe e trajton sikur të ishte lodër – duhet ta bëjë këtë në të njëjtën mënyrë sa herë që do të manifestohet sjellja e papranueshme dhe kurrë mos ta sanksionojë sjelljen dhe ndonjëherë mos të reagojë ndaj saj). Më tutje, prindi në disiplinën pozitive:
- drejton në vend të kontrollojë,
- vendos bashkëpunim me fëmijën,
- mbi të gjitha, ai / ajo e respekton fëmijën për të mësuar t’i respektojë të tjerët,
- përpiqet të vendosë veten në pozicionin e fëmijës dhe t’i shikojë dhe kuptojë gjërat nga perspektiva e tij,
- ofron zgjedhje,
- ndihmon kur nevojitet,
- është i durueshëm dhe i kujdesshëm,
- i kushton vëmendje,
- mbikëqyr dhe ridrejton, dhe sigurisht
- e pranon veçantinë e fëmijës, përkatësisht nuk e krahason me fëmijët e tjerë.
Duhet të vendosen rregulla dhe kufij të qartë të sjelljes
Rregullat e vendosura nga prindërit duhet të jenë të kuptueshme dhe pritshmëri mirë të përkufizuara nga fëmija që do të komunikohen me mesazhe të shkurtra dhe të qarta në mënyrë që fëmija të kuptojë lehtësisht se çfarë kërkohet (dhe pse kërkohet) prej tij / saj (p.sh. “Të lutem, mblidhi lodrat pasi të kesh mbaruar së luajturi. Në këtë mënyrë do të dish gjithmonë se ku janë dhe nuk do t’i humbasësh, dhe njëherazi, edhe dhoma do të jetë e rregulluar. Rregullimi është veçori e rëndësishme.”). Praktika tregon se fëmijët janë më të gatshëm për t’i ndjekur dhe respektuar rregullat në miratimin e të cilave kanë marrë pjesë vetë.
Përdorimi i mbështetjes pozitive dhe shpërblimi i sjelljes pozitive
Është e rëndësishme të theksohet se shpërblimi nuk duhet të jetë i natyrës materiale, përkatësisht shpërblimet e tilla të jenë sa më të rralla. Vëmendje e veçantë duhet t’u kushtohet atyre aktiviteteve me të cilat fëmija tregon durim, vetëkontroll, këmbëngulje dhe të cilat i përfundon plotësisht. Fëmijët më të vegjël shpesh heqin dorë shpejt në dështimin e parë. Në situata të tilla, prindërit duhet të praktikojnë durim dhe marrëdhënie joakuzuese, të ndihmojnë fëmijën të rifitojë motivimin dhe t’i tregojnë se hap pas hapi, me qasje paksa ndryshe, ajo që në fillim i dukej si problem i pazgjidhshëm, në fakt, mund të zgjidhet. Në atë mënyrë, heqja dorë dhe nervoza do të zëvendësohen me sjellje që do të synojë realizimin e suksesshëm dhe në kushtet e disa përpjekjeve të pasuksesshme të njëpasnjëshme.
