Çfarë fshihet pas përleshjeve mes nxënësve? Roli i familjes, ndikimi i teknologjisë dhe përgjegjësia e shkollës në parandalimin e dhunës.
Rrahjet mes nxënësve të shkollave fillore shpesh trajtohen si incidente disiplinore që përfundojnë me vërejtje, thirrje të prindërve apo masa ndëshkuese. Por një pyetje më e rëndësishme mbetet pa përgjigje: A është dhuna vetë problemi, apo pasojë e vështirësive që fëmijët nuk arrijnë t’i shprehin ndryshe?
Në Kosovë, ku shkollat përballen me sfida në ofrimin e mbështetjes psikologjike, kjo pyetje kërkon vëmendje të veçantë. Përleshjet nuk duhet të normalizohen si pjesë e rritjes, por as të trajtohen pa kuptuar rrethanat që i nxisin.
Çfarë fshihet pas sjelljeve agresive?
Hulumtimet në psikologjinë zhvillimore tregojnë se agresiviteti te fëmijët mund të lidhet me vështirësitë në rregullimin emocional, impulsivitetin, përjashtimin shoqëror, përjetimin e dhunës dhe mungesën e aftësive për zgjidhjen e konflikteve.
Sipas Qendrave Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC), dhuna nuk shkaktohet nga një faktor i vetëm, por nga ndërveprimi i faktorëve individualë, familjarë, shkollorë dhe shoqërorë. Megjithatë, jo çdo konflikt është bullizëm. Bullizmi përfshin sjellje agresive të përsëritura ose që mund të përsëriten, të shoqëruara me pabarazi fuqie. Ky dallim është i rëndësishëm për mënyrën e ndërhyrjes.
Familja: A mësohet dhuna në shtëpi?
Familja është mjedisi i parë ku fëmija mëson si të reagojë ndaj zemërimit, kundërshtimit dhe frustrimit. Kur mosmarrëveshjet zgjidhen përmes bërtitjeve, kërcënimeve apo ndëshkimit fizik, fëmija mund t’i përvetësojë këto modele. Edhe stresi ekonomik, konfliktet familjare dhe mungesa e komunikimit emocional mund të ndikojnë në sjelljen e tij.
Megjithatë, sjellja agresive e një fëmije nuk është automatikisht dëshmi e një familjeje problematike. Prandaj, bashkëpunimi me prindërit duhet të mbështetet në mirëkuptim dhe vlerësim, jo në fajësim. Prindërit duhet t’i mësojnë fëmijët të shprehin zemërimin me fjalë, të vendosin kufij dhe të kërkojnë ndihmë, në vend që t’u thonë: “Nëse të godet dikush, godite edhe ti.”
Teknologjia: Kur konflikti fillon në ekran dhe përfundon në oborrin e shkollës
Grupet e komunikimit, lojërat online dhe rrjetet sociale mund të ndikojnë në marrëdhëniet mes nxënësve.Fyerjet në mesazhe, përjashtimi nga grupet, publikimi i videove poshtëruese apo kërcënimet digjitale mund t’i përshkallëzojnë konfliktet edhe jashtë internetit.
Megjithatë, teknologjia nuk duhet konsideruar shkaktare automatike e agresivitetit. Rëndësi kanë përmbajtja që konsumojnë fëmijët, mënyra e komunikimit dhe mbështetja që marrin nga të rriturit.Prindërit duhet të interesohen për aktivitetin digjital të fëmijëve, pa e kufizuar komunikimin vetëm në kontroll dhe ndëshkim.
Çfarë na tregon raporti i UNICEF-it për Kosovën?
Raporti i UNICEF-it, i publikuar në gusht 2026, “Hartëzimi i shërbimeve të shëndetit mendor dhe mbështetjes psikosociale për fëmijët dhe të rinjtë në Kosovë”, evidenton sfida të rëndësishme në qasjen ndaj shërbimeve profesionale.
Raporti identifikon shqetësimet emocionale, përvojat traumatike, bullizmin dhe vështirësitë në sigurimin e mbështetjes psikologjike si çështje që kërkojnë vëmendje. Megjithëse nuk mat drejtpërdrejt shpeshtësinë e rrahjeve në shkollat fillore, gjetjet e tij ndihmojnë të kuptohet pse identifikimi i hershëm dhe mbështetja psikosociale janë të rëndësishme për parandalimin e dhunës.
Mungesa e psikologëve shkollorë, pabarazitë në qasjen ndaj shërbimeve dhe koordinimi i pamjaftueshëm ndërinstitucional mund ta vështirësojnë trajtimin e rasteve.
Si duhet të trajtohen përleshjet në shkollë?
Ndërhyrja nuk duhet të përfundojë me ndëshkimin e nxënësit. Nevojitet një proces i strukturuar:
Sigurimi i menjëhershëm i fëmijëve: Ndalimi i dhunës, ndarja e nxënësve dhe vlerësimi i lëndimeve.
Dëgjimi i secilit nxënës veçmas: Pa paragjykime, kërcënime apo poshtërim para klasës.
Identifikimi i shkaqeve: A bëhet fjalë për konflikt të rastësishëm, bullizëm, përjashtim shoqëror apo vështirësi emocionale?
Bashkëpunimi me familjen: Prindërit duhet të informohen dhe të përfshihen në zgjidhje, jo vetëm të thirren për të marrë vërejtje.
Mbështetja dhe ndjekja e rastit: Psikologu ose pedagogu duhet të ndihmojë në hartimin e një plani për sigurinë, zhvillimin e aftësive sociale dhe parandalimin e përsëritjes. Në rastet e bullizmit, pajtimi i detyruar ndërmjet nxënësve nuk është zgjidhje e përshtatshme. Përparësi duhet të ketë mbrojtja e fëmijës së dëmtuar.
A po trajtojmë pasojën duke neglizhuar shkakun?
Një nxënës që godet mund të ketë nevojë të mësojë kontrollin emocional. Një nxënës që përfshihet vazhdimisht në konflikte mund të përjetojë përjashtim, frikë ose vështirësi në marrëdhëniet shoqërore. Ndërsa një fëmijë që hesht pas dhunës mund të ketë nevojë për mbrojtje dhe mbështetje të menjëhershme.
Kjo nuk e justifikon agresivitetin dhe nuk e zvogëlon përgjegjësinë për sjelljen. Përkundrazi, kërkon ndërhyrje që njëkohësisht vendos kufij dhe trajton faktorët që e nxisin dhunën. Rrahjet mes fëmijëve mund të jenë pasojë e problemeve të tjera, por edhe shkak i dëmtimeve të reja emocionale, frikës dhe pasigurisë në shkollë.
Prandaj, shkollat në Kosovë kanë nevojë për më shumë se masa disiplinore: psikologë të qasshëm, programe të edukimit emocional, mekanizma funksionalë të raportimit dhe bashkëpunim të vazhdueshëm me familjet. Pyetja nuk duhet të jetë vetëm “Kush e filloi rrahjen?”, por edhe “Çfarë nuk kemi vërejtur përpara se të ndodhte?”
Burimet:
UNICEF Kosovë (2026). Hartëzimi i shërbimeve të shëndetit mendor dhe mbështetjes psikosociale për fëmijët dhe të rinjtë në Kosovë.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Risk and Protective Factors for Youth Violence.
UNESCO. School Violence and Bullying: Global Status and Trends.
StopBullying.gov. What Is Bullying? dhe udhëzimet për reagimin ndaj bullizmit.
Prinderimi.com
