Raporti i UNICEF-it për Kosovën zbulon dallime ndërmjet shqetësimeve që identifikojnë prindërit e mësimdhënësit dhe nevojave emocionale për të cilat nxënësit kërkojnë ndihmë. Si mund të ndryshojë kjo situatë?
Një fëmijë që refuzon të shkojë në shkollë, shfaq nervozizëm apo përfshihet vazhdimisht në konflikte mund të konsiderohet problematik. Por pas këtyre sjelljeve mund të qëndrojnë ankthi, bullizmi, vështirësitë familjare ose shqetësime të tjera emocionale.
Raporti “Hartëzimi i shërbimeve të shëndetit mendor dhe atyre psikosociale për fëmijët dhe të rinjtë në Kosovë”, i realizuar nga Instituti i Psikologjisë i Universitetit të Prishtinës dhe i publikuar nga UNICEF-i në gusht 2026, evidenton një problem domethënës: të rriturit dhe fëmijët shpesh i identifikojnë ndryshe arsyet për kërkimin e mbështetjes psikologjike.
Çfarë tregojnë të dhënat?
Sipas anketës me psikologë shkollorë, të paraqitur në raport, 93.5% e psikologëve raportuan referime nga mësimdhënësit për çështje të sjelljes, ndërsa 71% për ngarkesën shkollore. Nga ana tjetër, vetëreferimet e nxënësve lidheshin kryesisht me vështirësitë emocionale (86.9%), konfliktet me bashkëmoshatarët (79.4%) dhe shqetësimet familjare (59.8%).
Këto përqindje përshkruajnë arsyet e referimeve të raportuara nga psikologët e anketuar, jo përqindjen e të gjithë nxënësve në Kosovë. Gjetjet sugjerojnë se problemet që vërejnë të rriturit nuk përputhen gjithmonë me shqetësimet që përjetojnë vetë fëmijët.
Pse fëmijët mund ta shmangin psikologun?
Raporti dokumenton përvoja të nxënësve që e perceptojnë psikologun shkollor si profesionist tek i cili dërgohen kur janë në telashe. Ky perceptim mund ta pengojë kërkimin vullnetar të ndihmës.
Hulumtimet e Qendrave Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) tregojnë se edukimi për shëndetin mendor mund të zvogëlojë stigmën dhe të përmirësojë gatishmërinë e nxënësve për të kërkuar mbështetje.
Si mund të veprojnë prindërit?
1. Vëzhgoni ndryshimet, jo vetëm sjelljen. Nervozizmi, izolimi, ndryshimet në gjumë, ankesat e shpeshta fizike ose rënia e rezultateve mund të sinjalizojnë shqetësime. Këto shenja nuk përbëjnë vetvetiu diagnozë.
2. Bisedoni pa gjykim. Në vend të pyetjes “Pse po sillesh keq?”, provoni: “Kam vërejtur se je i shqetësuar. A ka diçka që po të mundon?”
3. Normalizoni këshillimin psikologjik. Shpjegojini fëmijës se psikologu ndihmon në kuptimin e emocioneve, përballimin e stresit dhe zgjidhjen e konflikteve.
4. Bashkëpunoni me shkollën. Pyetni psikologun ose kujdestarin e klasës çfarë mbështetjeje ofrohet, si kërkohet takim dhe si mbrohet privatësia e fëmijës.
5. Kërkoni ndihmë shtesë kur është e nevojshme. Nëse shqetësimet vazhdojnë ose ndikojnë në jetën e përditshme, konsultohuni me profesionistë të shëndetit mendor. Në rast rreziku të menjëhershëm, kërkoni ndihmë urgjente.
Çfarë duhet të ndryshojë në shkolla?
Raporti evidenton se Kosova kishte afërsisht një psikolog për 1,300 nxënës, sipas të dhënave të shqyrtuara për vitin shkollor 2024–2025. Përveç shtimit të profesionistëve, nevojiten takime parandaluese, procedura të qarta referimi dhe komunikim i vazhdueshëm me familjet.
Psikologu nuk duhet të jetë personi që fëmija e takon vetëm kur ka probleme disiplinore, por profesionisti tek i cili ndihet i sigurt të kërkojë ndihmë.
Burimet: UNICEF Kosovë (2026), “Hartëzimi i shërbimeve të shëndetit mendor dhe atyre psikosociale për fëmijët dhe të rinjtë në Kosovë”; CDC, “Mental Health Education” dhe “Promoting Mental Health and Well-Being in Schools”.
Prinderimi.com
