Fëmijët që nga mosha 5-vjeçare përdorin informacionin që marrin nga tiparet e fytyrës për të vendosur se si të sillen ndaj njerëzve të tjerë.
Ashtu si të rriturit, edhe fëmijët, që në moshën 5-vjeçare, krijojnë gjykime të shpejta dhe të qëndrueshme për karakterin e njerëzve të tjerë, duke u bazuar në tiparet e fytyrës, si forma e gojës apo distanca ndërmjet syve. Sipas një studimi të publikuar nga Shoqata Amerikane e Psikologjisë (APA), këto tipare ndikojnë gjithashtu në mënyrën se si fëmijët sillen ndaj të tjerëve.
“Për shekuj me radhë, filozofët, shkencëtarët dhe njerëzit në përgjithësi e kanë pranuar se tiparet e fytyrës ndikojnë thellësisht në mënyrën se si i gjykojmë të tjerët dhe sillemi ndaj tyre. Megjithatë, shumica e këtyre njohurive janë bazuar në intuitat tona për mënyrën se si të rriturit sillen dhe i perceptojnë njerëzit”, tha Tessa E. S. Charlesworth, MA, nga Universiteti i Harvardit, autore kryesore e studimit të botuar në revistën shkencore Developmental Psychology.
“Ajo që është befasuese është se edhe fëmijët, që në një moshë kaq të hershme, ndikohen nga tipare relativisht të rastësishme të fytyrës kur marrin vendime dhe formojnë gjykime që ndikojnë në sjelljen e tyre.”
Sipas Charlesworth, hulumtimet e mëparshme kanë treguar se fëmijët që në moshën 3-vjeçare nxjerrin përfundime për karakterin e një personi, si besueshmëria, dominimi dhe kompetenca, vetëm duke vëzhguar tiparet e fytyrës së tij.
Edhe pse këto gjykime të menjëhershme, të bazuara në pamjen e fytyrës, mund të mos jenë të sakta apo të drejta, studimet kanë treguar se ato mund të kenë pasoja reale në jetën e përditshme, përfshirë zgjedhjet politike, proceset e punësimit dhe ashpërsinë e dënimeve penale. Megjithatë, deri më tani, këto pasoja ishin vërejtur vetëm te të rriturit. Para këtij studimi, nuk dihej nëse gjykime të tilla ndikonin edhe në sjelljen e fëmijëve.
“Studimi ynë tregoi se fëmijët nga mosha 5-vjeçare, por jo ata më të vegjël, duket se i përdorin vazhdimisht tiparet e fytyrës për të vendosur se si duhet të sillen ndaj një personi, si dhe për të krijuar pritshmëri për sjelljen e tij”, shpjegoi Charlesworth. “Me fjalë të tjera, gjykimet që fëmijët krijojnë duke parë fytyrat e njerëzve duket se kanë pasoja konkrete në sjelljen e tyre.”
Si u realizua studimi?
Studiuesit zhvilluan katër eksperimente me afro 350 fëmijë të moshave 3 deri në 13 vjeç. Në disa eksperimente morën pjesë edhe të rritur, pasi Charlesworth dhe kolegët e saj dëshironin të krahasonin mënyrën se si fëmijët i vlerësojnë fytyrat me mënyrën se si i vlerësojnë të rriturit.
Në grupin e parë të eksperimenteve, studiuesit shqyrtuan nëse fëmijët mund të parashikonin sjelljen e një personi duke u bazuar vetëm në pamjen e fytyrës së tij.
Fëmijëve dhe të rriturve iu paraqitën çifte fytyrash të krijuara me kompjuter. Këto fytyra ishin projektuar që të perceptoheshin si të besueshme ose të pabesueshme, dominuese ose të nënshtruara, kompetente ose jokompetente.
Ndërsa fytyrat shfaqeshin në ekran, pjesëmarrësve u bëheshin pyetje të tilla si:
– Cili person mendoni se është “i keq” dhe cili është “i mirë”?
– Cili person mendoni se mund të ngrejë sende të rënda?
– Cili person mendoni se di të këndojë shumë këngë të ndryshme?
Në njërin prej eksperimenteve u përdorën edhe fytyra me tipare shumë më pak të theksuara.
Në përgjithësi, fëmijët nga mosha 3-vjeçare e lart, ashtu si edhe të rriturit, në 88% të rasteve bënë gjykime për karakterin që përputheshin me stereotipet e zakonshme të lidhura me pamjen e fytyrës.
Ata i përzgjodhën fytyrat që dukeshin të besueshme, të nënshtruara dhe kompetente si fytyra të njerëzve “të mirë”, ndërsa fytyrat që dukeshin të pabesueshme, jokompetente dhe dominuese i vlerësuan si fytyra të njerëzve “të këqij”.
Përveç kësaj, fëmijët nga mosha 5-vjeçare e lart i lidhnin tiparet e fytyrës me sjellje që përputheshin me stereotipet përkatëse. Për shembull, ata kishin prirje ta zgjidhnin personin me pamje dominuese si atë që mund të ngrinte sende të rënda. Sa më i madh të ishte fëmija, aq më e lartë ishte mundësia që ai t’i lidhte fytyrat me sjelljet e pritshme sipas këtyre stereotipeve.
“Kjo tregon se fëmijët, që nga mosha e kopshtit, e përdorin pamjen e fytyrës për të formuar gjykime domethënëse dhe pritshmëri rreth sjelljes së të tjerëve”, tha Charlesworth.
Si ndikojnë tiparet e fytyrës në sjelljen e fëmijëve?
Në grupin e dytë të eksperimenteve, studiuesit shqyrtuan se si do të silleshin fëmijët ndaj njerëzve në bazë të pamjes së fytyrës. Pjesëmarrësve iu paraqitën çifte fytyrash që perceptoheshin si të besueshme ose të pabesueshme, si dhe dominuese ose të nënshtruara.
Më pas, fëmijëve iu kërkua të zgjidhnin se cilit person do të preferonin t’i jepnin një dhuratë. Për shembull, atyre u thuhej: “Ky është Edgari dhe ky është Martini. Nëse do të kishe vetëm një biskotë, cilit prej tyre do t’ia jepje?”
“Në moshën 5-vjeçare, fëmijët kishin vazhdimisht më shumë gjasa sesa do të pritej nga një zgjedhje rastësore t’ua jepnin dhuratat personave me fytyra që dukeshin të besueshme ose të nënshtruara. Ndërkohë, fëmijët më të vegjël, të moshës 3-vjeçare, nuk shfaqën një prirje të tillë përtej asaj që mund të pritej rastësisht”, shpjegoi Charlesworth.
Pse zhvillohen këto gjykime te fëmijët?
Charlesworth dhe kolegët e saj besojnë se fëmijëve mund t’u duhen edhe dy vite të tjera zhvillimi për të filluar të nxjerrin përfundime rreth sjelljes së njerëzve në bazë të pamjes së fytyrës. Kjo mund të ndodhë sepse gjykimet për sjelljen janë më komplekse dhe mund të kërkojnë më shumë përvojë jetësore.
Megjithatë, sipas Charlesworth, është e rëndësishme që hulumtimet e ardhshme të shqyrtojnë pse dhe si i zhvillojnë fëmijët këto bindje dhe pritshmëri, si dhe pse ato vazhdojnë të ruhen edhe gjatë moshës madhore.
“Ne kemi një ide të gabuar se fëmijët janë si enë të zbrazëta, të cilat kultura i mbush gradualisht ndërsa ata rriten”, tha Mahzarin R. Banaji, PhD, një nga bashkautorët e studimit, gjithashtu nga Universiteti i Harvardit. “Ky hulumtim tregon se perceptimet për njerëzit, pavarësisht sa të pasakta mund të jenë këto gjykime, shfaqen herët në zhvillimin njerëzor.”
“Ajo që ky studim tregon në mënyrë të veçantë është se këto pasaktësi nuk mbeten thjesht në mendjen e fëmijës. Ato shfaqen në sjelljen e tij ndaj njerëzve të tjerë, të cilët perceptohen si të mirë ose të këqij në bazë të tipareve të fytyrës që nuk kanë lidhje me vlerësimin e karakterit dhe personalitetit.”
Artikull nga: Tessa E.S. Charlesworth, MA, Sa-kiera T. J. Hudson, BA, Emily J. Cogsdill, PhD, Elizabeth S. Spelke, PhD, and Mahzarin R. Banaji, PhD, of Harvard University
Përkthim: Prinderimi.com
